Στο δεύτερο μέρος της ανάλυσης που δημοσιεύουμε σήμερα, η Κατρίν Σαμαρί εξετάζει το δίλημμα μέσα ή έξω από την ευρωζώνη και την ΕΕ, καθώς και την προοπτική μιας εναλλακτικής ευρωπαϊκής Ενωσης.
Της Κατρίν Σαμαρί
Ο Φρεντερίκ Λορντόν ή ο Σεντρίκ Ντιράν, καθώς και μια σημαντική μερίδα της αριστεράς του ΣΥΡΙΖΑ, επιμένουν ότι «το ευρώ αποκλείει πλήρως κάθε πιθανή προοδευτική πολιτική». Υποστηρίζουν, λοιπόν, μια στρατηγική εξόδου, που κατά τη γνώμη τους δικαιώνεται από την αποτυχία του ΣΥΡΙΖΑ. Σε αντιπαράθεση με την ασφυξία και τις (πραγματικές) ανισορροπίες που προκαλεί η ενιαία νομισματική πολιτική σε έναν ετερογενή και μη δημοκρατικό χώρο, προτείνουν την ανάκτηση της κυριαρχίας των εθνικών νομισμάτων και του δημοκρατικού δυναμικού των εθνικών κρατών.
Ορισμένοι από αυτούς που μοιράζονται αυτή την εκτίμηση, όπως ο Ζακ Σαπίρ, εκτιμούν ότι πρέπει να γίνει δεκτή σε αυτή την περίπτωση η συγκρότηση μετώπου με την άκρα δεξιά με στόχο την έξοδο, κρίνοντας μάλιστα ότι το Εθνικό Μέτωπο της Λεπέν «έχει αλλάξει». Αυτός ο προσανατολισμός απορρίπτεται από την πλειονότητα των οπαδών της εξόδου στην αριστερά. Ο Φρ. Λορντόν, ο Σ. Ντιράν και πολλοί άλλοι κοντινοί σύντροφοί μας υπερασπίζονται ένα διεθνισμό, για τον οποίο θα μιλήσουμε πιο κάτω. Αξίζει να σημειωθεί ότι η «ευρωπαϊστική» ευαισθησία ωθεί ορισμένους, όπως ο Οσκαρ Λαφοντέν, να συνδυάζουν την έξοδο με έναν Ευρωπαικό Μηχανισμό Σταθερότητας βασισμένο σε κοινό νόμισμα (πράγμα που και Ζακ Σαπίρ συνιστούσε επίσης).
Η λογική της εξόδου σαν «γενική γραμμή» σημαίνει εγκατάλειψη των συγκεκριμένων μαχών στο εσωτερικό της ΕΕ, γιατί προτάσσει την ανάγκη μιας επιλογής: ή υποτάσσεσαι (παραμένοντας στο ευρώ) ή βγαίνεις από το ευρώ, παραβλέποντας τις θέσεις μάχης μέσα και ενάντια στην ΕΕ.
Ομως, η έξοδος ως γενικός καθοδηγητικός άξονας δεν μπορεί να είναι σαφής: μόνο η συγκεκριμένη ανάλυση μας επιτρέπει να κρίνουμε αν μια έξοδος είναι «σχέδιο Β», που στόχο έχει να προστατεύσει τους προοδευτικούς κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες (όπως το «όχι» στην Ελλάδα) σε αντιπαράθεση με την ασφυξία του Γιούρογκρουπ, ή κυριαρχείται και επιβάλλεται από αντιδραστικές δυνάμεις: η αλλαγή νομίσματος είναι ένα ζήτημα που κρίνεται με βάση τα πραγματικά δεδομένα, το οποίο όμως εντάσσεται σε μη νομισματικά «στρατηγικά» διακυβεύματα.
