Ξεκίνησε τελικά την Πέμπτη η προγραμματισμένη διήμερη επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στην Κίνα, η πρώτη αμερικανού προέδρου μετά από οκτώ χρόνια, για συνομιλίες με τον κινέζο ομόλογό του, Σι Τζινπίνγκ, με τα βλέμματα στραμμένα στον Περσικό Κόλπο και στην αναζωπύρωση της έντασης από το διαφαινόμενο αδιέξοδο στις διπλωματικές επαφές ΗΠΑ-Ιράν, μέσω Πακιστάν, για την εδραίωση της εκεχειρίας ώστε να δοθεί χρόνος στις διαπραγματεύσεις.
Η συνάντηση πραγματοποιείται εξ αναβολής κατ’ επιθυμία του Ντόναλντ Τραμπ. Ο αμερικανός πρόεδρος υπολόγιζε στα τέλη Μαρτίου σε μια γρήγορη και αποφασιστική στρατιωτική νίκη επί του Ιράν, που θα υποχρέωνε την Κίνα να προσέλθει στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης με τις ΗΠΑ για τους δασμούς και το εμπορικό ισοζύγιο αποδυναμωμένη και άρα υποχωρητική στις απαιτήσεις των ΗΠΑ σε μια σειρά από συμφωνίες που ο Τραμπ θα μπορούσε να παρουσιάσει ως προσωπική επιτυχία στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Η προσδοκία αποδείχτηκε εκτός πραγματικότητας. Το Ιράν δεν συνθηκολόγησε. Ακολούθησε η εκεχειρία. Στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης αποδυναμωμένος προσέρχεται ο πρόεδρος των ΗΠΑ, εκπροσωπώντας μια Αμερική που το αδιαμφισβήτητο της στρατιωτικής υπεροχής της έχει τρωθεί βαρύτατα.
Η πρώτη ημέρα της επίσκεψης στο Πεκίνο αναλώθηκε, κατά τα ειωθότα, στο εθιμοτυπικό της υποδοχής. Η επίσημη συνάντηση εργασίας των δύο ηγετών ξεκίνησε το πρωί της επομένης, επικεντρωμένη προγραμματικά στον στόχο της επίλυσης των εμπορικών και δασμολογικών διαφορών, αλλά με τον πόλεμο στο Ιράν σε προέχουσα θέση.
Για τις διαθέσεις του Πεκίνου είχε προϊδεάσει η δήλωση του εκπροσώπου του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών στους δημοσιογράφους τη Δευτέρα: «Η Κίνα σκοπεύει να συνεργαστεί με τις ΗΠΑ επί ίσοις όροις, με πνεύμα σεβασμού και ενδιαφέροντος για το αμοιβαίο συμφέρον, προκειμένου να αναπτύξει τη συνεργασία, να διαχειριστεί τις διαφορές και να φέρει περισσότερη σταθερότητα και βεβαιότητα σε έναν ασταθή και αλληλεξαρτώμενο κόσμο».
Δεν είχαν, βεβαίως, λείψει ενδιαμέσως οι εντάσεις και οι βολές εκατέρωθεν. Βολές δοκιμαστικές των ανοχών της άλλης πλευράς.
Πριν είκοσι ημέρες, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν κυρώσεις σε πέντε ανεξάρτητα κινεζικά διυλιστήρια που προμηθεύονται πετρέλαιο από το Ιράν, μεταξύ των οποίων ένα από τα μεγαλύτερα μη κρατικά διυλιστήρια της Κίνας.
Η Κίνα απάντησε με μια κίνηση που ξάφνιασε. Την ίδια μέρα, το υπουργείο Εμπορίου εξέδωσε για πρώτη φορά «εντολή απαγόρευσης»: κανένα από τα διυλιστήρια στη χώρα δεν θα συμμορφωθεί με τις κυρώσεις. Επικαλούμενο την ύπαρξη νόμιμης ενεργειακής συνεργασίας με την Τεχεράνη βάσει μιας 25ετούς στρατηγικής συμφωνίας, το Πεκίνο κατήγγειλε την Ουάσινγκτον ότι παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και απειλεί την εθνική ασφάλεια της Κίνας. Παραμονές της συνάντησής του με τον Τραμπ, ο Σι Τζινπίνγκ έστειλε στις ΗΠΑ το μήνυμα ότι στο εξής η Κίνα θα αντιδρά στις κυρώσεις χωρίς διπλωματικές αβρότητες.
