Στο εκτεταμένο κείμενο της Κ. Σαμαρί, που δημοσιεύουμε σε δύο συνέχειες, η γνωστή στους αναγνώστες της «Ε» συγγραφέας εκθέτει την άποψή της για τη σημερινή κατάσταση της ΕΕ και τις δυνατότητες διαμόρφωσης μιας εναλλακτικής προοπτικής για την Ευρώπη από τη σκοπιά της αριστεράς.
Στο πρώτο μέρος ασχολείται με τη διαδρομή που καθόρισε τα σημερινά νεοφιλελεύθερα χαρακτηριστικά της ΕΕ, σε συνάρτηση με την πορεία της επικράτησης του νεοφιλελευθερισμού ως κυρίαρχου τύπου της παγκοσμιοποίησης. Και εξετάζει το ερώτημα αν και πώς μπορεί αυτό το ευρωπαϊκό οικοδόμημα να αλλάξει ριζικά.
Στο δεύτερο μέρος διερευνά τη δυνατότητα μιας ευρωπαϊκής δημοκρατικής και διεθνιστικής στρατηγικής για την οικοδόμηση μιας διαφορετικής ενωμένης Ευρώπης, εξετάζοντας κριτικά τις μέχρι σήμερα διατυπωμένες απόψεις για έξοδο ή παραμονή στην ευρωζώνη και την ΕΕ.
Το κείμενο δημοσιεύτηκε αρχικά στον ιστότοπο www.contretemps.eu
Της Κατρίν Σαμαρί
Η νεοαποικιακή κατάσταση που επιβλήθηκε στην Ελλάδα από το γιούρογκρουπ και η ρήξη που προκάλεσε στον ΣΥΡΙΖΑ η υπογραφή του τρίτου και καταστροφικού μνημονίου, έχουν αναδείξει σημαντικά ερωτηματικά σε όλους τους ευρωπαϊκούς σχηματισμούς της αριστεράς: η υπαγωγή στις πολιτικές που επιβάλλει το γιούρογκρουπ στο όνομα της θετικής ενίσχυσης του ευρώ (που αποκλείει την έξοδο από την ευρωζώνη) αντιπαρατίθεται με την πρόταση των εθνικιστών που συνασπίζονται με την ξενοφοβική ακροδεξιά στη βάση μιας αρνητικής στάσης απέναντι στο ευρώ (που σημαίνει έξοδο από την ευρωζώνη με κάθε τίμημα).
Η έξοδος σαν γενική γραμμή –ακόμη κι όταν θεωρείται «διεθνιστική» στάση– αποποιείται τους αγώνες εντός και ενάντια στην ΕΕ, παρότι θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αποδυνάμωση της νεοαποικιακής επιβολής του γιούρογκρουπ. Ο Τσίπρας μπόρεσε να οικειοποιηθεί τη δύναμη αμφισβήτησης που αντιπροσώπευε το «όχι» του ελληνικού λαού, για να παρουσιάσει την επιλογή του σαν αντίσταση. Η καταγγελία του μνημονίου, των κάθε είδους εξουσιών που το επιβάλλουν και όλων των πολιτικών λιτότητας –μαζί με την υποχρέωση υποδοχής των προσφύγων– θα αποτελέσει το πεδίο των στρατηγικών πολώσεων σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η δημιουργία μετώπου εντός και ενάντια στην ΕΕ, στο όνομα μιας διαφορετικής Ευρώπης, είναι απαραίτητη εάν θέλουμε να καταστούν αποτελεσματικοί οι αγώνες τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο –από τους αγώνες κατά της Διατλαντικής Συμφωνίας Ελεύθερου Εμπορίου μέχρι τις διεθνείς διασκέψεις για το κλίμα, χωρίς να ξεχνάμε την αντίσταση σε κάθε είδους ρατσισμό και στους «πολέμους των πολιτισμών», που βρίσκονται στη ρίζα των προσφυγικών κυμάτων.