Τι διδαχθήκαμε από την ελληνική εμπειρία
Είναι σαφές ότι όλες οι κοινωνικές και δημοκρατικές αντιστάσεις στις δεσπόζουσες πολιτικές θα εκδηλώνονται σε αντίθεση προς τις Συνθήκες και τους θεσμούς της ΕΕ. Η ελληνική εμπειρία επιβεβαιώνει ότι ακόμα και η υπεράσπιση των στοιχειωδών δικαιωμάτων συνεπάγεται την αντιπαράθεση με ανταγωνιστικές δυνάμεις –και γι’ αυτό πρέπει να προετοιμαζόμαστε. Πράγμα που ο ΣΥΡΙΖΑ δεν έκανε ελπίζοντας ότι έτσι θα κατέληγε σε έναν «καλό συμβιβασμό». Εδώ βρίσκονται τα διδάγματα που μπορούμε να αποκομίσουμε. Ομως, η κατανόηση του πραγματικού χαρακτήρα της «ψευδο-διαπραγμάτευσης» δεν σημαίνει ότι πρέπει να επιλέξουμε μια γενική στρατηγική εξόδου, ούτε άλλωστε να αρνηθούμε την παιδαγωγική της διαπραγμάτευσης: η δημοσιοποίηση των όρων που επιβάλλουν οι δανειστές και οι κυρίαρχες δυνάμεις, αποτελεί ήδη, αυτή καθαυτήν, μια «διάρρηξη των κανόνων» και αποβλέπει στην αλλαγή του συσχετισμού δύναμης. Ενα τέτοιο διάβημα έχει αναλογίες με τη διεξαγωγή μιας δημόσιας συζήτησης για το δημόσιο χρέος σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχούν οι νεοφιλελεύθερες ιδεολογίες. Χρειάζειται να αποκαλυφθούν όλα τα ψεύδη, να στηριχθούμε στα δημοκρατικά και κοινωνικά δικαιώματα σε αντιπαράθεση προς τα ιδιωτικά συμφέροντα, που καλύπτονται πίσω από επιχειρήματα για «λιτότητα» και πειθαρχία, να προωθήσουμε τη δημοκρατική νομιμοποίηση των αιρετών, που είναι φορείς ενός προγράμματος, όχι μόνο ενώπιον του λαού που τους έχει εκλέξει, αλλά και εν ονόματι των ευρωπαϊκών διακυβευμάτων. Αυτό, δηλαδή, που άρχισε ο ΣΥΡΙΖΑ και δεν έχει κλείσει, αν το δούμε από την οπτική που διατυπώνει ο Γιάνης Βαρουφάκης:
«Στην περίοδο που προηγήθηκε των εκλογών της 25ης Ιανουαρίου 2015, μαζί με τον Αλ. Τσίπρα απευθυνθήκαμε στον κόσμο λέγοντας: «Αυτό που αρχίζει στην Ελλάδα, θα διαδοθεί στην Ευρώπη…» Ως σύνθημα είχαμε: «Παίρνουμε την εξουσία στην Ελλάδα, αλλάζουμε την Ευρώπη!» Μετά τη συνθηκολόγηση του Ιουλίου κατέληξα στο φυσιολογικό συμπέρασμα ότι μετά την αποτυχία της Ελλάδας, που νικήθηκε αλλά δεν υποτάχθηκε, ήρθε η ώρα να επαναλάβουμε το μήνυμα της άνοιξης της Αθήνας, που ήδη έχει «μολύνει» πολλούς στην Ευρώπη, και να το φέρουμε παντού, από το Ελσίνκι ως το Πόρτο, από το Μπέλφαστ ως την Κρήτη».
Αυτή είναι και η πεποίθηση που εκφράζεται στο συλλογικό έργο με τίτλο «Τι να κάνουμε με την Ευρώπη; Με την ανυπακοή να την ανοικοδομήσουμε». Το «πνεύμα» ενός «όχι» στη λιτότητα, αλλά στο όνομα των ευρωπαϊκών λαών, δεν έχει πεθάνει. Αυτό που χρειάζεται, είναι να οικειοποιηθούμε τη δημοκρατική νομιμότητα και να αντιπαρατεθούμε στις μη αιρετές εξουσίες της ΕΕ, καθώς και στον κοινωνικό πόλεμο που διεξάγουν εναντίον μας.
