Αφιέρωσε τη ζωή της στην καταπολέμηση των βασανιστηρίων
Πέθανε την περασμένη Δευτέρα, σε ηλικία 71 ετών, η Μαρία Πίνιου Καλλή, η δερματολόγος που αφιέρωσε τη ζωή της στον αγώνα κατά των βασανιστηρίων. Όποτε υπήρχε καταγγελία για βασανισμό κάποιου ανθρώπου, η Μαρία Πίνιου Καλλή γνώριζε ότι θα της τηλεφωνούσαμε για να τη συμβουλευτούμε και έτσι υποδεχόταν κάθε μας κλήση έτοιμη για μια ακόμα συζήτηση ενάντια στα βασανιστήρια. «Για την πρόληψη των βασανιστηρίων οφείλουμε να μην επιτρέπουμε την ατιμωρησία των ενόχων», επαναλάμβανε συνεχώς, σπεύδοντας να εξετάσει κάθε καταγγελία βασανισμού ή κακομεταχείρισης.
Τον αγώνα της ενάντια στα βασανιστήρια τον έδωσε όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε όλο τον κόσμο. Το 1989, ίδρυσε το Ιατρικό Κέντρο Αποκατάστασης Θυμάτων Βασανιστηρίων, ενώ πέτυχε να εκδώσει ψήφισμα ο ΟΗΕ, το οποίο αναγνώριζε τα βασανιστήρια ως καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μάλιστα, με την απόφαση αυτή ταξίδεψε ανά τον κόσμο και απέσπασε την υπογραφή πενήντα πρωθυπουργών για την ποινικοποίηση κάθε είδους βασανιστηρίων. Το 1993, ως μέλος του προεδρείου του Διεθνούς Συμβουλίου Κέντρων Αποκατάστασης Θυμάτων Βασανιστηρίων, ήταν υποψήφια για το Νόμπελ Ειρήνης. Την ίδια χρονιά, εν μέσω πολέμων στα Βαλκάνια, προσκάλεσε γιατρούς από τις αντιμαχόμενες χώρες στην Ελλάδα και οργάνωσαν το Βαλκανικό Δίκτυο ενάντια στα βασανιστήρια και τον πόλεμο. Σε διεθνή συνάντηση που οργάνωσε στην Αθήνα δημιουργήθηκε το Δίκτυο Κέντρων Αποκατάστασης Θυμάτων Βασανιστηρίων της Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής, με έδρα στην Αθήνα, του οποίου διετέλεσε Γενική Γραμματέας.Από το 1998 έως το 2003 υπήρξε η πρώτη εκλεγείσα Πρόεδρος του Διεθνούς Συμβουλίου Κέντρων Αποκατάστασης Θυμάτων Βασανιστηρίων, με συμβουλευτικό καθεστώς στα Ηνωμένα Έθνη και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Κατά τη δράση της για τα ανθρώπινα δικαιώματα ανά τον κόσμο συνελήφθη πέντε φορές –τελευταία όταν προσπάθησε να εξετάσει θύματα από τη σφαγή στη Τζενίν της Παλαιστίνης και θεωρήθηκε ανεπιθύμητο πρόσωπο από το Ισραήλ.
Το 2009 έκλεισε το Κέντρο αποκατάστασης Θυμάτων Βασανιστηρίων αφήνοντας ένα μεγάλο κενό στον τομέα αυτό. Η Μ. Πίνιου Καλλή προσπαθούσε μόνη της κρατώντας ανοιχτό το ιατρείο της στα θύματα βασανιστηρίων για ιατρική γνωμάτευση και πηγαίνοντας μάρτυρας στην περίπτωση που η καταγγελία έφτανε στις δικαστικές αίθουσες. Άλλωστε, η ίδια είχε δηλώσει ουκ ολίγες φορές ότι κάθε καταγγελία πρέπει να διερευνάται [«Δεν αποτελεί καθημερινή πρακτική στα αστυνομικά τμήματα, αποτελεί όμως παράβαση καθήκοντος υψηλότατου βαθμού και πρέπει να χτυπηθεί εν τη γενέσει. Οι αστυνομικοί είναι όργανα της τάξης και είναι αυτοί που πρώτα από όλους πρέπει να σέβονται τους νόμους. Το υπουργείο οφείλει να ερευνά κάθε καταγγελία και όχι να την καλύπτει», Εποχή, 14 Οκτωβρίου 2012].
