Φωτογραφία: Ahmed akacha
Ο Οργανισμός Διεθνούς Ανάπτυξης των Ηνωμένων Πολιτειών (USAID), από το 1961 οπότε δημιουργήθηκε, επί προεδρίας Κένεντι, αποτελεί βασικό μοχλό της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής της «ήπιας ισχύος». Αρμόδιος για τη διαχείριση της μη στρατιωτικής βοήθειας των ΗΠΑ στο εξωτερικό, ένα σύνθετο εργαλείο το οποίο συνδυάζει χειραγώγηση, αναπτυξιακά προγράμματα, προπαγάνδα, ανθρωπιστική βοήθεια, με έμφαση σε περιπτώσεις καταστροφών, στο προσφυγικό, στην υγεία, σε καταστάσεις επισιτιστικής κρίσης. Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να περικόψει πάνω από το 80% της χρηματοδότησης του USAID, για τον οποίο δήλωσε ότι διοικείται από «ριζοσπαστικούς, αριστερούς τρελούς», θα έχει καταστροφικές και αλυσιδωτές επιπτώσεις σε όλο τον πλανήτη. Καθώς οι δραστηριότητές του αφορούν εκατομμύρια ανθρώπους, η απόφαση αυτή σημαίνει δυστυχία, καταρράκωση των συνθηκών ζωής, αρρώστια και θάνατο για πολλούς και πολλές. Αυτό, ανεξάρτητα από την αξιολόγηση του USAID και του ρόλου του στην οικοδόμηση της αμερικανικής ηγεμονίας, είναι ένα δεδομένο που δεν μπορούμε να προσπεράσουμε. Θα μείνω, στις γραμμές που ακολουθούν, στον τομέα του προσφυγικού στην Ελλάδα, καθώς τα τελευταία χρόνια δουλεύω στον χώρο αυτό.
Ήδη οι υπηρεσίες του ΟΗΕ καταργούν χιλιάδες θέσεις εργασίας, όπως ανακοίνωσαν η Ύπατη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες (UNHCR) και ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (ΔΟΜ). «Οι σκληρές περικοπές χρηματοδότησης στον ανθρωπιστικό τομέα θέτουν εκατομμύρια ζωές σε κίνδυνο. Οι επιπτώσεις για τους ανθρώπους που προσπαθούν να γλιτώσουν από τον κίνδυνο θα είναι άμεσες και καταστροφικές», δήλωσε ο ύπατος αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες Φίλιππο Γκράντι.
Δεν είναι μια εξέλιξη μακρινή, αλλά μας αφορά άμεσα. Στην Ελλάδα, οι περικοπές εφαρμόζονται ήδη. Πολλές οργανώσεων των πολιτών που χρηματοδοτούνται από την Ύπατη Αρμοστεία σταματάνε τα προγράμματά τους για τη νομική και ψυχοκοινωνική υποστήριξη αιτούντων άσυλο και προσφύγων, ενώ αρκετές κινδυνεύουν ακόμα και να κλείσουν, λόγω έλλειψης χρηματοδότησης.
Έτσι, χιλιάδες αιτούντες άσυλο και αναγνωρισμένοι πρόσφυγες θα μείνουν αβοήθητοι. Το ελληνικό κράτος σήμερα παρέχει νομική υποστήριξη στους αιτούντες άσυλο μόνο για τον δεύτερο βαθμό της διαδικασίας του ασύλου τους, με τους δικηγόρους που είναι εγγεγραμμένοι στο μητρώο της υπηρεσίας Ασύλου. Αυτό σημαίνει ότι οι αιτούντες άσυλο δεν θα έχουν τη δυνατότητα για επαρκή νομική και κοινωνική βοήθεια, όσον αφορά την πρώτη υποδοχή, καθώς και την υποβολή του αιτήματος του ασύλου τους. Δεν θα έχουν την υποστήριξη που χρειάζονται για την πρόσβασή τους στις δημόσιες υπηρεσίες, την υγεία, την παιδεία, τη στέγαση, την εργασία, την ένταξη και την υποστήριξή τους όταν αναγνωριστούν ως πρόσφυγες. Ακόμα, δεν θα υπάρχει επαρκής νομική και ψυχοκοινωνική υποστήριξη για την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας, την προστασία των δικαιωμάτων ΛΟΑΤΚΙ+ προσφύγων, την πλαισίωση των επιζησάντων ναυαγίων, βασανιστηρίων και trafficking, καθώς και την υποστήριξη της ψυχικής υγείας των ευάλωτων. Θα παραμένουν στο περιθώριο, χωρίς προστασία και δυνατότητα ένταξης, γεγονός που επηρεάζει, ασφαλώς, την κοινωνική συνοχή. Πολλοί και πολλές θα προσπαθήσουν να φύγουν από την Ελλάδα με τρόπους που θα βάζουν και πάλι τη ζωή τους σε κίνδυνο.
