Ο ανερχόμενος βιομηχανικός κλάδος που εξειδικεύεται στην ατμοσφαιρική ρυπο-συλλογή και αποθήκευση (CCS), εντόπισε στον Πρίνο, στη Νότια Καβάλα, πλησίον της Θάσου, την περιοχή που θα μπορούσε να λειτουργήσει σαν ένα τεράστιο φυσικό χαλί, κάτω από το οποίο μπορούν να καταχωνιαστούν τα πλέον επικίνδυνα σκουπίδια. Πρόκειται για τους ρύπους διοξειδίου του άνθρακα, αποφέροντας στους ιδιώτες επενδυτές τεράστια κέρδη, με υψηλό οικονομικο-υγειονομικό κόστος στον πληθυσμό.
Ό,τι θα μπορούσε να είναι χρήσιμο καύσιμο, άκριτης οικονομικής «ανάπτυξης, αφού αφαιρείται με εξορύξεις από τα γεω-σωθικά», μετατρέπεται στην πορεία από φυσικό ενεργειακό πόρο (πετρέλαιο, φυσικό αέριο, λιγνίτης κλπ.) σε ρύπο, επιχειρείται να επιστραφεί σε γήινες καταβόθρες (σκουπιδότοπος), σαν αντίτιμο του κόστους της ρυπογόνου ανάπτυξης που στηρίζεται στην καύση ορυκτών καυσίμων.
Η δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα (CCS,carbon capture and storage – δέσμευση και αποθήκευση του άνθρακα) είναι μια μέθοδος που έχει σχεδιαστεί για τη μείωση της ποσότητας διοξειδίου του άνθρακα που απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα από βιομηχανικές διεργασίες και παραγωγή ενέργειας. Μια παραλλαγή είναι η DAC (direct air capture) και αφορά στην κατ’ ευθείαν δέσμευση, μεταφορά και αποθήκευση CO2 από την ατμόσφαιρα.
Καθώς η κλιματική αλλαγή παραμένει το μεγαλύτερο πρόβλημα για τη βιώσιμη ζωή πάνω στον πλανήτη, η αναζήτηση τεχνολογιών που θα μπορούσαν να περιορίσουν, «πρασινίζοντας» τις καταστροφικές συνέπειες των εκπομπών CO2, συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον των ενεργειακών δεινοσαύρων oil & gas εταιρειών, που επιθυμούν, με όλα τα μέσα, την απρόσκοπτη συνέχιση των εξορύξεων.
Οι τεχνολογίες CCS, DAC κλπ., προσφέρουν την τυπική νομιμοποίηση στη συνέχιση της χρήσης των ορυκτών καυσίμων, παρόλο που από άποψη απόδοσης – κόστους παραμένουν στον χώρο μιας «τεχνολογικής περιπέτειας», με σοβαρές επιπτώσεις στην γεω-ισορροπία, στην υγεία και στο κλίμα.
Σε επιστημονικό επίπεδο συζητείται έντονα εάν οι διάφορες τεχνολογίες CCS εμπίπτουν στις εξαιρετικά προβληματικές λύσεις της αποκαλουμένης geoengineering (γεω-μηχανική), δηλαδή παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας για τη μείωση της παγκόσμιας υπερθέρμανσης, μέσω της αντανάκλασης της ηλιακής ενέργειας, όπως η έγχυση στρατοσφαιρικών αερολυμάτων, της φωτεινότητας των νεφών, μέχρι και φαραωνική «ομπρελοποίηση» μεγάλων γεωγραφικών περιοχών.
Η διαδικασία CCS συγκροτείται από τρεις φάσεις:
• Δέσμευση: Το CO2 διαχωρίζεται από άλλα αέρια που παράγονται κατά τη διάρκεια βιομηχανικών διεργασιών, χρησιμοποιώντας διάφορες τεχνολογίες, όπως η προκαύση, η μετακαύση ή η δέσμευση καύσης οξυγόνου.
• Μεταφορά: Το δεσμευμένο CO2 στη συνέχεια συμπιέζεται και μεταφέρεται, συνήθως μέσω αγωγών, σε χώρους αποθήκευσης.
• Αποθήκευση: Το CO2 εγχέεται σε βαθιούς υπόγειους βραχώδεις σχηματισμούς, όπως εξαντλημένα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου ή αλατούχους υδροφορείς, όπου αποθηκεύεται και στεγανοποιείται.
Ο Πρίνος CCS
Η πρώτη μονάδα CCS στην Ελλάδα είναι το Project Prinos CCS της γνωστής Energean (ισραηλινή εταιρεία εισηγμένη στο χρηματιστήριο του Τελ Αβίβ). Αφορά σε επένδυση της τάξης των 400 εκατ. ευρώ στην πρώτη της φάση και η οποία θα υπερβεί τα 900 εκατ. ευρώ.
