ΓΕΡΜΑΝΙΚΕΣ ΕΠΑΝΟΡΘΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΟ ΧΡΕΟΣ
Στη Γερμανία η πλειονότητα των πολιτών αγνοεί τις καταστροφές που προκάλεσαν οι ναζί στην Ελλάδα στη διάρκεια του δεύτευρου παγκοσμίου πολέμου. Αν τις γνώριζαν οι γερμανοί πολίτες, δεν θα ήταν αντίθετοι στην αποπληρωμή του γερμανικού χρέους.
Μετά τις εξετάσεις μου στο Λύκειο, πέρασα ένα χρόνο στο νησί της Κρήτης, σε ένα χωριό, τον Αζογυρέ, κοντά στην Παλαιόχωρα. Εκεί μια ημέρα ένας γέρος χωρικός, που μας αγαπούσε πολύ, με πήρε από το χέρι και με πήγαμε βόλτα. «Θέλω να σου δείξω κάτι», μου είπε. Φθάσαμε σ’ ένα νεκροταφείο στο βουνό, εκεί όπου έχουν ταφεί περίπου 150 έλληνες αντιστασιακοί, που εκτελέστηκαν από τους ναζί στη διάρκεια του πολέμου. Μέχρι εκείνη την ημέρα αγνοούσα ότι οι ναζιστές είχαν σπείρει τη φρίκη στο δρόμο τους προς ένα μικρό χωριό, από τα πιο καθυστερημένα, στα βουνά της Κρήτης, όπου ακόμα και στη δεκαετία του ’80 δεν είχαν φτάσει ούτε το ηλεκτρικό ρεύμα, ούτε το τηλέφωνο, το ραδιόφωνο, ούτε οι εφημερίδες –όμως οι ναζί πέρασαν από εκεί.
Γιατί σας τα διηγούμαι αυτά; Οι μεταπολεμικές γενιές των Γερμανών, με πρώτο εμένα, αγνοούν πολλά γεγονότα που συνέβησαν στο παρελθόν στη διάρκεια του πολέμου. Οι καταστροφές που έχουν αφήσει οι ναζί στην Ελλάδα, δεν αναφέρονται στα σχολικά βιβλία τής ιστορίας. Μας μίλησαν για το Στάλιγκραντ, τη Δρέσδη, την απόβαση (στη Νορμανδία), ίσως ακόμα και για το Ελ – Αλαμέιν, όχι όμως για την Ελλάδα. Έτσι μπορεί να εξηγήσει κάποιος, εν μέρει, χωρίς να δικαιολογεί, την έλλειψη της γερμανικής συμπάθειας για τα δεινά που έχει υποστεί ο ελληνικός λαός.
Θα πρέπει να ξαναθυμηθούμε αυτή την εποχή, για να αξιολογήσουμε σωστά το γερμανικό χρέος απέναντι στην Ελλάδα, που η ελληνική κυβέρνηση επιθυμεί την αποπληρωμή του. Αν η νομική κατάσταση σε ό,τι αφορά αυτό το χρέος φαίνεται σύνθετη, εντούτοις είναι πολύ σαφής σε ηθικό επίπεδο. Το 1942 οι ναζιστές εξανάγκασαν την Τράπεζα της Ελλάδος να συμφωνήσει σε μια «πίστωση» 476 εκατ. μάρκων. Από τότε μέχρι σήμερα εκτιμάται ότι αυτό το ποσό μαζί με τους τόκους κυμαίνεται από 11 έως 70 δισ., ένα ποσό που οι Γερμανοί δεν έχουν ποτέ επιστρέψει.
Η Γερμανία ισχυρίζεται ότι έχει πληρώσει, το 1960, το ποσόν των 115 εκατομμυρίων μάρκων στην Ελλάδα. Αυτό είναι ορθό. Όμως, το ποσό αυτό δόθηκε για αποζημίωση στα θύματα του ναζισμού, που ήταν πολλά, στην Ελλάδα. Δεν έχει να κάνει καθόλου με το «αναγκαστικό δάνειο» που οι ναζί απέσπασαν. Συνεπώς, δεν είναι σωστο να αναφέρουμε τα 115 εκατ. μάρκα, λέγοντας «εμείς έχουμε πληρώσει».
