Μέσα στον Ιούλιο, λίγο πριν κλείσει η Βουλή, η κυβέρνηση, χωρίς κανένα προηγούμενο διάλογο με τους ενδιαφερόμενους φορείς, ετοιμάζεται να ψηφίσει ένα νομοσχέδιο – ταφόπλακα που αναιρεί την ουσία των κατακτήσεων της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης και καταστρέφει το πεδίο των εξαρτήσεων. Επιφέρει τον αποκλεισμό της φωνής των ασθενών και των εξαρτημένων, τη νομαδοποίηση των εργαζομένων, τον σωφρονισμό των διαταρρακτικών εφήβων και απειλεί τη συνέχεια της φροντίδας των πολιτών. Αποτελεί καταστροφή για την ψυχιατρική φροντίδα των ασθενών, διάλυση των δημόσιων δομών στις εξαρτήσεις και κόλαφο για τη δημόσια ψυχική υγεία.
Το σύστημα ψυχικής υγείας στην Ελλάδα τα τελευταία 40 χρόνια παραμένει προβληματικό ως προς την προσφορά ολοκληρωμένης και συνεχούς φροντίδα, κυρίως μετά και την οικονομική και υγειονομική κρίση. Παρά τη δημιουργία πολλών μονάδων στην κοινότητα, την εναλλακτική φροντίδα σε σχέση με τα μεγάλα ψυχιατρεία, την τομεοποίηση και παρά τη ζητούμενη συμμετοχή των ίδιων των ασθενών και των οικογενειών τους στη λήψη αποφάσεων και την υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους. Βασικοί λόγοι είναι η υποστελέχωση, η ανισομερής κατανομή των μονάδων ψυχικής υγείας, η ανεπάρκεια σε ειδικού τύπου μονάδες (παιδιά, έφηβοι, ειδικοί πληθυσμοί) και κλίνες, η δυσκολία στη μεταξύ τους συνεργασία, η ανεπαρκής χρηματοδότηση.
Διάλυση και ιδιωτικοποίηση
Το νομοσχέδιο του υφυπουργού Βαρτζόπουλου φέρνει μείζονες αλλαγές, με αυστηρά διοικητική λογική υπερσυγκέντρωσης εξουσιών, που θα έχουν καταλυτικά αρνητικές επιπτώσεις σε βάρος του ευάλωτου πληθυσμού των ανθρώπων με ψυχιατρικές ανάγκες και της ποιότητας της δουλειάς των θεραπευτών. Εγκαταλείποντας τη θεμελιώδη αρχή της τομεοποιήσης, η διοίκηση και ο συντονισμός μεταφέρεται στις Υγειονομικές Περιφέρειες, στους μεγατομείς των Περιφερικών Δικτύων Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας (ΠεΔΥΨΥ), ενός απροσδιόριστου Εθνικού Δικτύου.
Σε αυτό το πλαίσιο οι μονάδες δύσκολα θα συνεργάζονται και θα υποστηρίζονται από μια υπερσυγκεντρωτική διεύθυνση με κάθετη ιεραρχία, γεμάτη τμήματα με αντιφατικές αρμοδιότητες, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των ληπτών των υπηρεσιών και οι ανάγκες των ανθρώπων δύσκολα θα ανιχνεύονται και θα καλύπτονται με επάρκεια και συνέχεια. Αντίθετα, θα «πλοηγούνται ηλεκτρονικά», κυρίως προς τον ιδιωτικό τομέα, αποκλείοντας τους ανασφάλιστους, μιας και η χρηματοδότηση προέρχεται μόνο από ασφαλιστικούς οργανισμούς και ΕΟΠΥΥ.
