Του Αργύρη Παναγόπουλου
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δίνουν τους σοσιαλιστές προβάδισμα απέναντι στη συμμαχία των δύο δεξιών κυβερνητικών κομμάτων PDS και CDS/PP. Μια μόνο δημοσκόπηση δίνει τη δεξιά με προβάδισμα 6%, αλλά δεν την πήρε κανείς στα σοβαρά. Οι σοσιαλιστές πάντως δεν θα καταφέρουν να αποσπάσουν την αυτοδυναμία. Με την αναγωγή το ΚΚ της Πορτογαλίας φαίνεται να παίρνει 10% – 11% και το Μπλόκο της Αριστεράς 5% – 6%, οι σοσιαλιστές 37,60% – 36,30% και τα δύο δεξιά κόμματα 34,80% – 32,70%. Οι αναποφάσιστοι ξεπερνούν ή φθάνουν το 20% στις δημοσκοπήσεις.
Ο νέος ηγέτης του Σοσιαλιστικού Κόμματος Αντόνιο Κόστα, φαίνεται να παίρνει χαμηλότερα ποσοστά από το 36,60%, που είχε πάρει ο Ζοζέ Σώκρατες στις τελευταίες εκλογές του 2009. Ο νεαρός τότε, σοσιαλιστής πρωθυπουργός Σώκρατες έφερε στη χώρα το μνημόνιο, δημιούργησε οικουμενική κυβέρνηση και έχασε τις εκλογές του 2011. Σήμερα βρίσκεται προφυλακιστέος, γιατί η δικαιοσύνη ερευνά τον τρόπο που απέκτησε μια πολυτελή κατοικία στο Παρίσι. Ο ανατέλλων τότε αστέρας του πορτογαλικού σοσιαλισμού παράτησε τους Πορτογάλους στην τύχη τους και προτίμησε τη χρυσή αυτοεξορία στη γαλλική πρωτεύουσα. Παρόλα αυτά το κόμμα του σήμερα, με ένα εντελώς νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα, εμφανίζεται ως η εναλλακτική λύση στη καταστροφική πολιτική του Πέδρο Πάσος Κοέλιο και του διεφθαρμένου Πάουλο Κόστας, που ήταν υπουργός Αμύνης στην κυβέρνηση του Ζοζέ Μπαρόζο όταν αγόρασαν τα δύο ελαττωματικά γερμανικά υποβρύχια για 1 δισ. ευρώ. Η διαπλοκή της αγοράς αποδείχθηκε στις αίθουσες των γερμανικών δικαστηρίων, που προστατεύουν όμως τους δύο περισσότερο αναμεμειγμένους Πορτογάλους, το Μπαρόζο και το Πόρτας. Είναι οι ίδιες εταιρείες, οι ίδιες τράπεζες και οι ίδιοι Γερμανοί παράγοντες, που είχαν αναμιχθεί και στην αγορά των δύο ελληνικών υποβρυχίων.
Κίβδηλο success story εν μέσω τραπεζικής κρίσης
Ο Πάσος Κοέλιο προσπάθησε να φτιάξει και αυτός ένα δικό του success story, εκμεταλλευόμενος το γεγονός ότι τυπικά η χώρα έχει βγει από το μνημόνιο. Οι Πορτογάλοι δεν το κατάλαβαν και δεν πανηγυρίζουν, γιατί η οικονομική και κοινωνική τους κατάσταση συνεχίζεται να επιδεινώνεται. Η διάσωση των τραπεζών έχει βουλιάξει τη χώρα. Ακόμη και σήμερα ο μεγαλύτερος φόβος είναι η διαιώνιση της κρίσης του τραπεζικού συστήματος. Την Πέμπτη, μερικές εκατοντάδες αγανακτισμένων «επενδυτών» της τράπεζας διαδήλωσαν στη Λισσαβόνα εναντίον της απάτης, που εξαφάνισε τις οικονομίες τους. Ο μέσος όρος ηλικίας των διαδηλωτών κυμαινόταν από τα 60 έως τα 90 χρόνια, ενώ δεν έλειψαν και κάποιοι αναλφάβητοι, που έπεσαν θύματα της απάτης χάρις στις δελεαστικές ψευτιές της πρώην κραταιάς τράπεζας.
Ο δείκτης της επίσημης ανεργίας στη Πορτογαλία «υποχώρησε» στο 12,40% τον Ιούνιο του 2015, στα χαμηλότερα επίπεδα από το 2011, που ανέλαβε ο Πάσος Κοέλιο, για να εφαρμόσει το μνημόνιο. Μόνο, που αυτοί που εργάζονται σήμερα στη Πορτογαλία βρίσκονται στα πρόθυρα της φτώχειας, εάν δεν αντιμετωπίζουν την ένδεια, εξαιτίας της κατακόρυφης πτώσης των αποδοχών. Το ΚΚ της Πορτογαλίας αγωνίζεται για την αύξηση του κατώτερου μισθού στα 600 ευρώ, το σοσιαλιστικό συνδικάτο UGT στα 525 ευρώ το 2016, ενώ σήμερα ένας στους πέντε εργαζόμενους, λαμβάνει το κατώτερο μισθό των 505 ευρώ το μήνα.