Οι δικαστές βρίσκονται στη διαδικασία αναψηλάφησης αυτής της υπόθεσης. Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας είναι πράγματι η νόμιμη κληρονόμος της Γερμανίας των ναζί; Θα πρέπει να φέρει την ευθύνη των εγκλημάτων των ναζιστών; Στα ερωτήματα αυτά, απ’ όπου κι αν προέρχονται, ο κάθε άνθρωπος απαντάει, χωρίς δισταγμό, «ναι». Οι δικαστές απαντούν: «ναι, ίσως, όχι, θα δούμε». Το δίκαιο και η ηθική δεν συμβαδίζουν πάντα.
Αφήνοντας τις νομικές ερμηνείες στην άκρη, είμαστε αναγκασμένοι να διαπιστώσουμε ότι η Γερμανία δεν είχε ποτέ αποπληρώσει αυτή την «πίστωση», την οποία η Ελλάδα συμφώνησε να παραχωρήσει υπό την απειλή των όπλων το 1942. Η ηθική επιτάσσει η Γερμανία να βγάλει το πορτοφόλι της (το οποίο φούσκωσε –επωφελούμενο από τους τόκους που εισέπραξε η Γερμανία από τα δάνεια που παραχώρησε στην Ελλάδα τώρα με την κρίση) και να περάσει από το ταμείο.
Οι νομικοί γερμανοί ισχυρίζονται ότι «στη συνθήκη 4+2 που καθόριζε την ενοποίηση της Γερμανίας το 1990, γράφτηκε καθαρά ότι η Γερμανία δεν υποχρεούται σε επανορθώσεις που αφορούν τη ναζιστική εποχή. Είναι αλήθεια, επίσης, ότι η συνθήκη ενισχύει αυτή τη ρήτρα. Αλλά για να μείνουμε στο νομικό επίπεδο, η αποπληρωμή αυτού του «αναγκαστικού δανείου» δεν είναι μια «επανόρθωση» κατά το πνεύμα του νόμου. Και ένα άλλο ερώτημα: είχαν το δικαίωμα οι Σύμμαχοι και η Γερμανία να καθορίσουν τους όρους μιας τέτοιας ρήτρας χωρίς τη συγκατάθεση του συνόλου των ενδιαφερόμενων χωρών;
Κανείς δεν ρώτησε την Ελλάδα εάν ήταν σύμφωνη να παραιτηθεί για πάντα από τη διεκδίκηση του γερμανικού χρέους. Όπως βλέπουμε, η νομική κατάσταση είναι τόσο σύνθετη, που οι νομικοί μπορεί να συζητούν για δεκαετίες. Η Ελλάδα δεν μπορεί, όμως, να περιμένει δεκαετίες για να λύσει τα προβλήματα που δημιουργήθηκαν με την κρίση. Η χώρα υφίσταται μια ανθρωπιστική κρίση χωρίς προηγούμενο και η ηθική υποχρεώνει τη Γερμανία να ενεργήσει όχι για να επιβάλει νέες ρυθμίσεις λιτότητας, όχι για να δώσει συμβουλές της πεντάρας για τα προβλήματα της χώρας, αλλά για να βάλει τα χρήματα πάνω στο τραπέζι. Τα χρήματα που οι Γερμανοί άρπαξαν από την Ελλάδα. Το γεγονός αυτό είναι τόσο απλό. Με μια τέτοια χειρονομία όχι μόνο θα αποκλείει μια νομική αντιδικία πολυδάπανη και ανέντιμη για τη Γερμανία, αλλά θα συνιστούσε πράξη αλληλεγγύης, αδελφοσύνης και ευρωπαϊκής συνοχής. Είναι ντροπή να συκοφαντείται η Ελλάδα από τη Γερμανία που της έχει βουτήξει τα 476 εκατ. μάρκα το 1942, παρουσιάζοντάς την να ζητιανεύει το ποσόν, που έπρεπε να της έχει επιστραφεί. Η Γερμανία, χώρα πλούσια, έχει αποκομίσει πολλά κέρδη, περισσότερα από κάθε άλλη χώρα, από την κρίση της Ελλάδας. Έχει την υποχρέωση να αποπληρώσει άμεσα αυτό το δάνειο. Ας αφήσουμε στους ειδικούς να εκτιμήσουν τη σημερινή αξία των 476 εκατ. και αυτό να γίνει χωρίς εμπόδια. Όχι, αυτό δεν το ζητάει ένας έλληνας πολίτης, αλλά ένας γερμανός πολίτης, που ντρέπεται για τη χώρα του, η οποία ακόμα και το 2015 συμπεριφέρεται σαν να ήταν ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος, μια «τεχνική λεπτομέρεια της ιστορίας».
