Είναι να απορεί κανείς πώς μια ήπειρος, που αποφάσισε μετά από δύο καταστροφικούς παγκόσμιους πολέμους γεννημένους στο έδαφός της να αναζητήσει στην ταπείνωση των συνόρων την προϋπόθεση για την εμπέδωση της ειρήνης, επιλέγει σήμερα τη στρατηγική του επανεξοπλισμού σαν λύση για τα προβλήματά της.
Το φόβητρο και η πραγματική απειλή
Αυτό που την υποχρεώνει στη συγκεκριμένη επιλογή, σύμφωνα με τους ηγέτες της, είναι η απειλή που αντιπροσωπεύει η Ρωσία του Πούτιν. Είναι, άραγε, μεγαλύτερη από την απειλή που η ίδια αισθανόταν την επαύριο του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου, που το τέλος του είχε βρει τον Κόκκινο Στρατό στο Βερολίνο; Με μια Σοβιετική Ένωση τοποθετημένη από την πλευρά των νικητών και τόσο υπολογίσιμη ως μεγάλη δύναμη. Ή μήπως στην πραγματικότητα είναι μικρότερη από ό,τι ήταν την εποχή της πτώσης του τείχους του Βερολίνου, την οποία ακολούθησε η παραβίαση κάθε συμφωνίας και κάθε λογικής από την πλευρά των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ;
Όσοι αναζητούν εξήγηση για την αναζωπύρωση του ρωσικού κινδύνου στην πικρή εμπειρία των ανατολικών χωρών από την εποχή της ένταξής τους στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας, καλό είναι να μην ξεχνούν ότι η εμπειρία τους αυτή δεν ήταν αποτέλεσμα μιας σοβιετικής επίθεσης εναντίον της Ευρώπης, αλλά ενός πολέμου με έναν από τους βασικούς στόχους του τη σοβιετική Ρωσία. Ο οποίος, ωστόσο, κατέληξε στην ήττα του επιτιθέμενου ναζισμού. Καθώς ποτέ δεν μπόρεσε να προβλέψει κανείς με ακρίβεια την κατάληξη οποιουδήποτε πολέμου.
Στην ευρωπαϊκή ιστορία υπάρχουν πολλά ανάλογα παραδείγματα ικανά να ανατρέψουν την κρατούσα άποψη ότι η εξ ανατολών απειλή εναντίον της Ευρώπης είναι διαχρονικό συστατικό της ευρωπαϊκής γεωγραφικής και πολιτικής πραγματικότητας και αποτελεί στοιχείο εκ των ων ουκ άνευ για τη χάραξη της πολιτικής της ΕΕ. Από την εποχή της ναπολεόντειας εκστρατείας εναντίον της Ρωσίας ως τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, με ενδιάμεσους σταθμούς τον κριμαϊκό πόλεμο και τον πρώτο παγκόσμιο, και από την κατάρρευση της ΕΣΣΔ ως τη σημερινή δεινή πολιτική, οικονομική και γενικότερη κατάσταση της Ρωσίας, με πολύ μεγάλη δόση αυθαιρεσίας μπορεί να υποστηριχτεί η ύπαρξη μιας τέτοιας διαχρονικής σταθεράς.
Το μοντέλο του πολέμου
Η σημερινή επιλογή της ηγεσίας της ΕΕ μπορεί να εξηγηθεί σε ένα βαθμό από την παραζάλη και την αβεβαιότητα που προκαλεί η πολιτική Τραμπ στις ευρωπαϊκές ηγεσίες. Όταν, όμως, δικαιολογείται πολιτικά και ηθικά ως απάντηση στην απειλή που αντιπροσωπεύει η Ρωσία, τότε όχι μόνο γεννά ερωτηματικά για τη σοβαρότητα του επιχειρήματος, αλλά συνιστά η ίδια απειλή για την ειρήνη, καθώς δεν εξηγείται σαν αντανακλαστική αμυντική ενέργεια, αλλά αποκτά στόχο. Ορίζει εχθρό.
