Σε δύο από τα πιο πρόσφατα άρθρα μου στην «Εφημερίδα των Συντακτών» («Κίνητρα και αντικίνητρα για συνεργασία», 15.9.2026, και «Το φάντασμα του αρχηγισμού», 13.10.2026), είχα προσπαθήσει να εξηγήσω τους λόγους για τους οποίους κατά την άποψή μου η Νέα Αριστερά δεν θα έπρεπε να επιδιώξει εκλογική συνεργασία με τον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ. Νομίζω ότι το συγκεκριμένο θέμα το έχω εξαντλήσει από πλευράς επιχειρηματολογίας. Σε τούτο το άρθρο θα ασχοληθώ με ένα γενικότερο ζήτημα.
Για να κατανοήσουμε την ιδιαιτερότητα της τωρινής κατάστασης της Νέας Αριστεράς ως προς τις επερχόμενες εκλογές, πιστεύω πως θα έπρεπε να ανατρέξουμε στη σχετική προϊστορία του εν λόγω κόμματος – ήτοι στην εποχή του πάλαι ποτέ κραταιού και ενιαίου ΣΥΡΙΖΑ. Θα διακινδυνεύσω ένα κάπως πομπώδες σχήμα ιστορικής ερμηνείας. Η ξαφνική εκλογική εκτίναξη του ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογικές αναμετρήσεις του 2012 έφερε εντός της τους σπόρους της εκλογικής αυτοκαταστροφής του κόμματος στις εκλογές του 2023. Αν αναλογιστούμε τις βαθύτερες αιτίες περίπου όλων των μεγάλων σφαλμάτων που οδήγησαν τον ΣΥΡΙΖΑ στη βαθμιαία καθοδική πορεία μετά τις εκλογές του 2015 και στη συντριβή του 2023, θα δούμε πως όλα λίγο πολύ συνδέονται με την απρόσμενη (τότε) αλματώδη άνοδο στις εκλογές του Μαΐου και του Ιουνίου του 2012. Εννοείται πως δεν ήταν από μόνη της αρνητική εξέλιξη η εκλογική εκτίναξη του ΣΥΡΙΖΑ – κάθε άλλο, προφανώς. Αναφέρομαι στους υποκειμενικούς παράγοντες που συνδέθηκαν με αυτήν.
Όπως ισχύει με όλες τις ιδεολογίες, ο αρχηγισμός στον ΣΥΡΙΖΑ δεν εμφανίστηκε ξαφνικά, προέκυψε διαμέσου συγκεκριμένων πρακτικών και συσχετισμών δύναμης, εντός και εκτός του κόμματος. Για την πλήρη κατανόηση του φαινομένου, θα χρειαζόταν βέβαια μια αναλυτική ιστορική διερεύνηση όλων των σημαντικών γεγονότων και διαφορετικών φάσεων που οδήγησαν στην επικράτησή του, η οποία θα λάμβανε υπόψη τόσο την ενδοκομματική δυναμική όσο και τους τρόπους αντιμετώπισης του ΣΥΡΙΖΑ από τις κυρίαρχες κοινωνικο-πολιτικές και επικοινωνιακές δυνάμεις. Θα απομονώσω ένα συγκεκριμένο παράγοντα, που δεν σχετίζεται μόνο με την ιδεολογία του αρχηγισμού, αλλά αφορά το ζήτημα που μας απασχολεί εδώ – ήτοι τη σχέση του (παλαιού) ΣΥΡΙΖΑ με τις εκλογικές αναμετρήσεις.