Η ηλεκτρονική εφημερίδα «Eurojournalist» που συνεργάζεται με το Mediapart, είναι ανεξάρτητη εφημερίδα γνώμης, που ασχολείται με τα ευρωπαϊκά ζητήματα και κυρίως τη γαλλο-γερμανική επικαιρότητα. Πολλά κείμενα δημοσιεύονται στη γερμανική γλώσσα, στην αγγλική και στη γαλλική γλώσσα, από την οποία και αναδημοσιεύουμε αυτό το κείμενο στην «Εποχή».
Ευρύτερη απήχηση είχε η πρωτοβουλία της κυβέρνησης
Η απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης να θέσει με τον πιο επίσημο τρόπο το ζήτημα των γερμανικών επανορθώσεων στην Ελλάδα από τις τεράστιες ανθρώπινες και υλικές ζημιές, καθώς και την αποπληρωμή του κατοχικού «αναγκαστικού δανείου» από την Τράπεζα της Ελλάδος δεν προκάλεσε μόνο τις έντονες αντιδράσεις του Βερολίνου. Είχε απήχηση σε πολιτικές δυνάμεις και τα μίντια της Ευρώπης. Η απόφαση αυτή, σύμφωνα με τη γαλλική «Τριμπιούν», εντάσσεται στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων που έχει ξεκινήσει με κύρια αιχμή –έστω και αν αυτό δεν ομολογείται– την αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους. Η εφημερίδα σημειώνει: «Το άνοιγμα του ζητήματος των επανορθώσεων δίνει τη δυνατότητα στον πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα να αντιστρέψει τα επιχειρήματα περί «ηθικής υποχρέωσης για την πληρωμή του χρέους που έχει η Ελλάδα» και να υπενθυμίσει προς την άλλη πλευρά, την γερμανική, ότι έχει και αυτή «υποχρέωση να αποπληρώσει το αναγκαστικό δάνειο της Κατοχής».
Πολλοί Ευρωπαίοι, σημειώνει ακόμα η εφημερίδα, «εξέφρασαν την έκπληξή τους για το πώς τόλμησε η ελληνική πλευρά να θέσει τέτοιο ζήτημα». Ο Αλέξης Τσίπρας όμως, που δεν διαθέτει άλλα όπλα, επέλεξε να αμυνθεί και να απαντήσει», βελτιώνοντας, όπως εκτιμά η εφημερίδα, την εικόνα της διαπραγματευτικής ικανότητας της Ελλάδας, που είχε αμαυρωθεί μετά τη συμφωνία της 24 Φεβρουαρίου. «Είναι πλήρως κατανοητό ότι η Ελλάδα θα χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα, προκειμένου να συζητηθεί ουσιαστικά αυτό το πρόβλημα», καταλήγει η «Τριμπιούν». Εν τω μεταξύ, κείμενα συμπαράστασης προς την Ελλάδα βρίσκονται διάσπαρτα σ’ όλα τα ευρωπαϊκά μίντια συμπεριλαμβανομένων και της Γερμανίας. Ένα από αυτά είναι και το άρθρο που δημοσιεύουμε.
Μ. Κ.