Το νομοσχέδιο ιδιωτικοποιεί ουσιαστικά την ψυχική υγεία. Κύριο στόχο του αποτελεί ο έλεγχος των χρηματοδοτήσεων και όχι η μέριμνα για κάλυψη των αναγκών και για συνεργασία. Την τελευταία πενταετία είχαμε εκλεκτικές αναθέσεις δράσεων σε φιλικές ΜΚΟ, μηδαμινή ενίσχυση ή αποκλεισμό από ΕΣΠΑ των δημόσιων ψυχιατρικών υπηρεσιών που σηκώνουν το κύριο βάρος της ψυχιατρικής φροντίδας. Αυτή η αρνητική υποθήκη ενισχύεται με το νομοσχέδιο όχι μόνο για τα ΝΠΙΔ μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, αλλά και αυτά με κερδοσκοπικό.
Αυτοτελείς μονάδες διαλύονται και αλλάζουν χαρακτήρα, όπως το ΕΚΕΨΥΕ. Τα δύο ψυχιατρεία καταργούνται ως οργανισμοί, ώστε να μην υπάρχει περιθώριο μετασχηματισμού τους και τους επιφυλάσσεται ο ρόλος διαχείρισης των ασθενών με σοβαρές ψυχοκοινωνικές ανάγκες, επανειλημμένες ακούσιες νοσηλείες και κενά στη συνέχεια της φροντίδας. Τα ψυχιατρικά τμήματα των γενικών νοσοκομείων γίνονται ξένο σώμα μέσα στα νοσοκομεία τους και η τηλεψυχιατρική προβάλλεται ως ο σωτήρας της θεραπευτικής φροντίδας.
Οι εργαζόμενοι στην ψυχική υγεία, ήδη σε μεγάλη έλλειψη, κόπωση και με διάφορες σχέσεις εργασίας, θα αποτελέσουν τη δεξαμενή για κάλυψη παντοειδών κενών, αδυνατώντας να ανταποκριθούν στο αίτημα των ασθενών για σταθερό θεραπευτή και μονάδα αναφοράς.
Άγνοια και αδιαφορία
Το νέο σχέδιο νόμου δείχνει τη βαθύτατη άγνοια των εμπνευστών του για την πραγματικότητα του πεδίου των εξαρτήσεων. Άγνοια τόσο στο επίπεδο του εύρους των υπηρεσιών των φορέων, όσο και της δουλειάς σε καθεμιά από τις μονάδες ψυχοκοινωνικής παρέμβασης. Δείχνει επίσης την άγνοια για τις μεθόδους και τις επιστημονικές παραδοχές στις οποίες βασίζονται, για τα ερευνητικά δεδομένα που υπάρχουν για τη χρήση και την εξάρτηση στη χώρα. Όλοι οι φορείς καταργούνται και εντάσσονται σε ένα φαραωνικό σχήμα που παραπέμπει πολύ σε έναν μεγεθυμένο, αλλά μη λειτουργικό ΟΚΑΝΑ.
Οι διοικητικές δομές των οργανισμών, ωστόσο, δεν είναι ουδέτερες, σχετίζονται άμεσα με την κλινική πρακτική τους. Είναι προφανές ότι με μια τέτοια συγχώνευση, διαλύεται η θεραπευτική συνέχεια και η λειτουργικότητα των μονάδων ψυχοκοινωνικής παρέμβασης. Το ΚΕΘΕΑ, το 18 Άνω, η Αργώ, ο Ιανός, ο Διάπλους, αναγκαστικά θα τεμαχιστούν και θα στριμωχτούν σε ένα σχήμα που δεν τους ταιριάζει, καταστρέφοντας τελείως το έργο που μέχρι σήμερα που παρέχουν. Το μόνο που θα διασωθεί προσωρινά είναι η χρήση υποκατάστατων και το σημερινό πλέγμα υπηρεσιών θα συρρικνωθεί στη λογική μείωση βλάβης/φάρμακο. Καταργώντας την πολυμορφία των παρεμβάσεων, καταργείται στην πράξη η ελεύθερη επιλογή θεραπείας από τους πολίτες με προβλήματα εξάρτησης.