Σκόπιμο να αναφερθεί ότι η ΜΠΕ (μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων) εκπονήθηκε από την EnEarth Greece, θυγατρική της Energean!
Στη φάση κατασκευής, το έργο προβλέπει την εγκατάσταση υποδομών για τη μεταφορά και εισπίεση του CO2, την ανάπτυξη νέων γεωτρήσεων σε γεωλογικούς σχηματισμούς κατάλληλους για μακροχρόνια αποθήκευση, καθώς και την κατασκευή αγωγών υψηλής πίεσης για τη μεταφορά του αερίου από τις πηγές δέσμευσης προς τις εγκαταστάσεις αποθήκευσης, με την καθημερινή απασχόληση περίπου 200 εργαζομένων κατά τη φάση κατασκευής.
Η σημερινή κατάσταση
Οι συνολικές εκπομπές CO2 που σχετίζονται με την ενέργεια αυξήθηκαν κατά 0,8% το 2024, φτάνοντας στο ιστορικό υψηλό των 37,8 Gt CO2. Αυτή η αύξηση συνέβαλε σε συγκεντρώσεις ρεκόρ ατμοσφαιρικού CO2 422,5 ppm το 2024, περίπου 3 ppm υψηλότερες από το 2023 και 50% υψηλότερες από τα προβιομηχανικά επίπεδα. Το 2024, οι εκπομπές CO2 από την καύση καυσίμων αυξήθηκαν κατά περίπου 1% ή 357 Mt CO2, ενώ οι εκπομπές από βιομηχανικές διεργασίες μειώθηκαν κατά 2,3% ή 62 Mt CO2. Η αύξηση των εκπομπών ήταν χαμηλότερη από την αύξηση του παγκόσμιου ΑΕΠ (+3,2%), αποκαθιστώντας την τάση δεκαετιών αποσύνδεσης της αύξησης των εκπομπών από την οικονομική ανάπτυξη, η οποία είχε διαταραχθεί το 2021.
Τεχνολογίες CCS ενάντια στις ΑΠΕ
Είναι εμβληματικό και ταυτόχρονα αντιπροσωπευτικό της συγκυρίας, το γεγονός ότι σήμερα η χώρα έχει προσφερθεί να στηρίξει, έναντι υψηλού αντιτίμου υπό κλιματική και περιβαλλοντική σκοπιά, τα συμφέροντα των νεο-αποικιοκρατικών εταιρειών oil & gas. Η Chevron στην περιοχή νότια της Κρήτης ακονίζει τα γεωτρύπανα, ενώ στη Βορειά Ελλάδα η Energean φροντίζει να αποθηκεύσει/αποκρύψει τους ρύπους που θα παραχθούν από την ατμοσφαιρική ρύπανση, που θα παραχθεί από την καύση των εξορυχθέντων ορυκτών.
Πρόσφατη μελέτη του Πανεπιστημίου του Stanford, που αφορά 149 χώρες και δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Environment Science & Technology [1], ανέδειξε ότι ένα ενεργειακό σύστημα βασισμένο αποκλειστικά στις ΑΠΕ, θα μείωνε το κόστος για το περιβάλλον, την υγεία και την παραγωγή ενέργειας κατά σχεδόν 92%, σε σύγκριση με τα συστήματα που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα με δέσμευση CO2.
Σύμφωνα με τη μελέτη, το σενάριο 100% ανανεώσιμων πηγών ενέργειας WWS (wind-water-sun / αιολικά-υδροηλεκτρικά-φωτοβολταϊκά) θα μπορούσε να μειώσει τις συνολικές ενεργειακές ανάγκες κατά 54,4%, το ιδιωτικό ενεργειακό κόστος κατά 59,6% και το συνολικό κοινωνικό κόστος, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονται με την υγεία και το κλίμα, κατά 91,8%.
Αντίθετα, η ευρεία υιοθέτηση της τεχνολογίας δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα (CCS) και της άμεσης δέσμευσης από την ατμόσφαιρα (DAC) θα κόστιζε μεταξύ 60 και 80 τρισ. ετησίως ή 60 τρισ. έως 80 τρισ. δολαρίων ετησίως ή 9 έως 12 φορές περισσότερο από το κόστος ενός συστήματος WWS.