Η τοποθέτηση αυτή είναι ριζικά διαφορετική από την υποταγή στις διαταγές του Γιούρογκρουπ, αλλά και από την επιδίωξη της εξόδου ως γενικής γραμμής, που βασίζεται στη θέση ότι αυτή αποτελεί προϋπόθεση για την ανάπτυξη προοδευτικών αγώνων. Συνεπάγεται ότι θα ληφθούν μονομερή μέτρα προστασίας από τους εκβιασμούς του Γιούρογρουπ, τέτοια που είχαν προταθεί στην Ελλάδα αλλά δεν είχαν εφαρμοστεί (ή επιχειρήθηκαν πολύ αργά και σε δυσχερείς συνθήκες): έλεγχος των τραπεζών και της διακίνησης κεφαλαίων, προετοιμασία για ένα παράλληλο νόμισμα, αναστολή πληρωμών για το χρέος. Οι προτάσεις για ένα «νόμισμα» που προορίζεται για την πληρωμή οφειλών του δημοσίου και προς το δημόσιο περιορίζουν την εξάρτηση από το ευρώ και την παγκόσμια αγορά και μπορούν να προετοιμάσουν την επικράτηση μιας εναλλακτικής αντίληψης για ένα ευρωπαικό νομισματικό σύστημα, όπου οι λειτουργίες του ευρώ θα είναι διαφορετικές. Επίσης, όμως, μπορούν να λειτουργήσουν και σαν προσωρινές μορφές αντίστασης. Αλληλέγγυα δίκτυα, σε διάφορα γεωγραφικά επίπεδα, που συνδέουν την αγροτική παραγωγή με την μικρή εμπορευματική παραγωγή ή τις υπηρεσίες – όπως οι αυτοδιαχειριζόμενες δομές υγείας ή εκπαίδευσης – μπορούν να ενταχθούν σε άλλα δίκτυα με χρηματοδοτικά μέσα και μέσα διανομής. Αν μάλιστα υποστηριχθούν από ευρωπαϊκά δίκτυα, είναι δυνατόν να ολοκληρωθούν σε μια στρατηγική αντίστασης σε πολλά μέτωπα: εναντίον των εξωτερικών πιέσεων του Γιούρογκρουπ και της παγκόσμιας αγοράς, εναντίον της εσωτερικής ολιγαρχίας και των μέσων που διαθέτει, αλλά και εναντίον των ρατσισμών (που αποκλείουν από την αλληλεγγύη τους «ξένους»).
Το σχήμα κέντρο/περιφέρεια δεν αρκεί
Μπορούμε να προσδιορίσουμε κοινές στρατηγικές για τις χώρες της «περιφέρειας», που θα μπορούσαμε να συζητήσουμε και να προετοιμάσουμε. Αν, όμως, οφείλουμε να καταγγείλουμε τις νεοαποικιακές συμπεριφορές και την κυριαρχία του «γαλλογερμανικού ζεύγους», η παρουσίαση των διακυβευμάτων με όρους περιφέρειας/κέντρου δεν είναι εντελώς κατάλληλη. Τι θα πρέπει να κάνουν οι «περιφέρειες»; Να καταγγείλουν την «περιφερειοποίηση» και τις νεοαποικιακές συμπεριφορές και να επιδιώξουν την εφαρμογή των Συνθηκών και των πολιτικών στο όνομα μιας Ενωσης όπου ισχύει ο κανόνας της ισότητας, ή να εγκαταλείψουν την ΕΕ; Η θέληση του ελληνικού πληθυσμού να παραμείνει στο ευρώ είναι μια «αλλοτρίωση» ή μια απαίτηση για αξιόπιστη ισότιμη μεταχείριση; Και ποιες χώρες είναι στην «περιφέρεια»; Η Ισπανία βαραίνει σίγουρα πολύ περισσότερο από την Ελλάδα. Ποια είναι, όμως, η θέση της Ιταλίας; Και οι στρατηγικές αντίστασης οφείλουν να ενσωματώσουν και τους πληθυσμούς των χωρών του «κέντρου» ή όχι; Θα πρέπει να ανακτήσουμε την κυριαρχία «μας» ή να καταγγείλουμε τη μεταχείριση που επιφύλαξαν στην Ελλάδα υπογραμμίζοντας τα κοινά στοιχεία των (δημοκρατικών και κοινωνικών) διακυβευμάτων, όπως εμφανίζονται στο σύνολο των πληθυσμών της ΕΕ;
Η «αντιαποικιακή» ρητορική που στιγματίζει τη Γερμανία, αντανακλά την ηγεμονική θέση της στην Ευρώπη, αλλά κρύβει μια διπλή παγίδα: αφενός, δεν βλέπει τη σύγκλιση συμφερόντων μεταξύ γερμανικής ηγεσίας και κυρίαρχων τάξεων στις χώρες της ΕΕ, μαζί και της Ελλάδας και των άλλων χωρών της «περιφέρειας», αφετέρου, ξεχνάει ότι ο κοινωνικός πόλεμος που διεξάγουν οι θεσμοί της ΕΕ (με ή χωρίς ευρώ στην κλίμακα του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού) αποσκοπεί στην καταστροφή των έσχατων μέτρων κοινωνικής προστασίας και στις χώρες του κέντρου. Η πρώτη γερμανική νεοαποικιακή πολιτική δοκιμάστηκε σε βάρος του ανατολικογερμανικού πληθυσμού και κατόπιν εναντίον όλων των γερμανών εργαζομένων.