Η ΕΕ ως τμήμα
του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού
Η περίφημη TINA («δεν υπάρχει άλλη επιλογή») αποτελεί μια απάντηση στην κρίση που εμφάνισε η παγκόσμια τάξη στη δεκαετία 1970– και μάλιστα χωρίς να υπάρχει το ευρώ. Αργότερα, στη Βρετανία, η ίδια απάντηση συνοδεύτηκε με την εναντίωση προς το ευρώ. Από τότε επαναλαμβάνεται και μας σφυφοκοπούν μ’ αυτή πολιτικοί και κυρίαρχα μίντια: Δεν υπάρχει άλλη λύση από την ιδιωτικοποίηση δημόσιων υπηρεσιών και επιχειρήσεων, για να μπορέσουν να αποπληρωθούν τα δημόσια χρέη. Δεν υπάρχει άλλη λύση από την αμφισβήτηση της «ακαμψίας» της «αγοράς εργασίας» και της κοινωνικής προστασίας, για να μπορέσουμε να γίνουμε «ανταγωνιστικοί». Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να μειωθεί η ανεργία από τη διευκόλυνση των απολύσεων, από την προσωρινή απασχόληση και τη γενίκευση του προτύπου του «φτωχού εργαζόμενου». Αυτός ο οδοστρωτήρας είναι βαθύτατα αντιδημοκρατικός, γιατί είναι βαθύτατα αντικοινωνικός.
Πριν ακόμα καταγραφεί στις ευρωπαϊκές συνθήκες ο (γερμανικός ή όχι) ορντοφιλελευθερισμός, ήδη ο «χρυσός κανόνας» του «ελεύθερου και ανόθευτου ανταγωνισμού» και της δημοσιονομικής λιτότητας, ο νεοφιλελευθερισμός, είχε χρησιμοποιηθεί για την επικράτηση της αγοράς έναντι του κράτους. Επιβλήθηκε με την ισχύ των «φιλελεύθερων» κρατών σε βάρος του κράτους πρόνοιας και κατόπιν σε βάρος κάθε κοινωνικού κράτους, κατά μείζονα λόγο σε βάρος του «σοσιαλιστικού». Στη φάση που άνοιξε στη δεκαετία του 1980, τα δεσπόζοντα κράτη στηρίχθηκαν στους χρηματοπιστωτικούς θεσμούς τής παγκοσμιοποίησης –πρώτα πρώτα στο ΔΝΤ– για να μπορέσουν να περάσουν τις δικές τους επιλογές σαν νέους «κανόνες» και νέες «πολιτικές διαρθρωτικής προσαρμογής» –όπως έγινε και στην Ελλάδα. Οι δυσχέρειες που παρουσιάστηκαν στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, ώθησαν τις ίδιες δυνάμεις να επιταχύνουν τις μυστικές διαπραγματεύσεις για τη «συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών», που αποσκοπεί στην προστασία των πολυεθνικών από κάθε εθνικό, πολιτικό ή οικολογικό έλεγχο. Η λογική της καπιταλιστικής συσσώρευσης χωρίς όρια, εξάλλου, είναι αυτή που εμποδίζει κάθε σοβαρή, δηλαδή πολιτική, συμφωνία για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής η οποία απειλεί τον πλανήτη.
Η TINA, λοιπόν, που θέλει η ΕΕ να εγγράψει στην καρδιά των συνθηκών της, είναι αξεχώριστα συνδεδεμένη με τον παγκοσμιοποιημένο και χρηματιστικό «νέο καπιταλισμό», που δεν δέχεται οποιαδήποτε αμφισβήτηση. Είναι τόσο ριζική η αλλαγή που επιφέρει, είναι τόσο βαθιά αντεπαναστατική, ώστε εκδηλώνεται στην καρδιά του «παγκόσμιου συστήματος» τη δεκαετία του 1970 όχι μόνο σαν «κλασική» κρίση κέρδους, αλλά και σαν αμφισβήτηση σε πλανητικό επίπεδο όλων των σχέσεων κυριαρχίας. Στην «καρδιά» αυτού του καπιταλισμού, στη Βρετανία, τις ΗΠΑ και τη γηραιά Ευρώπη, ξεκίνησε τότε ένας πραγματικός κοινωνικός πόλεμος με στόχο την ανατροπή του συσχετισμού δύναμης, που είχε προκύψει από προηγούμενους αγώνες και από τον «βραχύ σοβιετικό αιώνα».