Το κόστος για την υγεία που σχετίζεται με την ενεργειακή ρύπανση θα μπορούσε να εξαλειφθεί εντελώς: σήμερα εκτιμάται σε 33,8 τρισ. δολάρια ετησίως, με 5,4 εκατ. ετήσιους θανάτους το 2050 στο σενάριο διατήρησης της υφιστάμενης κατάστασης (BAU-business as usual). Ακόμη και το κλιματικό κόστος, που τώρα εκτιμάται σε 30,9 τρισ., θα ήταν σχεδόν μηδενικό.
Η μελέτη δείχνει ότι το συνολικό κοινωνικό κόστος στο σενάριο διατήρησης της υφιστάμενης κατάστασης, δηλαδή χωρίς ενεργειακή μετάβαση, θα ήταν 81,2 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Μεταβαίνοντας σε 100% ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, το κόστος αυτό θα μειωθεί στα 6,67 τρισεκατομμύρια ετησίως, με μείωση 91,8%, όπως φαίνεται από τον πίνακα.
Η εκτίμηση ότι ένα σύστημα που βασίζεται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι έως και 12 φορές λιγότερο δαπανηρό από τη δέσμευση άνθρακα όσον αφορά το συνολικό κοινωνικό κόστος, θα επέτρεπε καθαρή κοινωνική εξοικονόμηση 74,4 τρισ. δολαρίων ετησίως σε σύγκριση με το σενάριο BAU.
Η μετάβαση σε ένα σύστημα WWS θα μπορούσε επίσης να δημιουργήσει 48,2 εκατ. νέες θέσεις εργασίας πλήρους και μακροπρόθεσμης απασχόλησης, με κόστος 25,3 εκατ. θέσεις εργασίας, με αποτέλεσμα καθαρή αύξηση 22,9 εκατ. θέσεων εργασίας πλήρους και μακροπρόθεσμης απασχόλησης.
Το δυναμικό των ΑΠΕ (WWS)
Το σενάριο WWS προβλέπει πρακτικά τον εξηλεκτρισμό της κατανάλωσης ενέργειας με ανανεώσιμες μονάδες και συστήματα αποθήκευσης. Αυτές θα περιλαμβάνουν: χερσαία και υπεράκτια αιολικά, φωτοβολταϊκά, γεωθερμία, υδροηλεκτρική ενέργεια, συσσωρευτές, πράσινο υδρογόνο, αντλίες θερμότητας και άλλες τεχνολογίες για ηλεκτρική θέρμανση και μεταφορές.
Η παγκόσμια ζήτηση ενέργειας το 2050 θα αυξηθεί στα 18,9 terawatts (TW) στο σενάριο BAU, αλλά θα μειωθεί στα 8,6 TW με ένα σύστημα WWS, χάρη στην αυξημένη αποδοτικότητα της ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας και την εξάλειψη των απωλειών που σχετίζονται με την εξόρυξη και τη μεταφορά καυσίμων.
Ακόμη και αν η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας αυξανόταν κατά 85% σε σύγκριση με σήμερα, η συνολική τελική ενεργειακή απαίτηση θα μειωνόταν κατά το ήμισυ, επειδή οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που χρησιμοποιούνται άμεσα θα ήταν πολύ πιο αποδοτικές από τα συστήματα καύσης.
Η περίπτωση της Ελλάδας
Η χώρα θα μπορούσε να ωφεληθεί από την πλήρη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Ειδικότερα, η τελική ενεργειακή ζήτηση, εκτιμάται για το 2050 σε περίπου 28,63 (GW). Με τη μετάβαση στο 100% σύστημα WWS, η ζήτηση θα μειωθεί σε περίπου 11,7 GW. Σε ένα σενάριο 100% ανανεώσιμων πηγών ενέργειας WWS , το ιδιωτικό ενεργειακό κόστος θα μειωθεί κατά 95,4%, ενώ το συνολικό κοινωνικό κόστος για τη χώρα θα μειωθεί κατά 91,8% μέχρι τα μέσα του αιώνα.
Η αναδιάταξη του ενεργειακού σχεδιασμού με έμφαση στις ΑΠΕ (WWS), μετά από τον ριζικό επαναπροσδιορισμό της διαδικασίας εγκατάστασης ΑΠΕ (χωροταξία, ιδιοκτησιακό καθεστώς, συμμετοχή της κοινωνίας), προκύπτει να είναι η επιβεβλημένη πολιτική, σε αντίθεση με την επαπειλουμένη έναρξη εξορύξεων ορυκτών καυσίμων, που θα επιδεινώσει την τεχνολογική εξάρτηση, τη γεωπολιτική ενεργειακή ανασφάλεια και τη δραματική επιδείνωση των κλιματικών συνθήκων.
Σημείωση:
1. https://pubs.acs.org/action/showCitFormats?doi=10.1021/acs.est.4c10686&ref=pdf