Είναι χαρακτηριστικό και το όνομα που δόθηκε στη νέα αυτή πολιτική: Rearm Europe. Ονομασία που παραπέμπει σε μια αφοπλισμένη ήπειρο, εκτεθειμένη στις έξωθεν απειλές, καθώς και στο δόγμα «αν θέλεις ειρήνη, ετοιμάσου για πόλεμο», που ποτέ δεν έχει επαληθευτεί. Η ειρήνη είναι που απαιτεί πολύ περισσότερη και επίμονη προσπάθεια, μεγαλύτερη προετοιμασία. Η ετοιμασία για πόλεμο διαμορφώνει όλες τις προϋποθέσεις για την πραγματοποίησή του.
Αυτό που δεν μπορούν να αντιληφθούν, μέσα στη σύγχυσή τους και τις φαντασιώσεις ιμπεριαλιστικού μεγαλείου, οι ασήμαντες και επικίνδυνες ευρωπαϊκές πολιτικές ηγεσίες, μπόρεσε να το εκφράσει ένας φωτισμένος θρησκευτικός ηγέτης, ο πάπας Φραγκίσκος. Αντιστρέφοντας το σλόγκαν της Φον ντερ Λάιεν ζήτησε Peace for Europe, Ειρήνη για την Ευρώπη.
Η ειρήνη στα χέρια των λαών
Ήδη από το 2022 είχε παρατηρήσει και καταγγείλει ότι «το μοντέλο του πολέμου μάς επιβάλλεται άλλη μια φορά, δεν είμαστε πια συνηθισμένοι να σκεφτόμαστε με το πρότυπο της ειρήνης». Για να διαπιστώσει ότι «η ειρήνη δεν θα αποτελέσει καρπό του φόβου, των όπλων, των τειχών, η ειρήνη βρίσκεται στα χέρια των λαών».
Και σήμερα, από την κλινική όπου νοσηλεύεται, μιλώντας στο όνομα των λαών και όχι μόνο των πιστών, διαμηνύει: «Aπό εδώ που βρίσκομαι, ο πόλεμος φαντάζει ακόμα πιο παράλογος».
Λόγια που δεν παραπέμπουν μόνο στo «ειρήνη υμίν» της παλαιοχριστιανικής παράδοσης, στην οποία ανατρέχει συχνά ο πάπας Φραγκίσκος, αλλά και στην ευρωπαϊκή κινηματική παράδοση προοδευτικών καθολικών, που έρχεται να συναντήσει τις αντιπολεμικές παραδόσεις της ευρωπαϊκής αριστεράς. Εξοπλισμένοι με την πείρα ευρύτατων, ισχυρών και αποτελεσματικών κινημάτων ειρήνης και αφοπλισμού, που τόσο μεγάλη ανάγκη τα έχουμε σήμερα απέναντι στον φιλοπόλεμο λόγο και την υπονομευτική για την προοπτική της ειρήνης πράξη, μπορούμε να συναντηθούμε ξανά στο μαχητικό δρόμο της αντίστασης στην καταστροφική για τις κοινωνίες και φονική για τους λαούς πολιτική που πάει να επιβληθεί σήμερα στην Ευρώπη.
Στο διαδίκτυο έχουν κάνει ήδη την εμφάνισή τους συζητήσεις για τέτοιες πρωτοβουλίες σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Καιρός να περάσουμε από τη συζήτηση στην πράξη. Ήδη έχουν αντιδράσει θετικά η πρωτοβουλία διαλόγου μαρξιστών –καθολικών DIALOP και το Transform Europe. Το Κόμμα της Ευρωπαϊκής Αριστεράς, οι αριστερές δυνάμεις των κρατών μελών της ΕΕ, συνδικάτα εθνικά και ευρωπαϊκές ομοσπονδίες, αντλώντας από την όχι και τόσο μακρινή εμπειρία των ευρωπορειών και του Κοινωνικού Φόρουμ, μπορούν να συνθέσουν σε ένα σύνθημα, σε ένα στόχο την απαίτηση να τεθούν πάνω από τα κέρδη των εμπόρων του πολέμου η ζωή και οι ανάγκες των λαών, οργανώνοντας πορείες ειρήνης που θα μπορούσαν να συγκλίνουν στη Ρώμη.
Εδώ, στη δική μας γειτονιά, θα εξακολουθήσουμε να λατρεύουμε τη μοναξιά της αυτοαναφορικότητας ή θα δώσουμε τον λόγο σ’ αυτούς που έχουν τη δύναμη να αλλάξουν την τροπή των πραγμάτων;