Χωρίς σαφή
εναλλακτική προοπτική
Έχουμε δει πόσο πιο ριζικές έγιναν αυτές οι κοινωνικές και ιδεολογικές επιθέσεις μετά την ενοποίηση της Γερμανίας και το τέλος του διπολικού κόσμου: η νεοφιλελεύθερη ιδεολογία, που θεωρεί τους άνεργους υπεύθυνους για την ανεργία και τους φτωχούς αντικείμενα περίθαλψης, εδραιώθηκε επιδιώκοντας την ποινικοποίηση όλων των επαναστάσεων που είχαν προηγηθεί. Αυτό το έργο διευκολύνθηκε εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο είχε κατασταλεί η Άνοιξη της Πράγας το 1968 και η Αλληλεγγύη στην Πολωνία το 1980 από τους «κομμουνιστές» ηγέτες που ήταν τότε στην εξουσία –όπως συνέβη και στην Κίνα το 1989 με το λαϊκό κίνημα της Πλατείας Τιεν Αμέν. Η καπιταλιστική παλινόρθωση βρήκε ουσιαστικά στηρίγματα στο πρόσωπο της πλειονότητας των πρώην κομμουνιστών ηγετών, που έσπευσαν να προσχωρήσουν στη γραμμή των ιδιωτικοποιήσεων και της ένταξης στην καπιταλιστική παγκόσμια τάξη. Η σύγχυση που συνόδεψε το νεοφιλελεύθερο μετασχηματισμό της σοσιαλδημοκρατίας, συνέχισε και συνεχίζει να προκαλεί τρομερές αλλοιώσεις στο επίπεδο των συνειδήσεων.
Ωστόσο, όλα αυτά δεν σήμαναν το «τέλος της Ιστορίας». Πάντως, ο συσχετισμός δύναμης άλλαξε και η νεοφιλελεύθερη ιδεολογία πέρασε στις συνειδήσεις, χωρίς να βρει μπροστά της το εμπόδιο μιας σαφούς εναλλακτικής προοπτικής. Γι’ αυτό ακριβώς είναι ανάγκη να συγκεκριμενοποιηθούν τα διακυβεύματα χρησιμοποιώντας ως βάση ό,τι παραμένει ισχυρό στη λαϊκή αντίληψη: την απαίτηση για αξιοπρέπεια, κοινωνική δικαιοσύνη, πρόσβαση στα δικαιώματα που αναγνωρίστηκαν στη διάρκεια του 20ού αιώνα και την εκ νέου αμφισβήτηση του καπιταλισμού του 21ου αιώνα.
Στις χώρες που διακήρυσσαν ότι επιδίωκαν τον κομμουνισμό, όλες οι μεγάλες δημοκρατικές εξεγέρσεις αναζητούσαν πρακτικούς τρόπους να μειώσουν τη μεγάλη απόσταση που χώριζε την πραγματικότητα που ζούσαν οι λαοί από τις σοσιαλιστικές επαγγελίες. Όμως, από το 1989/91 οι πληθυσμοί ήρθαν αντιμέτωποι με ένα άλλο τεράστιο χάσμα, που χωρίζει την επίκληση της «ελευθερίας» και της «αποτελεσματικότητας» του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού από την κοινωνική καταστροφή που ο ίδιος προκάλεσε, η οποία συνοδεύεται από μια «δημοκρατία», που προσφέρει μεν παραλλαγές, αλλά όχι και εναλλακτικές.
Η πλουραλιστική από τα κάτω οικειοποίηση του ισοζυγίου παρελθόντος/παρόντος –ιδίως στην Ευρώπη– σε συνάρτηση με τα ιδανικά τής ισότητας και της δημοκρατίας που παραμένουν ισχυρά, αποτελεί μέρος των δημοκρατικών διακυβευμάτων στο αγώνα για την ανάδυση ενός «ηγεμονικού αντίπαλου συνασπισμού» σε αντιπαράθεση με την «κατεύθυνση της Ιστορίας» που θέλει να επιβάλει η κυρίαρχη ιδεολογία.