Οι υποκειμενικοί παράγοντες δεν είναι μόνο ιδεολογικοί. Στην πολιτική, η υποκειμενικότητα συχνά παρεμβαίνει σε ένα επίπεδο πιο θεμελιώδες από την ιδεολογία, συγκροτώντας σε μεγάλο βαθμό και αυτήν την ίδια αλλά και τις υλικές πολιτικές πρακτικές. Αναφέρομαι στο επίπεδο της εφαρμοσμένης γνώσης της πολιτικής – σε αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «πολιτική τεχνογνωσία». Όντως απαραίτητο στοιχείο κάθε πολιτικού οργανισμού που θέλει να λειτουργεί με ορθολογικό σχεδιασμό – των πολιτικών οργανώσεων της Αριστεράς συμπεριλαμβανομένων. Μόνο που στην περίπτωση αυτών των τελευταίων, αν η πολιτική τεχνογνωσία λειτουργεί ερήμην τόσο της αριστερής ιδεολογίας όσο και της αριστερής κοινωνικής και πολιτικής ανάλυσης, μπορεί να αποβεί ολέθρια, ακόμα και ως προς τη δική της στοχοθεσία – εν προκειμένω, ως προς τις δημοσκοπικές και εκλογικές επιδόσεις του κόμματος της Αριστεράς.
Η απότομη εκλογική άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές του 2012 είχε οδηγήσει την ηγεσία στο συμπέρασμα ότι ο ΣΥΡΙΖΑ αν θέλει να κυβερνήσει οφείλει να συμπεριφερθεί όπως τα αστικά κόμματα εξουσίας – δηλαδή ως εκλογικός μηχανισμός. Ακριβώς δηλαδή το αντίστροφο από αυτό που θα έπρεπε να κάνει ως κόμμα της Αριστεράς προκειμένου να διατηρήσει και να επαυξήσει την εκλογική του ισχύ: δουλειά στα συνδικάτα, στις τοπικές κοινότητες, στα κοινωνικά κινήματα, στους μαζικούς χώρους εν γένει.
Η «πολιτική τεχνογνωσία» που εφάρμοσε η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ από το 2012 έως το 2023 επικεντρώθηκε στον αποκλειστικό στόχο της εκλογικής επιτυχίας. Μέχρι το 2016, οι συνέπειες της ατυχέστατης αυτής στρατηγικής επιλογής δεν ήταν ακόμη εμφανείς, διότι ο κόσμος στήριζε ακόμη τις ελπίδες του στην αντιμνημονιακή στάση του ΣΥΡΙΖΑ της περιόδου πριν από τις εκλογές του 2015. Με την εφαρμογή του τρίτου μνημονίου όμως, όταν προέκυψε η πρώτη μεγάλη δημοσκοπική καθίζηση, άρχισε να δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, κατά τον οποίο κάθε καθοδική δημοσκοπική τάση γινόταν προσπάθεια να «θεραπευτεί» με το ίδιο το «φάρμακο» που την προξενούσε. Η δυσαρέσκεια του κόσμου με το τρίτο μνημόνιο αντιμετωπιζόταν με την ιδεολογική συνταύτιση με αυτό, σε μια απεγνωσμένη απόπειρα δικαιολόγησής του. Μετά την πρώτη εκλογική ήττα του 2019, η αιτία αποδόθηκε στον (όποιο) εναπομείναντα αριστερό χαρακτήρα του ΣΥΡΙΖΑ, και συνεπώς στόχος ήταν η «διεύρυνση» προς το Κέντρο και η συνακόλουθη πασοκοποίηση. Αποκορύφωμα ήταν το 3ο συνέδριο του 2022, όπου το κόμμα ολοκλήρωσε τη μετατροπή του σε εκλογικό μηχανισμό, που συναποτελείται από τον υποψήφιο πρωθυπουργό (πρόεδρος), τους υποψήφιους βουλευτές (μέλη Κεντρικής Επιτροπής) και τους κομματικούς ψηφοφόρους («βάση» που ψηφίζει για πρόεδρο και ΚΕ). Μετά και την εκλογική συντριβή του 2023, ο ΣΥΡΙΖΑ παρέμεινε απλώς ως το ταλαιπωρημένο πειραματόζωο των αλλεπάλληλων αποτυχημένων επιλογών της «πολιτικής τεχνογνωσίας». Και εξακολουθεί να παραμένει.
φωτό: ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI
