Με αφορμή την Παγκόσμια Μέρα Μεταναστών, στις 18 Δεκεμβρίου, και της πανελλήνιας ημέρας δράσης για το ζήτημα, η «Εποχή» συνομιλεί με ανθρώπους από το αντιρατσιστικό και μεταναστευτικό κίνημα για τα χρόνια προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι μετανάστες, αλλά και για τις δυσκολίες και τις πολιτικές που αφορούν τον προσφυγικό πληθυσμό.
«Η νομοθεσία που υπάρχει δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες των μεταναστών, κυρίως της δεύτερης γενιάς, αλλά και όλης της κοινωνίας. Βασίζεται στην ίδια φιλοσοφία με αυτή του ’60 και του ’90. Όλοι οι μετανάστες, δηλαδή, βρίσκονται στην Ελλάδα με προσωρινό καθεστώς. Αυτή η λογική είναι ξεπερασμένη. Είναι παράλογο άνθρωποι που βρίσκονται πάνω από μια δεκαετία στη χώρα να πρέπει να ανανεώνουν συνεχώς την άδειά τους» περιγράφει ο Αχμέντ Μοάβια, από το Ελληνικό Φόρουμ Μεταναστών.
Παρά τα όποια θετικά βήματα έχουν γίνει, ο ίδιος κρίνει πως απέχουμε πολύ από μια συνολική και βιώσιμη αντιμετώπιση των προβλημάτων, ζητούμενο που θα επιτυγχανόταν μόνο με ένα εθνικό διάλογο. «Για τους παράτυπους μετανάστες που ζουν πάνω από εφτά χρόνια στην Ελλάδα, έχει γίνει ένα θετικό βήμα με την τελευταία νομοθεσία που τους δίνει τη δυνατότητα να βγάλουν χαρτιά. Με τον τρόπο, όμως, που γίνεται η διαδικασία, ουσιαστικά είναι απαγορευτική. Ο νόμος, επίσης, για την ιθαγένεια για τους μετανάστες δεύτερης γενιάς αποκλείει μεγάλο ποσοστό παιδιών, πχ όσα πάνε σε ξένα σχολεία, τα οποία όμως είναι αναγνωρισμένα από του υπουργείο Παιδείας».
«Η φτώχεια και εξαθλίωση δεν είναι μια φυσική καταστροφή. Οι άνθρωποι φεύγουν από κατεστραμμένες κοινωνίες γιατί είτε το κεφάλαιο είναι ληστρικό απέναντι στους πόρους και την εργασία τους είτε απλώς εγκαταλείπει αυτές τις χώρες. Οι αιτίες της μετανάστευσης είναι κοινωνικές και ας απουσιάζει το γεγονός αυτό από το λόγο της Ευρώπης. Είναι πολύ φυσικό, άλλωστε, αφού πολλές φορές αποτελεί και τον θύτη αυτής της κατάστασης» επισημαίνει ο Γιώργος Μανιάτης από το Δίκτυο Κοινωνικής Υποστήριξης Προσφύγων και Μεταναστών.
Αίολος διαχωρισμός
Παρά το γεγονός ότι υφίσταται διαχωρισμός προσφύγων και μεταναστών, λόγω της κρίσιμης συγκυρίας δεν είναι δυνατόν να μη γίνει λόγος και αυτή τη μέρα για τις πολιτικές που ακολουθούνται όσον αφορά στην αντιμετώπιση των προσφυγικών ροών. Ούτως ή άλλως, όπως διατυπώνεται και από το φόρουμ, και τις δύο ομάδες τις ενώνει ο ρατσισμός που υφίστανται, η περιστολή δικαιωμάτων, ο κοινωνικός αποκλεισμός και η Ευρώπη φρούριο.
Ο διαχωρισμός, άλλωστε, ο τρόπος και οι όροι με τους οποίους γίνεται, είναι ζήτημα ιδιαίτερης σημασίας, προκειμένου να μην χρησιμοποιηθεί εις βάρος των δικαιωμάτων του μεταναστευτικού πληθυσμού. «Με τον τρόπο που γίνεται ο διαχωρισμός στην πραγματικότητα ποινικοποιείται η μετανάστευση. Η Ευρώπη έχοντας κλειστά σύνορα και χωρίς να έχει διαδικασίες νόμιμης μετανάστευσης, φτιάχνει μια φιγούρα ενός τυχοδιώκτη μετανάστη που θέλει να πάρει κάτι από εμάς» σύμφωνα με τον Γιώργο Μανιάτη. Ενώ εξηγεί με ποιο τρόπο συντελείται ήδη η παραβίαση της διαδικασίας ασύλου και αναγνώρισης του καθεστώτος πρόσφυγα. «Ο διαχωρισμός δεν γίνεται βάσει δικαίου, αλλά βάσει εθνικότητας. Αυτό αντίκειται σε κάθε έννοια της συνθήκης της Γενεύης και της προστασίας των προσφύγων. Το βλέπουμε ήδη να συμβαίνει στην Ειδομένη. Γίνεται μια ταχύρυθμη διαλογή ανάλογα με την εθνικότητα, χωρίς να εξετάζεται, δηλαδή, ο καθένας ατομικά αν δικαιούται άσυλο, όπως προβλέπεται».