Χρειαζόμαστε μια εξειδικευμένη κριτική της ΕΕ
Μια νομισματική ένωση σε καπιταλιστική βάση μεταξύ χωρών με ετερογενές επίπεδο ανάπτυξης, και χωρίς αντίβαρο έναν ικανό κοινό προϋπολογισμό, είναι αναμενόμενο να οδηγήσει σε διεύρυνση των ανισοτήτων: Αυτό συμβαίνει στην ΕΕ. Σε αντίθεση με όσα συχνά διαβάζουμε, η πρόγνωση αυτή ήταν κοινός τόπος ακόμα και στους κόλπους της ΕΟΚ μέχρι τις διαπραγματεύσεις του Μάαστριχτ: τα «Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά Ταμεία», που μαζί με την Κοινή Αγροτική Πολιτική αποτελούν ουσιαστικά τον κοινοτικό προϋπολογισμό, καθιερώθηκαν και αυξήθηκαν με στόχο τη μείωση των ανισοτήτων, οι οποίες διευρύνονταν ήδη από τις πρώτες εντάξεις νέων χωρών (1975, 1980 και αρχές της δεκαετίας 1990): αφορούσαν τις περιοχές που το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ήταν κατώτερο των 2/3 του μέσου κατά κεφαλήν ΑΕΠ της ΕΟΚ. Στις αρχές της δεκαετίας 1990 συμπληρώθηκε αυτό το πλαίσιο με το «Ταμείο Συνοχής» για τις χώρες που είχαν κατώτερο ΑΕΠ από το 90% του μέσου ΑΕΠ της Ένωσης (δηλαδή χώρες όπως η Ελλάδα, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ιρλανδία εκείνη την εποχή), ώστε να διευκολυνθεί η ένταξή τους σε ένα ενοποιημένο νομισματικό και εμπορικό χώρο. Όμως για τέσσερις λόγους η αναδιανεμητική επίδραση αυτών των ταμείων είχε εξαιρετικά σχετική σημασία:
α) Άλλαξε ο ρόλος των κρατών-μελών, που συνδιαχειρίζονταν αυτά τα ταμεία, καθώς και οι πολιτικές, οικονομικές, φορολογικές και δημοσιονομικές πολιτικές τους μετά τη νεοφιλελεύθερη στροφή τους: το αποτέλεσμα ήταν ένα βάθεμα των ανισοτήτων μέσα σε κάθε χώρα, προς όφελος των πιο ευνοημένων περιοχών.
β) Μειώθηκε το ύψος του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού. Από τη διαπραγμάτευση της Ατζέντας 2000, που σχεδίασε τους προϋπολογισμούς των επόμενων 7 ετών, και υπό την πίεση του γαλλογερμανικού άξονα, ορίστηκε οροφή το 1% του ΑΕΠ της Ένωσης. Τη στιγμή που αναμενόταν η ένταξη στην ΕΕ δέκα ακόμη χωρών της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης.
γ) Τα κριτήρια κατανομής αυτής της περιορισμένης «πίτας» άλλαξαν: οι παροχές προς τα νέα κράτη μέλη ήταν μικρότερες από εκείνες προς τα κράτη του Νότου και, επιπλέον, για να τείνουν τα πράγματα προς την «ισότητα» μεταχείρισης, τέθηκαν και κριτήρια «αποτελεσμτικότητας», με αποτέλεσμα όσο περισσότερα μέσα διαθέτει μια χώρα, τόσο περισσότερη βοήθεια να δικαιούται. Άμεση συνέπεια: τα χάσματα έγιναν πιο βαθιά.
δ) Τέλος, η μειωμένη αναδιανεμητική ικανότητα του κοινοτικού προϋπολογισμού επιδεινώθηκε λόγω της απουσίας μηχανισμών αλληλεγγύης μετά τις συνθήκες του Μάαστριχτ αφενός μεταξύ των κρατών και αφετέρου μεταξύ της ΕΚΤ και των κρατών της ευρωζώνης. Τα «κριτήρια» αυτά υπήρξαν η προϋπόθεση που ζητούσε η Γερμανία για να εγκαταλείψει το μάρκο, αλλά όλες οι δεσπόζουσες δυνάμεις της ΕΕ εκμεταλλεύτηκαν αυτή την «αυστηρότητα», για να καλύψουν πίσω από αυτή την επίθεση κατά των εργαζομένων της χώρας τους.
Το σημείο καμπής
Συνολικά, η λογική των «Ταμείων Συνοχής» μετατράπηκε σε «πνεύμα του νεοφιλελευθερισμού». Αλλά το ότι ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός δεν επέτρεψε τη μείωση των αποστάσεων μεταξύ χωρών και μέσα στις χώρες, δεν αποτελεί αδυναμία που προκύπτει από τις συνθήκες. Ήταν συγκεκριμένη επιλογή μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου και μετά την ενοποίηση της Γερμανίας, όταν αποφασίστηκε να αγκυρωθούν στην καπιταλιστική Ευρώπη οι χώρες του Νότου, που απαλλάσσονταν τότε από τα δικτατορικά καθεστώτα –με μια επιφύλαξη για την Πορτογαλία της «Επανάστασης των Γαρυφάλων». Η ενίσχυση των Ταμείων λειτούργησε σαν οιονεί σχέδιο Μάρσαλ.
