Ζούμε σε έναν κόσμο που μοιάζει να έχει πιάσει φωτιά. Τα γεγονότα στη Γαλλία έρχονται να συνοψίσουν μια σειρά από κινητοποιήσεις σε μια σειρά από χώρες της Ευρώπης και του κόσμου. Από την Αργεντινή μέχρι την Αλβανία και από την Ισπανία μέχρι την Ινδία. Παρόλο που η τοποθέτηση τελείως διαφορετικών περιπτώσεων στην ίδια κατηγορία μοιάζει αυθαίρετη, στην πραγματικότητα πίσω από τα επί μέρους ζητήματα βλέπουμε κάποια κοινά χαρακτηριστικά. Χαρακτηριστικά που περιγράφουν τον ερχομό μιας νέας γενιάς στο προσκήνιο. Και μαζί χαρακτηριστικά που προσδιορίζουν τον οικουμενικό στενό ορίζοντα που ξημερώνει: ενεργειακή φτώχεια και οικονομικός αποκλεισμός μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού, πλήρης κατάρρευση του κοινωνικού κράτους και της παροχής βασικών αγαθών (υγεία, παιδεία κτλ), το ξημέρωμα του AI και η μεταβολή των όρων εργασίας, περιβαλλοντολογική καταστροφή, δυσπρόσιτη στέγαση, άνοδος του αυταρχισμού και μεγέθυνση της ακροδεξιάς. Λίγο πολύ μεγάλα τμήματα του πληθυσμού του δυτικού κόσμου μπορούν να αναγνωρίσουν σε κάποιες από τις παραπάνω κουβέντες το πρόσωπό τους. Σίγουρα η περιγραφή αυτή ταιριάζει και στη χώρα μας. Την καθημερινότητά μας, τις πιθανότητές μας, όλα όσα αναμένουμε. Το ερώτημα που έρχεται φυσικά είναι γιατί δεν έχουμε παρόμοιες αντιδράσεις και στην Ελλάδα, ή έστω νύξεις που να περιγράφουν πως κάτι τέτοιο είναι πιθανό.
Η απάντηση δεν είναι απλή. Από την άλλη νομίζω πως και απαραίτητη είναι μια συζήτηση γύρω από αυτό το παράδοξο και από την άλλη ίσως να μας κάνει να καταλάβουμε καλύτερα. Τόσο τη δική μας κατάσταση όσο και όσα συμβαίνουν σε όλες αυτές τις μεριές του πλανήτη. Η Ελλάδα, ίσως περισσότερο από κάθε άλλη περίπτωση, είναι αυτή που μπήκε με τον πιο άμεσο τρόπο στον κύκλο των πολυκρίσεων. Ταυτόχρονα είναι και αυτή που βρίσκεται ακόμη εκεί ίσως για μεγαλύτερο διάστημα από οποιαδήποτε άλλη χώρα. Από το 2008 μέχρι σήμερα μετράμε περίπου μια εικοσαετία βίαιων μεταβολών και καθιζήσεων. Όσοι πιστεύουν πως δεν έχουμε αναταραχές επειδή τα πράγματα εδώ πηγαίνουν καλά δεν έχουν επαφή με την πραγματικότητα. Αφού λοιπόν οι συνθήκες υπάρχουν και μάλιστα με τρόπο πιο εμφατικό από αρκετές από τις χώρες που αντιδρούν γιατί εδώ δεν συμβαίνει τίποτα;
Νομίζω αυτό που βιώνουμε είναι μια κρίση στην ίδια την δυνατότητα αυτοθέσμισης. Μια συνθήκη που προκύπτει από την απογοήτευση, την εξάντληση και τον κυνισμό που φέρνει η απογοήτευση. Όσοι θυμούνται τα πρώτα χρόνια της κρίσης μπορούν να θυμηθούν επίσης πως το κλίμα που επικρατούσε δεν ήταν μια γενικευμένη κατάθλιψη για όσα συνέβαιναν. Ήταν ένα κλίμα μιας ακαθόριστης αισιοδοξίας μέσα στον φόβο, μαχητικότητας μες την κατάρρευση, όλο και αυξανόμενης αλληλεγγύης μέσα στην σκληρότητα των όρων. Με αποκορύφωμα το δημοψήφισμα. Έχω την αίσθηση πως ο βαθμός ριζοσπαστικοποίησης την περίοδο εκείνη –ανεξάρτητα με τα όσα έλεγε ή όσα έκανε στη συνέχεια ο ΣΥΡΙΖΑ– έφτασε σε τέτοιο βαθμό ώστε όλα να μοιάζουν δυνατά. Η διαχείριση, η διοχέτευση και η εκτόνωση αυτής της ριζοσπαστικοποίησης στην πραγματικότητα δεν πήγε πουθενά. Τα πολιτικά υποκείμενα έμειναν στην κορυφή της πολιτικοποίησής τους κοιτάζοντας όλες τους τις προσδοκίες να μετατρέπονται (ανάλογα με την ανάγνωση του καθενός) σε μια έντιμη πολιτική ήττα ή μια προδοσία. Πάντως σίγουρα όχι σε κάτι που έφερε την κοινωνία μπροστά σε μια καλύτερη συνθήκη.
Είναι δύσκολο να εκκινήσουν διαδικασίες με έναν παρόμοιο ορίζοντα μετά από μια συλλογική απογοήτευση. Είναι δύσκολο ο κόσμος να πειστεί πως οι χθεσινές ήττες μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα τις αυριανές νίκες. Πως οι ίδιες διαδικασίες μπορούν να φέρουν άλλο αποτέλεσμα. Είναι δύσκολο κάποιος να εμπιστευτεί την αριστερά όταν -ανεξάρτητα από την όποια ανάγνωση- στην συγκυρία που την είχε ανάγκη εμφανίστηκε λίγη, ή έστω δεν τον έπεισε πως μπορεί να κάνει περισσότερα.
Υπάρχει ένα τραύμα στην σχέση του κόσμου με την ίδια την πολιτική, την προσδοκία, την συμμετοχή και την εμπλοκή. Ένα τραύμα ορατό στις απουσίες. Αν κάτι όμως μας δίδαξε αυτή ακριβώς η περίοδος, αυτό δεν είναι να απογοητευόμαστε. Είναι το γεγονός πως μπορεί ακόμη και από το πουθενά, σε χρόνο ανύποπτο να ξεκινήσει μια διαδικασία που θα μας εκπλήξει όλους. Οι συνθήκες σίγουρα υπάρχουν. Αυτό που λείπει είναι η αφορμή και η συγκυρία που θα μας κάνει να υπερβούμε τους χθεσινούς ηττημένους μας εαυτούς.
Foto
Τατιάνα Μπόλαρη / Eurokinissi