Το μήνυμα άφησε το ίχνος του. Στο ταξίδι του στο Πεκίνο, τον Ντόναλντ Τραμπ συνόδευσαν τουλάχιστον δεκαπέντε διευθύνοντες σύμβουλοι και πρόεδροι μεγάλων αμερικανικών εταιρειών: Tesla, Apple, Blackrock, Citi, Goldman Sacks, Meta, Qualcomm, Blackstone, Boeing, Cargill, GE Aerospace, Mastercard και Visa, μεταξύ άλλων. Παρουσίες ενδεικτικές της πρόθεσης του αμερικανού προέδρου να προβάλλει στο εσωτερικό ότι με τον κινέζο ομόλογό του υπάρχει σχέση αλληλοκατανόησης που μπορεί να αποφέρει σημαντικά οικονομικά οφέλη για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Με κεντρική επιδίωξη, πάντα, την υποστήριξη από την κινεζική ηγεσία των προσπαθειών να επιτευχθεί μια αποδεκτή από το Ιράν συμφωνία τερματισμού της σύγκρουσης και ανοίγματος των Στενών του Ορμούζ, και, άρα, ακώλυτης πρόσβασης της Κίνας στο ιρανικό πετρέλαιο, με αντάλλαγμα τη δέσμευση του Πεκίνου για άνοιγμα στις αγορές αμερικανικών αγαθών και υπηρεσιών.
Αναμφίβολα, το τελευταίο που θα χρειαζόταν η Κίνα είναι εξελίξεις που θα μπορούσαν να πλήξουν σοβαρά την οικονομία της.
Αλλά και ο Ντόναλτ Τραμπ έχει ανάγκη να ξεφύγει από τη λαβίδα του πολέμου με το Ιράν το συντομότερο, όχι μόνο προβαίνοντας σε παραχωρήσεις σε ό,τι αφορά τους δασμούς και το εμπορικό ισοζύγιο, αλλά ακόμη και αποδεχόμενος κάποιες υποχωρήσεις στο θέμα της υποστήριξης της Ταϊβάν. Μπορεί, για παράδειγμα, να αναστείλει την εφαρμογή της εξοπλιστικής συμφωνίας ύψους 11 δισ. δολαρίων που συνήψαν τον περασμένο Δεκέμβριο οι ΗΠΑ με την Ταϊβάν προκαλώντας την οργισμένη αντίδραση της Κίνας και την απόφαση του Πεκίνου να εντείνει την στρατιωτική πίεση στην Ταϊβάν από αέρος και θαλάσσης σε σχεδόν καθημερινή βάση.
Έχει, από την άποψη αυτή, ιδιαίτερο ενδιαφέρον η δήλωση του αμερικανού προέδρου στους δημοσιογράφους την περασμένη Δευτέρα, ότι προτίθεται να συζητήσει με τον κινέζο ομόλογό του αυτό ακριβώς: τις πωλήσεις αμερικανικών όπλων στην Ταϊβάν. Αξιοπρόσεκτη παρέκκλιση από μια πολυετή παράδοση που αποκλείει κάθε διαβούλευση με το Πεκίνο σε ό,τι αφορά την υποστήριξη της Ουάσινγκτον προς την Ταϊπέι.
Η ανάγκη συνεννόησης των δύο υπερδυνάμεων έχει καταστεί επείγουσα, εν όψει των αλληλεξαρτήσεων σε ένα διεθνές περιβάλλον που αναδιαμορφώνεται ταχύτατα:
Οι αμερικανικές βιομηχανίες παραγωγής ηλεκτρικών οχημάτων, τηλεφώνων, ανεμογεννητριών, πολεμικού υλικού κ.α., με κύκλο εργασιών ύψους 1,2 τρισ. δολαρίων, ίσο με το 4% του αμερικανικού ΑΕΠ, εξαρτώνται αποφασιστικά από τις σπάνιες γαίες, που την εξόρυξη και την επεξεργασία τους σχεδόν μονοπωλεί η Κίνα.
Αναλόγως και η κινεζική οικονομία θα δοκιμαστεί χωρίς εξαγωγές στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Κίνα μπορεί να απευθυνθεί σε άλλους ενδιαφερόμενους για τα προϊόντα της, ήδη το κάνει, αλλά χωρίς εξαγωγές στις Ηνωμένες Πολιτείες ίσως χρειαστεί να αναθεωρήσει τα πενταετή πλάνα οικονομικής ανάπτυξης σε βάθος δεκαετίας ή και δεκαπενταετίας.
Αν στη συνάντηση κορυφής στο Πεκίνο επικράτησε διάθεση συνεννόησης «επί ίσοις όροις, με πνεύμα σεβασμού και ενδιαφέροντος για το αμοιβαίο συμφέρον» θα φανεί από το περιεχόμενο των συμφωνιών, από το οποίο δεν μπορούν να αντληθούν απτά συμπεράσματα πριν από την ερχόμενη εβδομάδα το νωρίτερο.
Φωτο: The White House / Flickr
