«Εχθροί μας είναι οι τράπεζες. Οι άνθρωποι που δουλεύουν για ένα πιάτο φαί είναι μαζί μας. Είμαστε όλοι μαζί» εξηγεί η Έλενα Παπαγεωργίου από το Κυριακάτικο Σχολείο Μεταναστών, με αφορμή την παγκόσμια μέρα κατά του ρατσισμού. Τα φαινόμενα ρατσιστικής βίας είτε λεκτικής, είτε σωματικής αυξήθηκαν κατακόρυφα στην Ελλάδα εν μέσω οικονομικής κρίσης και ανόδου του ακροδεξιού, φασιστικού κόμματος της Χρυσής Αυγής. «Όπως παρουσιάζεται και από την έκθεση του Δικτύου Καταγραφής Ρατσιστικής Βίας μετά τις συλλήψεις των μελών του κόμματος το 2013 σημειώθηκε μείωση των περιστατικών ρατσιστικής βίας. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν πια τα τάγματα εφόδου ούτε ότι ο ρατσισμός αφορά μόνο τη Χρυσή Αυγή» σύμφωνα με τον δικηγόρο Θανάση Καμπαγιάννη, μέλος της πρωτοβουλίας Jail Golden Dawn.
Παρά τη μείωση των ρατσιστικών επιθέσεων μετά από τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα, φαίνεται να υπάρχει αναζωπύρωση τέτοιων περιστατικών, όπως επισημαίνεται από όλους τους συνομιλητές. «Στη Ρόδο καταγράφηκε το Φεβρουάριο ένα φρικτό περιστατικό ρατσιστικής βίας, που δεν προβλήθηκε σχεδόν καθόλου από τα ΜΜΕ. Τρεις άντρες απήγαγαν ουσιαστικά ένα μετανάστη, τον αναισθητοποίησαν και τον βίασαν, με αποτέλεσμα ο άνθρωπος να χρειάζεται πολύμηνη θεραπεία στο νοσοκομείο» περιγράφει ο Πέτρος Κωνσταντίνου από την ΚΕΕΡΦΑ, ένα από τα πιο αποτρόπαια ρατσιστικά εγκλήματα του τελευταίου διαστήματος.
Φαινόμενο ρατσισμού αποτελούν και τα πλείστα γεγονότα εργασιακής εκμετάλλευσης των μεταναστών, με πιο πρόσφατο παράδειγμα μιας πτηνοτροφικής μονάδας στην Πάτρα, όπου ο εργοδότης υποχρέωνε τους μετανάστες εργαζόμενους να δουλεύουν πάνω από 12 ώρες την ημέρα, να διαμένουν σε άθλιες συνθήκες, χωρίς να τους καταβάλλει τα δεδουλευμένα τους και απειλώντας τους ακόμα και με τη χρήση όπλου. Ο εργοδότης και ο επιστάτης συνελήφθησαν, μετά από καταγγελία δύο εργαζομένων και ο πρώτος κρίθηκε προφυλακιστέος. Παρόλα αυτά μόνο εφησυχασμός δεν γεννάται, με δεδομένο την αθώωση του πρώτου αντίστοιχου περιστατικού που είδε το φως της δημοσιότητας, αυτό του φραουλοπαραγωγού της Μανωλάδας.
Διεκδικήσεις του αντιρατσιστικού κινήματος
Μία από τις πρώτες διεκδικήσεις και, μετ’ ελπίδας, νίκη του αντιρατσιστικού κινήματος αφορά στην καταδίκη της Χρυσής Αυγής ως εγκληματική οργάνωση. Το νεοναζιστικό κόμμα με θράσος κάλεσε σε συγκέντρωση κατά των μεταναστών την ίδια μέρα της παγκόσμιας αντιρατσιστικής κινητοποίησης, ενώ σε εκδήλωσή του την προηγούμενη εβδομάδα στον Πειραιά, σε εορταστική γι’ αυτούς ατμόσφαιρα μάλλον, επιτέθηκαν σε ένα νέο που έτυχε να περνά από εκεί και απλά είχε μοϊκάνα μαλλιά.