Χώροι καταγραφής ή απέλασης;
Βασικό παράγοντα περιστολής των δικαιωμάτων τόσο των μεταναστών όσο και των προσφύγων, σύμφωνα με το Δίκτυο Κοινωνικής Υποστήριξης, πρόκειται να αποτελέσουν τα hot spots, καθώς θα «γίνεται διαλογή ανάμεσα στους ανθρώπους, απόδοση δικαιωμάτων σε συγκεκριμένους και η δυνατότητα μετεγκατάστασης θα αφορά πολύ λίγους, έτσι όπως έχουν συμφωνηθεί εξαρχής τα ποσοστά. Τα hot spots είναι οι χώροι όπου θα παράγεται ο “παράνομος” μετανάστης, ο απελάσιμος, που μέχρι να γίνει αυτό, θα κρατείται».
Στην Ευρώπη αυτή τη στιγμή έχουμε δύο παράλληλες στρατηγικές όσον αφορά στο προσφυγικό. Από τη μία πλευρά ορισμένες χώρες υποστηρίζουν τη δημιουργία ενός νέου ευρωπαϊκού καθεστώτος ασύλου και, απο την άλλη, άλλες χώρες παίζουν το εθνικιστικό χαρτί και εγκληματοποιούν την παράτυπη μετανάστευση
Υπό τους παραπάνω προβληματισμούς το αντιρατσιστικό και μεταναστευτικό κίνημα, με δράσεις σε όλη την Ελλάδα, ζητά την «αντίσταση στον πόλεμο και τις αιτίες της προσφυγιάς. Να μπει τέλος στο έγκλημα στο Αιγαίο, να πέσει ο φράχτης στον Έβρο, όπως και σε όλη την Ευρώπη και να υπάρξει ασφαλής και νόμιμη διέλευση από τα σύνορα. Αντιδρούμε στο κλείσιμο των συνόρων και στην αναβάθμιση του ρόλου της Frontex στην Ελλάδα και στην ανάθεση της συγκράτησης της προσφυγιάς στον Ερντογάν. Πρέπει να υπάρξει μια πολιτική ένταξης, με πλήρη απόδοση κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων σε αυτούς τους ανθρώπους, πρόσβαση στη στέγαση, την εκπαίδευση, την υγεία».
Κρίσιμη Σύνοδος
Μία μέρα πριν την Παγκόσμια Μέρα Μεταναστών πρόκειται να υλοποιηθεί και η σύνοδος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για το προσφυγικό ζήτημα. Ο επίτροπος ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μέλος του Συμβουλίου, Νιλ Μούζνιεκ, ήδη έχει απευθύνει σκληρή κριτική στις ευρωπαϊκές χώρες που σηκώνουν φράχτες και δεν δέχονται τους πρόσφυγες. «Δεν μπορούμε να ανεχθούμε αυτή την κατάσταση. Οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να αλλάξουν προσέγγιση και να ανταποκριθούν στις αξίες της αλληλεγγύης και της ανεκτικότητας, στις οποίες συμφώνησαν με τη συμμετοχή τους στο Συμβούλιο». Ενώ κάλεσε τις χώρες να βελτιώσουν τις συνθήκες υποδοχής, να διευκολύνουν την ασφαλή διέλευση και πρόσβαση στο άσυλο, καθώς και την ένταξη των προσφύγων.
«Στην Ευρώπη αυτή τη στιγμή έχουμε δύο παράλληλες στρατηγικές όσον αφορά στο προσφυγικό. Από τη μια πλευρά βρίσκεται η Ελλάδα, Ιταλία, Τσεχία, Γερμανία, Αυστρία, Ολλανδία, Γαλλία, Λουξεμβούργο και η Σουηδία που προσπαθούν να περάσουν στο επόμενο στάδιο. Στη δημιουργία, δηλαδή, ενός νέου ευρωπαϊκού καθεστώτος ασύλου, το οποίο θα βασίζεται στη δημιουργία hot spots, στην ποσόστωση και στο τέλος της εποχής του Δουβλίνου. Από την άλλη υπάρχουν η Ουγγαρία, Κροατία, Σλοβακία και οι λιθουανικές δημοκρατίες, οι οποίες παίζουν το εθνικιστικό χαρτί και είναι έτοιμες να εγκαταλείψουν τις διαδικασίες αναστοχασμού και θεμελίωσης του νέου συστήματος ασύλου. Εφαρμόζουν σκληρές πολιτικές ελέγχου και εγκληματοποιούν την παράτυπη μετανάστευση» εξηγεί ο Βασίλης Τσιάνος, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου.