Δεν θέλω να φανεί ότι δίνω μαθήματα, τη στιγμή που όλοι οι αριστεροί σχηματισμοί στην Ευρώπη βρίσκονται αντιμέτωποι με μια πραγματικότητα χωρίς προηγούμενο και κανείς δεν έχει στα χέρια του ένα «μοντέλο» – κλειδί. Ομως, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι τα πράγματα θα είναι «πιο απλά», και κυρίως πιο σαφή και πρόσφορα για κινητοποιήσεις, αν δώσουμε βάρος στην επιστροφή στα εθνικά νομίσματα, αντί να δώουμε τη μάχη για διαφορετικές ανθρώπινες και κοινωνικές σχέσεις τόσο στη Γερμανία όσο και στην Ελλάδα, αλλά και στη Σλοβακία και την Πολωνία, που θα προστατεύονται από την καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση σε μια Ευρωπαϊκή Ενωση οικοδομημένη σε νέα βάση.
Το ευρωπαϊκό στρατηγικό διακύβευμα
Πέρα από την κριτική προς την ΕΕ, πολλές αναλύσεις στο χώρο της αριστεράς θεωρούν ότι η αποτυχία του ΣΥΡΙΖΑ θα έπρεπε να σημάνει το τέλος των «ψευδαισθήσεων» όχι μόνο για τους «αφελείς» ευρωπαϊστές (πράγμα ευκταίο…) , αλλά και για όσους επιδιώκουν μια «εναλλακτική» Ευρώπη: ο Φρ. Λορντόν τους μαστιγώνει και αμφισβητεί το διεθνισμό τους. Το ίδιο και ο Σ. Ντιράν, ο Ρ. Κεσεγιάν και ο Στ. Κουβελάκης, που θεωρούν ότι προσεγγίζουν «την αληθινή φύση του διεθνισμού» αμφισβητώντας τον «ευρωπαϊσμό». Αναλύουν με ποιο τρόπο το κεφάλαιο αναδιαμορφώνει το συγκεκριμένο πεδίο προς όφελός του: «ο διεθνισμός των κυρίαρχων τάξεων» εκδηλώνεται σήμερα σαν αντίθεση προς το εθνικό κράτος. Ο αληθινός διεθνισμός των υποτελών τάξεων θα όφειλε να σπάσει τα διεθνή ταξικά δεσμά και οι λαοί να επανδύσουν τους αγώνες τους πάλι στα εθνικά κράτη: «Η Ευρώπη δεν είναι μια συνεκτική ενότητα στο οικονομικό πεδίο (όπως έδειξε η κρίση), πολύ λιγότερο αποτελεί έναν πολιτισμικά ομογενή χώρο (…) Η ρήξη με την Ευρώπη είναι αναγκαία για την έξοδο από το νεοφιλελεύθερο εφιάλτη. Ισως αυτός είναι ο πραγματικός διεθνισμός». Αυτά λένε.
Με άλλα λόγια, θα έπρεπε να πάρουμε ξανά τον πυρσό των εθνικών αγώνων (σε αντίθεση με την άκρα δεξιά) εντασσόμενοι απ’ ευθείας στις διεθνιστικές μάχες, χωρίς ενδιάμεσους ευρωπαϊκούς σταθμούς.
