Οι καθυστερήσεις στην υλοποίηση της συμφωνίας της 18ης Μαρτίου, η εκρηκτική κατάσταση στην Ειδομένη και στα νησιά, αλλά και οι προκλήσεις Ερνοτγάν απέναντι στο Βερολίνο δείχνουν, πόσο έχουν στενέψει πια τα περιθώρια για την καγκελάριο Μέρκελ στη διαχείριση του προσφυγικού
Του Δημήτρη Σμυρναίου
Ο χρόνος είναι χρήμα… Ομως το χρήμα είναι κάτι που κανείς δεν χαρίζει με τη θέλησή του. Και ο χρόνος, που κέρδισε η ΕΕ, αλλά και η Γερμανία με τη συμφωνία της 18ης Μαρτίου με την Τουρκία φαίνεται ότι όχι μόνο κόστισε υπερβολικά, αλλά έχει μάλλον αρχίσει και να εξαντλείται. Ο γερμανικός Τύπος αναφέρεται εκτεταμένα στην αποτυχία ως τώρα της συμφωνίας να «εκτονώσει» το πρόβλημα και αυτό είναι κάτι που προβληματίζει έντονα και την καγκελαρία.
Η παρουσία του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο αποδεικνύεται άκρως αναποτελεσματική και τα γραφειοκρατικά εμπόδια για την επιστροφή στην Τουρκία προσφύγων από τα ελληνικά νησιά θεόρατα. Κι αυτό όχι με ευθύνη της Ελλάδας, αλλά της ίδιας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία δείχνει ότι δεν έχει σκεφτεί ακόμα πώς θα υλοποιήσει άμεσα και αποτελεσματικά την σχετική συμφωνία. Οι Γερμανοί δήλωσαν αυτή την εβδομάδα αρκετές φορές έτοιμοι να ξεκινήσουν την αποστολή βοήθειας, υπογραμμίζοντας την ίδια στιγμή ότι δεν έχουν γίνει ακόμα αποδέκτες σχετικής εντολής από τις αρμόδιες κοινοτικές υπηρεσίες. Ετσι, οι πιο αισιόδοξες εκτιμήσεις λένε ότι ακόμα και αν αρχίσει η διαδικασία εξέτασης των αιτήσεων ασύλου κατά περίπτωση και η επιστροφή στην Τουρκία, αυτή θα είναι ιδιαίτερα χρονοβόρα και σίγουρα δεν θα μπορέσει να αντιμετωπίσει τις τεράστιες ανάγκες.
Ανησυχίες από την καγκελαρία
Παράλληλα, οι πληροφορίες για την εκρηκτική πλέον κατάσταση σε αρκετά σημεία της Ελλάδας όπου μάταια περιμένουν δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες, έχουν θορυβήσει τη γερμανική κυβέρνηση, που βλέπει ότι το πρόβλημα αντί να μειώνεται διογκώνεται μέρα με τη μέρα. Αλλά οι περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αδιαφορούν, θεωρώντας το καθαρά ελληνική υπόθεση. Μοναδική εξαίρεση ίσως η Ιταλία, εξαιτίας του φόβου της να ξαναγίνει η βασική εναλλακτική διαδρομή των απεγνωσμένων.
Η Ανγκέλα Μέρκελ, ως μητέρα της συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας έχει λοιπόν κάθε λόγο να ανησυχεί. Την ίδια στιγμή, οι απειλές του Ισλαμικού Κράτους κατά γερμανικών στόχων, που διακινήθηκαν την τελευταία εβδομάδα στο διαδίκτυο, δίνουν την ευκαιρία στους αντιπάλους της να την καλούν να μην προβεί σε οποιαδήποτε κίνηση θα μπορούσε να παρεξηγηθεί πάλι ως «καλωσόρισμα» των προσφύγων. Είναι ενδεικτικό ότι η κυβέρνηση του Βερολίνου δεν έδειξε καθόλου ενθουσιασμένη με την πρόταση του προερχόμενου από την Αριστερά πρωθυπουργού της Θουριγγίας, Μπόντο Ράμελο για τη φιλοξενία στο ομόσπονδο κρατίδιο των περίπου 2.000 προσφύγων από την Ειδομένη. Κι αυτό παρά το γεγονός ότι ο γερμανός πολιτικός ξεκαθάρισε ότι η πρόταση του δεν γίνεται μόνο από ανθρωπισμό αλλά και για πρακτικούς-οικονομικούς λόγους, αφού στη Θουριγγία όπως και σε άλλες περιοχές της πρώην Ανατολικής Γερμανίας παρατηρείται έλλειψη εργατικών χεριών.