Μέσα στη διοικητική μανία του, το κυβερνητικό σχέδιο αγνοεί επιδεικτικά τις νέες εξαρτήσεις, τους εφήβους, την έγκαιρη παρέμβαση σε πληθυσμούς υψηλού κινδύνου, τις συμπεριφορικές εξαρτήσεις. Τα Κέντρα Πρόληψης εξακολουθούν να μένουν μετέωρα, χωρίς σχέδιο, παρά το ότι ο όρος πρόληψη εντάσσεται στον τίτλο του νέου οργανισμού. Η «ευκολία» με την οποία τα τελευταία αφήνονται εκτός, αναδεικνύει την έλλειψη κατανόησης του πεδίου και την αδιαφορία για την παροχή υπηρεσιών στους πολίτες.
Ο επικεφαλής του νέου φορέα αναλαμβάνει ταυτόχρονα και τις αρμοδιότητες του Εθνικού Συντονιστή και καθίσταται ταυτόχρονα ελεγκτής και ελεγχόμενος. Ως Εθνικός Συντονιστής υπάγεται στον πρωθυπουργό, καταρτίζει το Εθνικό Σχέδιο Δράσης, ενώ ως πρόεδρος του ΕΟΠΑΕ διορίζεται από τον υπουργό Υγείας και εφαρμόζει την πολιτική που ο ίδιος επεξεργάστηκε. Ένα τέτοιο φαραωνικό σχήμα θα μπορούσε να εκληφθεί ως αστείο, εκτός εάν η κυβέρνηση προτίθεται να εισάγει στο πεδίο ιδιωτικές μονάδες, οι οποίες θα λειτουργούν παράλληλα με τον δημόσιο οργανισμό. Η βίαιη συρρίκνωση των φορέων του πεδίου φαίνεται να απελευθερώνει τον χώρο για τη δράση του ιδιωτικού τομέα.
Καμία αναφορά δεν γίνεται σε ένα μοντέλο δημοκρατικού εθνικού σχεδιασμού, στην περιφερειακή οργάνωση, στη σύνδεση με τις τοπικές κοινωνίες, στη δικτύωση και τον συντονισμό των φορέων που θα πολλαπλασίαζαν τη δυναμική της αδιαμφισβήτητης εξειδίκευσης τους, όπως έχουμε προτείνει. Η παρέμβασή της θα έχει διαλυτικά αποτελέσματα για τους φορείς και χειρότερες υπηρεσίες για την κοινωνία.
Το νομοσχέδιο αυτό δεν πρέπει να ψηφιστεί, καθώς δεν επιδέχεται διόρθωσης, αλλά ούτε και να εφαρμοστεί. Η σιωπή ή η υπαινικτική διαφωνία επιστημονικών ή συνδικαλιστικών φορέων αποτελεί ψήφο σε αυτό το αντιδραστικό και οπισθοδρομικό πλαίσιο για την ψυχική υγεία.
Η κατάργηση του αφορά τον ασθενή, τον εξαρτημένο, την οικογένεια του, τον εργαζόμενο, αλλά κάθε πολίτη που θέλει να έχει ποιοτική δωρεάν δημόσια ψυχιατρική φροντίδα.
Η ενεργή συμμετοχή όλων για την απόσυρση και τη μη εφαρμογή του αποτελεί μονόδρομο.
Μέτωπο για την Ψυχική Υγεία και τις Εξαρτήσεις.
Χρήστος Ανδρούτσος, Παναγιώτης Βουτυράκος, Γιώργος Γαρύφαλλος, Κωνσταντίνα Εικοσιπεντάρχου, Δημήτρης Κολοκάθης, Δημήτρης Μαγριπλής, Γιάννης Παπαδόπουλος, Δημήτρης Πλουμπίδης, Γιώργος Γιαννόπουλος, Βασίλης Φωτόπουλος, Δήμος Φωτόπουλος, Ανδρέας Κρεμμύδας, Νικηφόρος Φάρκωνας, Δημήτρης Αναγνωστόπουλος, Χρήστος Μαντάς, Ναταλία Πλιάκου, Εύα Λεωνίδη, Κατερίνα Τζονούπη, Αμαλία Γκώρου, Γεωργία Καρκανίδα, Κώστας Κατσιγιαννόπουλος, Άννα Λιβαδά, Αλέξανδρος Σιδερίδης, Στέλιος Γκιουζέπας