Βάσει αυτών, ένα πιθανό σενάριο για το αποτέλεσμα της συνόδου που διακρίνει ο κοινωνικός επιστήμονας, είναι η επικράτηση ενός συνδυασμού των δύο αντιλήψεων, με συμμετοχή όσων χωρών θέλουν και απουσία των υπόλοιπων, που θα κληθούν όμως να πληρώσουν το οικονομικό τίμημα της απόφασης τους να μη συμβάλλουν στον επιμερισμό των ευθυνών.
Το σχέδιο, βέβαια, που προωθείται από τη Γερμανία για την αντικατάσταση του Δουβλίνου είναι μετέωρο, όπως επισημαίνεται, καθώς για να λειτουργήσει θα πρέπει να γίνουν αποδεκτά όλα τα κομμάτια του ανεξαιρέτως. Συμμετοχή, δηλαδή, της Τουρκίας και ίσως της Ιορδανίας και του Λιβάνου, δημιουργία hot spots, εντός και εκτός Ευρώπης, και συμφωνία ποσοστώσεων. «Αν αυτό το πακέτο δεν περάσει συνολικά, θα έχουμε να κάνουμε με μια κρίση του Σένγκεν, γιατί θα επανέλθουν οι έλεγχοι στα σύνορα για όλους και θα παραμείνουμε σε ένα καθεστώς αυταρχικού αυτοσχεδιασμού».
Ο θάνατος και το μαρτύριο συνεχίζονται
Μέχρις ότου, όμως, η Ευρώπη να αποφασίσει να αναλάβει τις ευθύνες της και να επιδείξει την απαραίτητη αλληλεγγύη, το μαρτύριο των προσφύγων συνεχίζεται. Το υπουργείο Μεταναστευτικής Πολιτικής προχώρησε αυτή τη βδομάδα σε μεταφορά των προσφύγων και των μεταναστών που δεν γίνονται δεκτοί από την ΠΓΔΜ, από την Ειδομένη στην Αθήνα. Ενώ ακριβή εικόνα της αστυνομικής επιχείρησης δεν μπορούμε να έχουμε, καθώς κατά τη διάρκειά της αποκλείστηκε η πρόσβαση στο χώρο σε δημοσιογράφους και φωτορεπόρτερ.
«Είχαμε μια πληροφορία για το πότε θα γινόταν η επιχείρηση της αστυνομίας και είχαμε πάει από πολύ νωρίς στο χώρο. Όταν είδαμε μια κινητικότητα πήγαμε πιο κοντά και τότε δόθηκε εντολή να μεταφέρουν όλους τους δημοσιογράφους πιο πέρα, εκεί που ήταν σταθμευμένα τα αυτοκίνητά μας στο χωριό της Ειδομένης. Μετά ήρθε ένας κύριος με πολιτικά και μας ανακοίνωσε ότι θα γίνει και προσαγωγή μας για να ελέγξουν τα στοιχεία μας» περιγράφει το σκηνικό της προσαγωγής του ο φωτορεπόρτερ, Αλέξανδρος Αβραμίδης. Ο ίδιος όπως και η Ένωση Φωτορεπόρτερ καταγγέλλουν την αυθαιρεσία της αστυνομίας που ως στόχο είχε την παρεμπόδιση της δημοσιότητας των συνθηκών της επιχείρησης, καθώς και τη χειραγώγηση του κοινού μέσω συγκεκριμένων φωτογραφιών που διοχετεύτηκαν από την ίδια.
«Δεν συμφωνώ με τον τρόπο που έφυγαν οι άνθρωποι από την Ειδομένη, ούτε με τη διαδικασία απομάκρυνσης των δημοσιογράφων, με αποτέλεσμα να μην έχουμε εικόνα της επιχείρησης. Δεν θα έπρεπε να είναι αυτή η διαχείριση από πλευράς της Αριστεράς. Θα μπορούσε να υπάρξει μια καλύτερη συνεννόηση με τους ανθρώπους, που να τους εξηγηθεί ότι ο χώρος που μεταφέρονται θα είναι καλύτερος και δεν θα κινδυνεύουν από το κρύο» επισημαίνεται και από την Ελένη Σταματάκη, βουλεύτρια του ΣΥΡΙΖΑ.