«Προετοιμαζόμαστε για τη μεγάλη δίκη στις 20 Απριλίου και όσον αφορά στο ζήτημα της δικογραφίας και του προανακριτικού υλικού δεν αφήνεται καμία αμφιβολία για το αν είναι εγκληματική οργάνωση η Χρυσή Αυγή. Πολιτικά, όμως, αυτό το νομικό συμπέρασμα τορπιλίζεται από παρεμβάσεις σαν και αυτές της προέδρου της Βουλής, οι οποίες επανομιμοποιούν τη Χρυσή Αυγή ως πολιτικό κόμμα, με κίνδυνο να υπάρξει αντίκτυπο στην εκδίκαση της υπόθεσης», επισημαίνεται από τον Θανάση Καμπαγιάννη.
«Πέραν, όμως, από τη Χρυσή Αυγή, ο ρατσισμός γεννάται και από το θεσμικό πλαίσιο. Οι προηγούμενες κυβερνητικές πολιτικές με τα στρατόπεδα συγκέντρωσης καλλιέργησαν την αντίληψη πως δεν έχουμε όλοι ίσα δικαιώματα. Ή με το ζήτημα της ιθαγένειας. Υπάρχουν αυτή τη στιγμή παιδιά γεννημένα εδώ, που έχουν μεγαλώσει εδώ, αλλά δεν έχουν ελληνική ιθαγένεια. Ταυτόχρονα ο ρατσισμός και η ξενοφοβία ενισχύεται πάρα πολύ από την προπαγάνδα των μεγάλων ΜΜΕ και τον πολιτικό λόγο των κομματικών δυνάμεων που στηρίζουν» θέτει το εύρος του ζητήματος ο Θανάσης Κούρκουλας, μέλος της κίνησης Απελάστε τον Ρατσισμό. Πρόβλημα συναντάται και στην υπάρχουσα νομοθεσία για το φαινόμενο, σύμφωνα με τον δικηγόρο Θανάση Καμπαγιάννη, κρίνοντας τον αντιρατσιστικό νόμο αδύναμο αφού προβλέπει μόνο τις περιπτώσεις λεκτικής βίας. Παράλληλα, επισημαίνεται για μια ακόμη φορά ότι η αστυνομία παραμένει θύλακας ρατσιστικών αντιλήψεων και οι μετανάστες, από θύματα που θέλουν να κάνουν καταγγελία, καταλήγουν σαν θύτες στα κρατητήρια λόγω έλλειψης νομιμοποιητικών εγγράφων. Γι’ αυτό το λόγο οι αντιρατσιστικές οργανώσεις ζητούν το κλείσιμο των στρατοπέδων συγκέντρωσης, ιθαγένεια για τα παιδιά και νομιμοποίηση των μεταναστών, με ελπίδα πως αυτή τη φορά έχουν μία κυβέρνηση δίπλα τους σε αυτό το ζήτημα. Ενώ χαιρετίζουν και τη στάση της υπουργού Τασίας Χριστοδουλοπούλου, να μην απαντά σε ερωτήσεις της Χρυσής Αυγής. «Δεν απαντώ σε κόμμα που εκκρεμεί εις βάρος τους δίκη για σύσταση εγκληματικής οργάνωσης και μάλιστα σε ερωτήσεις που αφορούν μετανάστες και αποτελούν την ομάδα στόχο του κόμματος. Εγώ είμαι η υπουργός που από το ρόλο μου προστατεύω τα δικαιώματα των μεταναστών και των προσφύγων» σημειώνει η ίδια στην Εποχή.
Μεταναστευτική πολιτική
«Πληγώνομαι που τα σχέδια του υπουργείου δεν βρίσκουν συμπαράσταση από ένα μεγάλο κλίμα της κοινωνίας, γιατί δυστυχώς ο ρατσισμός έχει μεγάλες ρίζες στην ελληνική κοινωνία. Ο ρατσισμός κάθε είδους πολιτικός, κοινωνικός, φυλετικός. Έχουμε, όμως, πείσμα και υπομονή» αναφέρει η αναπληρώτρια υπουργός Μετανάστευσης, κυρίως για την επιχείρηση σταδιακού κλεισίματος των κέντρων μεταναστών που έγειρε ξενοφοβικές αντιρρήσεις σε διάφορα τμήματα της κοινωνίας.