Από αυτή την άποψη, οι «ατέλειες» της ΟΝΕ δεν αποτελούν «σφάλματα». Πρόκειται για επιλογές που σημαδεύονται από το συσχετισμό δύναμης, ο οποίος προέκυψε μετά την ενοποίηση της Γερμανίας και τη νεοφιλελεύθερη στροφή υπέρ των ιδιωτικοποιήσεων. Αυτές οι τελευταίες επιβλήθηκαν στην πρώην Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας με μεθόδους οι οποίες ενέπνευσαν κατόπιν τις «λύσεις» που επιβλήθηκαν και στην Ελλάδα.
Οι πληθυσμοί της Γερμανίας θα αποτιμήσουν τι κέρδισαν και τι έχασαν από αυτή τη διαδικασία. Πάντως οι διαφορές στα επίπεδα ανεργίας και ζωής στις δύο πλευρές της Γερμανίας παραμένουν σημαντικές, το ίδιο και η «ostalgie»,η νοσταλγία της ανατολής που συχνά εκφράζεται, και δεν αφορά βέβαια τη λύπη για την απώλεια των φυλακών του παλιού καθεστώτος. Με άλλα λόγια, αν και τα χαρακτηριστικά της ΕΕ ανάγονται στο νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό, εγγράφονται σε μια εξειδικευμένη ιστορία, που σημαδεύεται κυρίως από τους παγκόσμιους πολέμους και, κατόπιν, από τον ψυχρό πόλεμο και τις αδιαφανείς συνθήκες υπό τις οποίες πραγματοποιήθηκε η μετάβαση του 1989/1991. Όμως, η νεοφιλελεύθερη στροφή που σημαδεύει την ΕΕ, έρχεται σε αντίθεση με τις πολιτικές επαγγελίες περί αναδιανομής, οι οποίες προσέλκυσαν τις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, ώστε να ενταχθούν σ’ αυτή.
Το ευρώ δεν είναι η «ενσάρκωση» του νεοφιλελευθερισμού: οι ίδιες πολιτικές εφαρμόστηκαν και χωρίς αυτό, ακόμη και στο κοινωνικό πεδίο μέσα στην ΕΕ. Με τον ίδιο τρόπο, στις αρχές της δεκαετίας 2000 μια γενική λογική μαζικής παροχής πιστώσεων με ελκυστικά αρχικά επιτόκια ευνόησε τις φούσκες ακινήτων τόσο στις ΗΠΑ (με το δολάριο για νόμισμα), αλλά και την Ισπανία (εντός ευρώ) –ή ακόμα τροφοδότησαν ένα «σοκ ζήτησης», όπως συνέβη στις Βαλτικές Χώρες (που δεν ανήκαν στο ευρώ τότε) ή στην Ελλάδα (που ήταν στο ευρώ). Το να φετιχοποιούμε το ευρώ, είναι μια στάση που παραβλέπει την πολλαπλότητα των αιτίων που προκαλούν τις συνέπειες που βιώνουμε. Όμως, στη χρήση του ευρώ μπορούμε να κάνουμε μια ειδική κριτική, από τη σκοπιά της επαγγελίας της «σύγκλισης», δηλαδή του «ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου» και της ισότητας μεταξύ των μελών που συνέπραξαν στο «ευρωπαϊκό οικοδόμημα»: στο πεδίο των αντιθέσεων που αναπτύσσονται ως προς τη νομιμοποίησή του, και όχι για την εδραίωσή του, πρέπει να δώσουμε τη μάχη της αμφισβήτησης των Συνθηκών και της κυρίαρχης λογικής θέτοντας το (γενικό) ερώτημα: νόμισμα και Ένωση για να κάνουμε τι;
Οι διαπραγματεύσεις του Μάαστριχτ, που εγκαθίδρυσαν την ΕΕ, δεν έγιναν με βάση ένα σχέδιο προδιαγεγραμμένο που εξελίχθηκε γραμμικά. Εξελίχθηκαν στο πλαίσιο δύο απρόβλεπτων συμβάντων: της ενοποίησης της Γερμανίας και μιας κερδοσκοπικής επίθεσης που απειλούσε με κατάρρευση το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα, το οποίο βασιζόταν σε ένα κοινό νόμισμα. Οι Συμφωνίες του 1992 απαντούν με επιτακτικό τρόπο σε περισσότερα του ενός προβλήματα: τερματισμός της έντονης κερδοσκοπίας σε βάρος των νομισμάτων που μετέχουν στο Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα· εισαγωγή της νεοφιλελεύθερης κοινωνικής πολιτικής σε μια ήπειρο όπου οι αντιστάσεις ήταν ακόμη ισχυρές· τέλος, είσοδος με κάθε τίμημα της Γερμανίας σε ένα ευρωπαϊκό σχέδιο, όταν οι ΗΠΑ έριχναν το βάρος στο ΝΑΤΟ. Τίποτε απ’ όλα αυτά δεν ήταν σταθερό, ούτε, πολύ περισσότερο, εισαγόταν με δημοκρατικό τρόπο. Όλα αυτά τα σχέδια ήταν σχέδια των κυρίαρχων τάξεων με επιθετικά χαρακτηριστικά από κοινωνική άποψη. Αυτές οι συνθήκες, όμως, οδηγούσαν σε μια ειδική «πολιτική» ευρωπαϊκή οικοδόμηση.