Ο Βασίλης Παπαστεργίου είχε καλέσει την Μ. Πίνιου ως μάρτυρα σε μία δίκη που αφορούσε βασανιστήρια κατά προσφύγων από λιμενικούς. Όπως ο ίδιος περιγράφει, κατά τη διάρκεια της κατάθεσής της, ο συνήγορος υπεράσπισης την προκάλεσε λέγοντας με ύφος: «Αν αυτά που λέτε ευσταθούν, τότε οι κατηγορούμενοι, αυτά τα τέρατα, αξίζουν τη θανατική καταδίκη…». Η Μ. Πίνιου Καλλή τον διέκοψε λέγοντας περίπου τα εξής: «Για μένα αυτοί οι άνθρωποι, αν και βασανιστές, δεν είναι τέρατα. Η προσωπική μου εμπειρία με έκανε να κατανοήσω ότι ακόμα και καθημερινοί, κοντινοί μας άνθρωποι μπορούν υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και λειτουργώντας σε ένα ορισμένο εξουσιαστικό πλαίσιο να λειτουργήσουν σαν βασανιστές και να κάνουν απεχθείς πράξεις. Όμως παραμένουν άνθρωποι, δεν είναι τέρατα. Και η θανατική καταδίκη είναι απαράδεκτη για τον πολιτισμό μας σε κάθε περίπτωση, κύριε συνήγορε.» Τον Απρίλιο του 2013, η Μ. Πίνιου Καλλή μέσα από το πρόγραμμα «Προμηθέας», εκπαίδευσε νέους γιατρούς στην ταυτοποίηση και αποκατάσταση θυμάτων βασανιστηρίων.
Βιογραφικό
Γεννήθηκε στη Θάσο το 1943 και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε γιατρός με ειδικότητα δερματολόγου. Στο πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ήταν Γενική Γραμματέας του συλλόγου φοιτητών της ιατρικής σχολής «Ιπποκράτης» (1964-1966). Υπήρξε στέλεχος της νεολαίας Λαμπράκη, υπεύθυνη για θέματα γυναικών (1964-1966). Η χούντα την συνέλαβε και την εξόρισε στη Γυάρο.
Υπήρξε μέλος του ΔΣ του ελληνικού τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας (1982-1988), ενώ το 1989 ίδρυσε το Ιατρικό Κέντρο Αποκατάστασης Θυμάτων Βασανιστηρίων στην Αθήνα. Πρωταγωνίστησε στην ίδρυση του Δικτύου Κέντρων Αποκατάστασης Θυμάτων Βασανιστηρίων της Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής, με έδρα στην Αθήνα, του οποίου διετέλεσε Γενική Γραμματέας. Υπήρξε – από το 1998 έως το 2003 – η πρώτη εκλεγμένη Πρόεδρος του Διεθνούς Συμβουλίου Κέντρων Αποκατάστασης Θυμάτων Βασανιστηρίων, με συμβουλευτικό καθεστώς στα Ηνωμένα Έθνη και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Έζησε την απόπειρα πραξικοπήματος στις Φιλιππίνες, ενώ βρίσκονταν εκεί για συνέδριο για τα ανθρώπινα δικαιώματα, και βγήκε στον δρόμο για να στείλει ανταπόκριση στα ελληνικά ΜΜΕ. Επισκέφθηκε τον Μαντέλα στη φυλακή και κέρδισε τον σεβασμό και τη φιλία του. Δεν δίστασε να πιάσει από τον γιακά και να υψώσει τη φωνή της στον Αραφάτ, φίλο της, όταν φυλάκισε μέλος της διεθνούς οργάνωσης ενάντια στα βασανιστήρια, της οποίας ήταν πρόεδρος.
Ήταν υποψήφια το Νόμπελ Ειρήνης καθώς και δυο φορές για την Επιτροπή της Διεθνούς Σύμβασης για την Κατάργηση των Βασανιστηρίων, των Ηνωμένων Εθνών. Το 1993 ήταν υποψήφια και για το βραβείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Γαλλικής Δημοκρατίας.