Παρόλα αυτά η σταδιακή αποσυμφόρηση προχωράει κανονικά, με πάνω από τους μισούς μετανάστες να είναι ελεύθεροι με προσωρινή άδεια παραμονής, σύμφωνα με την υπουργό. Με την ολοκλήρωση αυτής της διαδικασίας θα αποφασιστεί από το υπουργείο για το ποια θα μετατραπούν σε ανοιχτούς χώρους φιλοξενίας, ποια θα κλείσουν και ποια θα παραμείνουν κέντρα κράτησης για τους μετανάστες που εκκρεμεί εις βάρος τους απέλαση για λόγους κινδύνου εθνικής ασφάλειας και δημόσιας τάξης.
Το αίτημα της νομιμοποίησης των μεταναστών δεν θα είναι από τα πρωταρχικά που θα καταπιαστεί το υπουργείο, καθώς κρίνεται πως η κοινωνία δεν είναι έτοιμη για κάτι τέτοιο ακόμα. «Σε κάθε περίπτωση, όμως, επειδή σε μια χώρα που υπάρχουν τόσοι άνθρωποι χωρίς χαρτιά, όσοι θέλουν να μείνουν, γιατί δεν θέλουν όλοι, αυτοί θα πρέπει να καταγραφούν. Γι’ αυτό θα προχωρήσω σε σχετική έκκληση και ανάλογα τον αριθμό θα δούμε αν πρόκειται για ζήτημα νομιμοποίησης ή για διαδικασία που μπορεί να υπαχθεί σε άλλες διατάξεις του μεταναστευτικού κώδικα και να λάβουν άδεια για ανθρωπιστικούς ή εξαιρετικούς λόγους».
Άμεσα, όμως, θα αντιμετωπιστεί το ζήτημα της ιθαγένειας των παιδιών δεύτερης γενιάς παρουσιάζοντας την ερχόμενη εβδομάδα τη σχετική διάταξη. «Θα υπάρχουν ρυθμίσεις με κριτήρια τη γέννηση και τις σπουδές μόνο, ώστε να μην κριθεί αντισυνταγματικός πάλι ο νόμος από το ΣτΕ. Έτσι, λοιπόν, θα προσαρμοστούμε περισσότερο προς το πνεύμα και το γράμμα του νόμου, ώστε να μην ταλαιπωρηθούν άλλο αυτά τα παιδιά». Αντίστοιχα γρήγορα πρόκειται να κινηθεί και το ζήτημα παροχής πολιτικού ασύλου στους πρόσφυγες, με προϋπόθεση βέβαια να μην παραμείνουν υποστελεχωμένες οι υπηρεσίες.
Ελπίδα για αλλαγή
Δεν αρκούν, όμως, τα νομοθετικά μέτρα του υπουργείου, αν επιδιώκουμε την εξάλειψη του φαινομένου του ρατσισμού. «Όταν γίνεται μία επίθεση θα πρέπει να υπάρχει κατευθείαν απάντηση από το αντιρατσιστικό κίνημα, με πορείες, συγκεντρώσεις, συναυλίες κτλ. Δεν πρέπει να αφήνεται καμία τέτοια πράξη να περνάει έτσι, γιατί θα νομίζουν πως έχουν το περιθώριο, τη δύναμη και ότι μπορούν να μας φοβίσουν» υπενθυμίζει η Έλενα Παπαγεωργίου από το Κυριακάτικο Σχολείο.
Στο αν μπορούν, όμως, να μας φοβίσουν έρχεται το ελπιδοφόρο μήνυμα από ένα «κοινωνικό πείραμα» της Action Aid (βίντεο στη διεύθυνση http://www.actionaid.gr/ratsismos3/). Η οργάνωση σκηνοθέτησε μια πράξη ρατσιστικής λεκτικής βίας σε στάση λεωφορείου, από ένα Έλληνα προς ένα μετανάστη. Οι παρευρισκόμενοι τέσσερις φορές αδιαφόρησαν, δύο επικρότησαν, αλλά δεκαπέντε υπερασπίστηκαν τον μετανάστη και είπαν «Όχι στον ρατσισμό».
Τζέλα Αλιπράντη