Τι θα πει «περισσότερη Ευρώπη»;
Η κρίση 2008-2009 ανέδειξε όλες τις ανισορροπίες και τον εύθραυστο χαρακτήρα της ΟΝΕ, που θα μπορούσε τότε να έχει καταρρεύσει. Οι κυρίαρχες τάξεις έκριναν ότι σε μια τέτοια περίπτωση θα είχαν περισσότερα να χάσουν παρά να κερδίσουν. Αλλά ο ευρωπαϊκός «φεντεραλισμός» που ενισχύθηκε σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης, πράγμα που χαροποίησε ορισμένους σαν «βήμα» προς το στόχο της «περισσότερης Ευρώπης», θα αμφισβητηθεί σε όλες τις διαστάσεις του, αντιδημοκρατικές και μη νομιμοποιημένες ακόμη και από τη σκοπιά των Συνθηκών: η θέση της Ελλάδας υπό επιτροπεία, όπως και ο (άτυπος και υπό γερμανική ηγεμονία) ρόλος του γιούρογκρουπ στην ψευδο-διαπραγμάτευση με την κυβέρνηση Τσίπρα, εικονογραφεί τη γενική ενίσχυση της εξουσίας των μη αιρετών οργάνων και την κατεύθυνση των νομοθετικών μέτρων που εισάγονται στην ΕΕ για την αντιμετώπιση της κρίσης: περιορίζουν τη δημοσιονομική αυτονομία των κοινοβουλίων, με σκοπό την κατάργηση των υπολειμμάτων του «ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου», χωρίς οποιαδήποτε νομιμοποίηση, ακόμη και χωρίς νομιμότητα. Οι προτάσεις να δημιουργηθεί μια «κυβέρνηση» της ευρωζώνης (προς αντικατάσταση του άτυπου γιούρογκρουπ), το μόνο που θα έκαναν είναι να ενισχύσουν το απαράδεκτο δικαίωμα που διεκδικεί μια μερίδα των κρατών-μελών της ΕΕ να αποφασίζουν για την τύχη των άλλων –απειλώντας τα ακόμη και με αποκλεισμό, παρότι αυτό δεν «προβλέπεται» στην πραγματικότητα από τις Συνθήκες.
Συνοψίζοντας, η ΕΕ επιβάλλει δεσμά, προκειμένου να εμποδίσει τη δράση των δυνάμεων που αμφισβητούν τις εκ των άνω επιβαλλόμενες οπισθοδρομήσεις. Αυτή η κατάσταση δεν «μεταρρυθμίζεται», απαιτεί αμφισβήτηση. Η έξοδος είναι, άραγε, η απάντηση σ’ αυτό το ζητούμενο; Και η ελληνική εμπειρία είναι το τέλος -ή η αφετηρία– μιας φάσης αμφισβήτησης των θεσμών της ΕΕ και της πολιτικής της μέσα στην ίδια την Ένωση.
Στο επόμενο φύλλο το δεύτερο και τελευταίο μέρος
* Η Κ. Σαμαρί είναι οικονομολόγος, διδάσκει στο Παρίσι, είναι συνεργάτης της «Μοντ Ντιπλοματίκ» και έχει συνεργαστεί με πολλά ινστιτούτα βαλκανικών μελετών. Είναι στέλεχος της ευρωπαϊκής τεταρτοδιεθνιστικής αριστεράς.