Παράλληλα με τον αγώνα της για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την εξάλειψη των βασανιστηρίων, συμμετείχε από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 σε όλες τις προσπάθειες του οικολογικού κινήματος στην Ελλάδα. Συμμετείχε στις πρώτες οικολογικές πρωτοβουλίες στην Ελλάδα, στην Εναλλακτική Κίνηση Οικολόγων Αθήνας, στις προσπάθειες πανελλαδικής συνεργασίας των οικολογικών κινήσεων στη δεκαετία του ’80. Ιδρυτικό μέλος των Οικολόγων Εναλλακτικών στα τέλη της δεκαετίας του ’80. Δραστήρια και υποψήφια με τους Οικολόγους Πράσινους μέχρι τον Μάρτιο 2014. Υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη, υποψήφια στις Ευρωεκλογές 2014 και συμπρόεδρος μαζί με τον Νίκο Χρυσόγελο των ΠΡΑΣΙΝΩΝ – Αλληλεγγύη. Ακόμα υπήρξε ιδρυτικό μέλος του Δικτύου ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS και της Οικολογικής Εταιρείας Ανακύκλωσης, ενώ συμμετείχε στην Επιτροπή Αντιρρησιών Συνείδησης. Ήταν μητέρα δύο παιδιών, του Γιώργου και της Ίριδας Καλλή. Η «Εποχή» εκφράζει τα συλλυπητήριά της στην οικογένεια και τους συντρόφους της.
“Στη Γυάρο φοβήθηκα, ερωτεύτηκα, σκέφτηκα”
Η Μαρία Πίνιου Καλλή συνελήφθη στις 21 Μαΐου 1967, λίγο πριν προλάβει να φυγαδευτεί στη Γένοβα, όπου την περίμενε η αδερφή της. Ήταν μία από τις 340 κρατούμενες, που φυλακίστηκαν προκειμένου να υπογράψουν δήλωση. Η μαρτυρία της από τη μεταγωγή της στη Γυάρο συγκλονίζει: «Θυμάμαι, Μας πήγαν πρώτα στη Σύρο για να μας μεταφέρουν αργότερα με ένα σαπιοκάραβο στη Γυάρο. Εκεί ήταν συγκεντρωμένο πλήθος κόσμου, ανάμεσα τους και ο πατέρας μου, κρατώντας στα χέρια του ένα μπουκέτο τριαντάφυλλα. Όλοι φώναζαν «πού τους πάτε, αφήστε τους ανθρώπους». Εγώ εκείνη τη στιγμή και για πρώτη φορά συνειδητοποίησα ότι με πάνε στη φυλακή. Πρόσεξε! Όχι εξορία. Φυλακή! Έχει διαφορά. Η φυλακή είναι πολύ χειρότερη. Στη σκέψη αυτή, πέφτω κάτω. Ουρλιάζω. Κλαίω. Με την άκρη του ματιού μου βλέπω τον πατέρα μου πιασμένο από μια κολόνα να καταρρέει. Ξάφνου, αλλάζω ρότα, σηκώνομαι όρθια κι αρχίζω να τραγουδάω σε τζαζ, εύθυμο ρυθμό και χτυπώντας παλαμάκια «ένας τη λύκος καπετάνιος απ’ τη Σύρα». Τότε, ο πατέρας μου ορθώνει το ανάστημα του και φωνάζει «κοιτάξτε, όλοι! Αυτή είναι η κόρη μου, η λεβέντισσα»».
Και τελικά κατάφερε να παραμείνει όρθια όσο καιρό βρέθηκε κρατούμενη εκεί: «Στη Γυάρο φοβήθηκα, ερωτεύτηκα, πόνεσα, σκέφτηκα, αποφάσισα. Τώρα πια ξέρω και ανατρέπω. Σε άλλους μπορεί να λειτούργησε αρνητικά. Σε μένα όχι. Την προσωπική μου τραγωδία τη μετέτρεψα σε τύχη και κάθε κακή εμπειρία σε ερωτική. Στη φυλακή συνάντησα τον Λάμπρο Βαζαίο, πρώην συμφοιτητή μου στην Ιατρική, στρατιωτικό γιατρό και επικεφαλής του νοσοκομείου. Εκείνος με έκανε γιατρό της φυλακής και μαζί συμμαχήσαμε για να διώχνουμε από τη Γυάρο τους αρρώστους και τους ηλικιωμένους».