Εξαρτημένοι από τον Ερντογάν;
Το Βερολίνο ελπίζει λοιπόν στη συνεργασία της Αγκυρας, έτσι ώστε να μην αποδειχτούν παντελώς φρούδες οι ελπίδες για μια «εξομάλυνση» της κατάστασης μέσω της τουρκικής βοήθειας. Ωστόσο, ένα περιστατικό που συνέβη στις αρχές της εβδομάδας όχι μόνο επιβάρυνε τις σχέσεις των δύο πλευρών, αλλά κατέδειξε και πόσο διαφορετικά «μεταφράζει» στη δική της γλώσσα τη συμφωνία η τουρκική πλευρά. Ενα σατιρικό βίντεο τριών περίπου λεπτών, που προβλήθηκε στο δημόσιο τηλεοπτικό κανάλι της βόρειας Γερμανίας NDR και στην εκπομπή «extra3» και αναφερόταν στις ωμές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία, στις συλλήψεις δημοσιογράφων και στους βομβαρδισμούς κουρδικών περιοχών προκάλεσε την οργή του Ταγίπ Ερντογάν. Ο τούρκος πρόεδρος κάλεσε για εξηγήσεις τον γερμανό πρέσβη στην Αγκυρα, τον οποίο λίγες ημέρες νωρίτερα είχε επικρίνει για την επιθυμία του να παραστεί στη δίκη των δύο συλληφθέντων δημοσιογράφων της Τζουμχουριέτ, που είχαν προβεί σε αποκαλύψεις για τη μεταφορά πολεμικού υλικού από τις τουρκικές μυστικές υπηρεσίες προς το Ισλαμικό Κράτος. «Ποιοί νομίζουν ότι είναι; Εδώ είναι Τουρκία» είχε πει τότε ο τούρκος πρόεδρος, δηλώσεις που μόνο απαρατήρητες δεν πέρασαν από το γερμανικό Τύπο.
Ο Ερντογάν ζήτησε όχι μόνο να εξαφανιστεί το σχετικό βίντεο από το διαδίκτυο, αλλά και να τιμωρηθούν οι γερμανοί δημιουργοί του με «κόψιμο» της εκπομπής. Κάτι που φυσικά είναι αδιανόητο στη Γερμανία, όπου οι δημοσιογράφοι έχουν ακόμα και στη δημόσια τηλεόραση την ελευθερία να επικρίνουν ή και να σατιρίσουν ακόμα και την κυβέρνησή τους.
Η αντίδραση του Βερολίνου ήταν σχετικά χλιαρή, επειδή όπως εκτιμούν πολλοί κανείς δεν θέλει να έρθει σε ρήξη με την Τουρκία και την πολιτική της ηγεσία, τώρα που την έχει ανάγκη στο προσφυγικό. Ο γερμανικός Τύπος ειρωνεύτηκε την καγκελάριο για τη μάλλον αμήχανη σιωπή της, και μόλις την Τετάρτη και μετά από ερωτήσεις δημοσιογράφων η αναπληρώτρια κυβερνητική εκπρόσωπος στο Βερολίνο αναγκάστηκε να διευκρινίσει ότι στη χώρα της η ελευθεροτυπία είναι αδιαπραγμάτευτη. Μια απάντηση, που είναι πρόδηλο ότι κάθε άλλο παρά θα ηρέμησε τον κύριο Ερντογάν, αλλά στόχο είχε να μην ρίξει κι άλλο λάδι στη φωτιά.
Εκπτώσεις σε βασικές αρχές;
Η υπόθεση έδωσε έτσι την ευκαιρία να τεθεί ξανά το ερώτημα, για το αν και κατά πόσο η Ευρώπη και η ισχυρότερη χώρα της η Γερμανία είναι πρόθυμες να κάνουν «εκπτώσεις» από βασικές τους αρχές, προκειμένου να μην κακοκαρδίσουν το αυταρχικό καθεστώς του Ερντογάν. Και αν η επιτυχία του σχεδίου αντιμετώπισης του προσφυγικού μπορεί να κρέμεται πάντα από μια κλωστή, που θα μπορεί ανά πάσα στιγμή να κοπεί, αν αυτές οι «εκπτώσεις» δεν θεωρούνται ικανοποιητικές για την Αγκυρα. Επιπρόσθετα είναι και υποκριτικό έως και άκρως επικίνδυνο, όπως επισημαίνουν πολλοί, να προσδοκά η Ευρώπη ότι το τουρκικό καθεστώς θα συμπεριφερθεί με «ανθρωπισμό» στους πρόσφυγες και στους μετανάστες, όταν συστηματικά μεταχειρίζεται απάνθρωπα τους ίδιους του δικούς του πολίτες. «Τώρα που η Τουρκία γλιστρά σε ολοένα και πιο αυταρχικά μονοπάτια, τώρα ακριβώς αποφάσισε η Ευρώπη να αναθερμάνει τη διαδικασία του προεναταξιακού της διαλόγου» σχολίασε καυστικά ένας από τους αρθρογράφους του der Spiegel.
Κάποιοι θυμήθηκαν τέλος και την τραγελαφική δήλωση του συντηρητικού υπουργού Εσωτερικών Τόμας ντε Μεζιέρ, ο οποίος απροσδόκητα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «δεν μπορούμε να κάνουμε το διαιτητή για τα ανθρώπινα δικαιώματα στον υπόλοιπο πλανήτη». Ενα επιχείρημα πάντως, που οι ομοϊδεάτες του είχαν πάντα στο οπλοστάσιό τους όταν, για παράδειγμα, στο παρελθόν η αντιπολίτευση επέκρινε κυβερνητικές αποφάσεις για προώθηση πολεμικού υλικού σε δικτάτορες του τρίτου κόσμου…