Ταυτόχρονα, βέβαια, πολλοί εργαζόμενοι και εργαζόμενες σε ΜΚΟ θα χάσουν τη δουλειά τους, με εξαιρετικά δυσχερείς προοπτικές εύρεσης εργασίας στον χώρο αυτό.
Οι περικοπές έρχονται σε μια περίοδο που η πολιτική για θέματα μετανάστευσης σκληραίνει διεθνώς, ταυτόχρονα με την άνοδο της Ακροδεξιάς. Σε μια περίοδο που στην Ευρώπη εφαρμόζεται το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, που σημαίνει όλο και μεγαλύτερη δυσκολία για την πρόσβαση στο άσυλο και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των προσφύγων. Μια περίοδο που ο αρμόδιος υπουργός, Μ. Βορίδης, μιλάει για ενεργητικές επαναπροωθήσεις και θέλει να εστιάσει στις επιστροφές, καθώς και «στη θεσμική θωράκιση απέναντι στην καταχρηστική δράση των ΜΚΟ».
Σε αυτές τις δυστοπικές συνθήκες, δεν θα υπάρχει δυναμικό στις οργανώσεις των πολιτών για να παρακολουθούν τις παράνομες επαναπροωθήσεις, να αναλαμβάνουν τις υποθέσεις των θυμάτων, όπως π.χ. στην περίπτωση του εγκλήματος της Πύλου, να κάνουν συνηγορία, να ασκούν έλεγχο. Συγχρόνως, θα μειωθεί πολύ η δυνατότητά τους να προσφεύγουν στο ευρωπαϊκό δικαστήριο για τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων των αιτούντων άσυλο, οπότε δεν θα υπάρχουν αποφάσεις που ελέγχουν και επηρεάζουν τις πρακτικές και την κυβερνητική πολιτική στο προσφυγικό. Ο ρόλος των οργανώσεων των πολιτών, πέρα από την προστασία των δικαιωμάτων των προσφύγων, είναι καίριος όσον αφορά συνολικά τα δικαιώματα, τον έλεγχο και τη λογοδοσία της πολιτείας, τη λειτουργία της δημοκρατίας.
Σε αυτό το τόσο εχθρικό περιβάλλον, ένα πρώτο επιτακτικό αίτημα είναι η αλληλεγγύη ανάμεσα στις οργανώσεις, η από κοινού υπεράσπιση του έργου τους, η προσπάθειας εύρεσης εναλλακτικών χρηματοδοτήσεων, καθώς και μεγαλύτερη σύνδεση με την κοινωνία για να μπορέσουν να συνεχίσουν.
Ταυτόχρονα, αναγκαία είναι η δημιουργία, στο πεδίο, ενός μετώπου αριστερών και προοδευτικών δυνάμεων και πολιτών. Ένα μέτωπο στο συγκεκριμένο πεδίο, που ξεπερνώντας επιμέρους διαφορές, θα υπερασπίζεται τους πρόσφυγες, τη ζωή και την αξιοπρέπειά τους, τη δυνατότητα ένταξής τους. Επίσης, θα υπερασπίζεται και το έργο των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών ενάντια στον στιγματισμό και τη συρρίκνωση, στον βαθμό που η δράση τους αφορά ευρύτερα την κοινωνία, τα δικαιώματα στο σύνολό τους, τη δημοκρατία.
Ας υπερβούμε τις διαφορετικές αφετηρίες, διαφορές αντιλήψεων και καχυποψίες. Ας οικοδομήσουμε πάνω σε αυτά που μας ενώνουν και τα βλέπουμε κάθε μέρα στην πράξη, ας ενώσουμε τις δράσεις και τις σκέψεις μας. Όσοι και όσες αναζητάμε ευρύτερες πολιτικές συνεργασίες, δεν πρέπει ούτε να υποτιμάμε, ούτε όμως να αντιμετωπίζουμε ως οχήματα τέτοια μέτωπα και συμμαχίες στο κοινωνικό επίπεδο. Αντιθέτως. Παρότι ο σκοπός τους δεν είναι εργαλειακός, μπορούν να καλλιεργήσουν στην πράξη, με τρόπο ουσιαστικό, το έδαφος και πολιτικές συνεργασίες. Και, πάνω από όλα, να αποτελέσουν χώρους ελευθερίας, σκέψης και ελπίδας.