Οι μετανάστες που είναι χωρίς χαρτιά, σύμφωνα με τον υπουργό Γιάννη Μουζάλα, θα πρέπει είτε να ζητήσουν άσυλο είτε να δηλώσουν οικειοθελή επαναπατρισμό, αλλιώς μετά από 30 μέρες θα απελαθούν. «Δεν υπάρχει μετανάστης που να μη θέλει να συνεχίσει το ταξίδι στην Ευρώπη. Αυτή η δυνατότητα, όμως, έχει μειωθεί κατά πολύ».
Προβλήματα προκύπτουν και από την αντίθεση των δημάρχων Αλίμου, Γλυφάδας, Ελληνικού και Παλαιού Φαλήρου να φιλοξενηθούν οι άνθρωποι στα γήπεδα χόκεϊ του Ελληνικού και Ταε Κβο Ντο του Π. Φαλήρου, καλώντας σε επιστολή τους προς τον υπουργό «τις τοπικές κοινωνίες σε επαγρύπνηση» και δημιουργώντας μεγάλη ανησυχία σε όλους τους υπόλοιπους για το τι μπορεί να σημαίνει αυτό.
Το υπουργείο υπό το φόβο προσέλευσης ταγμάτων εφόδου στους χώρους όπου φιλοξενούνται οι πρόσφυγες και μετανάστες, προχωρά σε σταδιακή απομάκρυνσή τους για την προστασία τους. Άλλωστε, προηγήθηκε την Παρασκευή το πρωί «επίσκεψη» των δημάρχων με τον Α. Γεωργιάδη κατά την οποία υπονοήθηκε ότι οι πρόσφυγες αποτελούν «υγειονομική βόμβα» και άφησαν να εννοηθεί πως προετοιμάζουν συγκεντρώσεις έξω από τις αθλητικές εγκαταστάσεις. Μάλλον σ’ αυτή την κατεύθυνση πρόκειται να κινηθεί και το διάβημα της ΚΕΔΕ στον υπουργό Μετανάστευσης αύριο, Δευτέρα.
Η ίδια ξενοφοβική αντιμετώπιση του ζητήματος παρατηρείται και από διάφορα κόμματα μέσα στη Βουλή. «Η αξιωματική αντιπολίτευση κατηγορεί την κυβέρνηση ότι θα μετατρέψει τη χώρα σε αποθήκη ψυχών.Επί των κυβερνήσεών τους, όμως, στοιβάζονταν άνθρωποι για 8,10, 12 και παραπάνω μήνες σε κέντρα κράτησης, στην Αμυγδαλέζα και στην Κόρινθο, αλλά και σε κρατητήρια αστυνομικών τμημάτων, απολύτως ακατάλληλα για μακρόχρονη κράτηση και χωρίς δυνατότητα προαυλισμού. Αυτές οι εικόνες ντροπής, όσο περνάει από το χέρι μας δεν θα αφήσουμε να αναπαράγονται στη χώρα μας».
Παράλληλα, νέο ναυάγιο σημειώθηκε στο Φαρμακονήσι τα ξημερώματα της Τετάρτης με τουλάχιστον 16 νεκρούς. Ενώ την Πέμπτη συμφωνήθηκε η ανάπτυξη ομάδας ταχείας επέμβασης της Frontex στα νησιά του Αιγαίου, προκειμένου να αυξηθεί ο αριθμός των θαλάσσιων και χερσαίων περιπολιών. Η δυνατότητα επέμβασης, όμως, της Frontex, είχε ήδη προκαλέσει σάλο αντιδράσεων στην Ελλάδα, μετά και από την τοποθέτηση της γερμανικής κυβέρνησης για τη δυνατότητα αυτόβουλου ελέγχου των συνόρων. Παρόλα αυτά, όπως επισημαίνεται από το Βασίλη Τσιάνο, «η μονομερής πρωτοβουλία της Frontex στα σύνορα σε περιόδους κρίσης προβλέπεται από τον κώδικα του Σένγκεν, που έχει ψηφιστεί εδώ και πολλά χρόνια, δεν είναι κάτι καινούργιο. Ο ντόρος οφείλεται σε μια αντικυβερνητική ρητορική που θέλει τον ΣΥΡΙΖΑ να υπονομεύει την εθνική κυριαρχία κτλ και αναπαράγεται από τα media».
Υπό τη σκιά όλων αυτών των τραγικών εξελίξεων, με συνέχιση των θανάτων και της ταλαιπωρίας των προσφύγων, η είδηση της μετεγκατάστασης μόλις 24 ανθρώπων από την Ελλάδα στη Φιλανδία την Πέμπτη, έρχεται σαν ειρωνικός επίλογος αυτής της εβδομάδας.