Η αριστερά μπροστά στις εκλογές…
Οι μεγάλες κινητοποιήσεις και απεργίες των εργαζομένων, με άξονα το αριστερό συνδικάτο της CGTP και οι πρωτοφανείς κινηματικές διαδηλώσεις, με άξονα το κίνημα «Γαμήστε τη Τρόικα», δεν κατάφεραν να οδηγήσουν στη δημιουργία μιας πολιτικής και κοινωνικής συμμαχίας ανατροπής.
Είναι αλήθεια ότι η κρίση οδήγησε το ΚΚ της Πορτογαλίας και το Μπλόκο σε ένα πρωτοφανή διάλογο και κοινή παρουσία στο κοινοβούλιο, αλλά στη κοινωνία υπήρξε μια άρνηση από τη πλευρά των κομμουνιστών για κοινή στρατηγική εξόδου από τη κρίση με τους «αιρετικούς» του Μπλόκου. Την ίδια στιγμή το Μπλόκο των παλιών τροτσκιστικών ομάδων, αντί να αποτελέσει σημείο σύγκλισης τμημάτων της κοινωνίας που πλήττεται από τη κρίση, αντιμετώπισε μια εσωστρέφεια, εξαιτίας των εσωτερικών του προβλημάτων, με συνέδρια και αποχωρήσεις. Η προσπάθεια δημιουργίας ενός πορτογαλικού Podemos κατέληξε σε ένα φιάσκο, γιατί ήταν φανερό ότι οι διασπάσεις δεν ωφελούν σε τίποτα. Στις δημοσκοπήσεις τα τρία αυτά τμήματα της πορτογαλικής αριστεράς κυμαίνονται στο 17%.
…και οι αδυναμίες της
Το ΚΚ της Πορτογαλίας δεν ακολούθησε το ΚΚΕ στον απομονωτισμό του και παρέμεινε στην ευρωομάδα της Αριστεράς GUE. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι προχώρησε σε ανοίγματα που θα μπορούσαν να διευρύνουν την εκλογική του βάση. Περιχαρακωμένο στην πολιτική της καταγγελίας του μνημονίου, της λιτότητας, της ΕΕ, της ΕΚΤ και του ΔΝΤ πρόταξε την εθνική κυριαρχία και την έξοδο από την ευρωζώνη, ως ύστατο πατριωτικό καθήκον φθάνοντας μάλιστα να ζητήσει και δημοψήφισμα για το ευρώ, το οποίο προφανώς θα έχανε. Θέτοντας από μόνο του εμπόδια στην πολιτική του, το ΚΚ της Πορτογαλίας ελπίζει σήμερα σε μια μικρή εκλογική άνοδο, για να επιστρέψει σε ένα διψήφιο ποσοστό, χρησιμοποιώντας μάλιστα την ελληνική κρίση, για να επιβεβαιώσει την προηγούμενη αλάθητη πολιτική του.
Το Μπλόκο της Αριστεράς δεν κατάφερε να μετατραπεί σε ένα ανοικτό κινηματικό υποκείμενο, που να απορροφήσει την αρχική φυγή των ψηφοφόρων από το σοσιαλιστικό κόμμα. Παραμένοντας στο Κόμμα της Ευρωπαϊκής Αριστεράς και κοντά στις ανησυχίες, που οδήγησαν στην άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα, «έχασε το τρένο», όπως είχε υπογραμμίσει ηγετικό του στέλεχος λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές του Ιανουαρίου, γιατί δεν κατάφερε να μεταφέρει στη κοινωνική και πολιτική πρακτική τις επεξεργασίες των τελευταίων ετών. Η συμφωνία της ελληνικής κυβέρνησης επηρέασε αρνητικά το Μπλόκο, οδηγώντας το στην ηττοπαθή ερμηνεία της αδυναμίας δημοκρατικού μετασχηματισμού της ΕΕ και της ευρωζώνης και ως εκ τούτου της περιχαράκωσης στην εθνική κυριαρχία και τη δυνατότητα της οργανωμένης ή μεμονωμένης αποχώρησης από το ευρώ, παρόλο που ο Φρανσίσκο Λούσα χαρακτήριζε «μακάβρια» την έξοδο από το ευρώ την εποχή της αρχικής εφαρμογής του μνημονίου το 2011.
Υπάρχει κάποια προοπτική για τη πορτογαλική αριστερά στις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου; Οι αναποφάσιστοι ξεπερνούν το 20%. Είναι πολύ πιθανόν οι σοσιαλιστές και οι δεξιοί να μη μπορούν να σχηματίσουν αυτοδύναμη κυβέρνηση. Θα μπορέσει η αριστερά να αποτρέψει τη δημιουργία μιας νέας «οικουμενικής κυβέρνησης», που σήμερα απορρίπτουν τα κόμματα του δικομματισμού, και να μετατραπεί σε πόλο που θα κρίνει τις πολιτικές ισορροπίες; Ή θα πρέπει να μείνουμε ευχαριστημένοι από τη κατάρρευση του Πάσος Κοέλιο, του οποίου η αρνητική δημοτικότητα φθάνει στο -1,4;
Για τους νοήμονες όσο μεγαλύτερη θα είναι η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές της 20ης Σεπτεμβρίου, τόσο μεγαλύτερη θα είναι αναλογικά η βοήθεια προς τη πορτογαλική αριστερά, αλλά και η προειδοποίηση προς τις νυν και πρώην μνημονιακές δυνάμεις της χώρας.