Χωρίς να επεκταθούμε πολύ, θα εγείρουμε πολλαπλές ενστάσεις σ’ αυτές τις αναλύσεις ξεκινώντας από τα σημεία σύμπτωσης που οι κριτικές αυτές καθιστούν δυσδιάκριτα: κανείς δεν προτείνει να θέσουμε εντός παρενθέσεων τους εθνικούς αγώνες. Και είναι ορθό να μην αφήσουμε στην ακροδεξιά τη ριζική κριτική των ευρωπαικών Συνθηκών και των νεοαποικιακών πρακτικών των μη αιρετών. Επίσης, η Ευρώπη που θέλουμε, έχει νόημα μόνο αν αναγνωρίζει την ισότητα των λαών και τη λαική κυριαρχία. Αλλά αυτό δεν αρκεί για να αποσαφηνιστούν τα διακυβεύματα. Πέρα από το γεγονός ότι οι πολιτισμικές (και γλωσσικές) διαφορές δεν αποτελούν απόλυτο εμπόδιο για την ανάδυση πολυεθνικών πολιτικών κοινοτήτων με κοινά συμφέροντα, δεν είναι πειστικό να λέμε ότι, την ώρα που το κεφάλαιο διεθνοποιείται, δεν χρειάζεται να οργανώσουμε αντι-εξουσίες και αντιστάσεις στα διάφορα επίπεδα που ασκείται η εξουσία λήψης αποφάσεων. Χωρίς να «πηδούν» πάνω από τα εθνικά κράτη, το ευρωπαϊκό κεφάλαιο και οι χρηματοπιστωτικοί θεσμοί συναρθρώνουν την εθνική με τη διεθνική εξουσία λήψης αποφάσεων με ενδιάμεσο σταθμό την ευρωπαική.
Δεν μπορούμε να αδιαφορήσουμε για τα μείζονα στρατηγικά διακυβεύματα, για τα οποία το ευρωπαικό «επίπεδο» είναι ουσιαστικό: από τη Διατλαντική Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου μέχρι την κλιματική αλλαγή, καθώς και τις μεγάλες παγκόσμιες συγκρούσεις. Ομως, πρώτα απ’ όλα και πάνω απ’ όλα, η αντίσταση στη χρηματοπιστωτική και ανταγωνιστική παγκοσμιοποίηση θα ήταν πραγματικά «πιο εύκολη», αν η μάχη κερδιζόταν στο ευρωπαϊκό επίπεδο. Η επιδίωξη μιας εναλλακτικής ευρωπαικής προοπτικής δεν είναι «αφηρημένος διεθνισμός» (που φετιχοποιεί το ευρώ), αντίθετος με τους αγώνες στο εθνικό επίπεδο, ο οποίος θέτει τα όρια της αλληλεγγύης στα σύνορα της ΕΕ. Στόχο της έχει να καταστήσει πιο αποτελεσματικούς και συνεκτικούς ταυτόχρονα τους αγώνες σε εθνικό και πλανητικό επίπεδο (οι οποίοι αλληλεξαρτώνται με οργανικό τρόπο). Και επιδιώκει αυτόν το στόχο δίνοντας βάρος στο «σημαντικό» ενδιάμεσο επίπεδο, το ευρωπαϊκό. Σ’ αυτό το επίπεδο κυρίως πρέπει κα μπορεί να διεκδικηθεί η αναγνώριση της ισότητας των λαών και το δικαίωμα αυτοδιάθεσής τους, σε αντιπαράθεση με όλες τις μεγάλες δυνάμεις και τις νεοαποικιακές κλίσεις της ΕΕ ειδικότερα. Σε όποιο επίπεδο κι αν αναφερθούμε, των ευρωπαϊκών επιλογών ή των διεθνών διαπραγματεύσεων, οι ηγέτες των κρατών διαθέτουν εξουσίες και υπευθυνότητες, που οφείλουν να ελεγχθούν σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο με την απόδοση ενός νέου ρόλου στα κοινοβούλια.
Δεν μπορούμε να προβλέψουμε ποια σενάρια θα ακολουθήσει η ευρωπαϊκή «κρίση», ποιος θα είναι ο «πυροκροτητής» της. Ομως είναι βέβαιο ότι φορείς της θα είναι οι νέες γενιές, που είναι πιο εξοικειωμένες με την ελεύθερη κυκλοφορία και τη γλωσσική και πολιτισμική ποικιλομορφία, έχουν γαλουχηθεί με το πνεύμα αντίστασης των «αγανακτισμένων» και την κριτική στάση απέναντι στην ανυπόστατη αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Κι αυτό ισχύει τόσο στο ευρωπαικό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Το δημοκρατικό διακύβευμα έχει κεντρική σημασία και δεν θα μπορούσε να περιοριστεί μόνο στο εθνικό πεδίο.
Η αποποίηση του ευρωπαϊκού αγώνα βασίζεται σε μια περιορισμένη αντίληψη για το «ευρωπαϊκό οικοδόμημα», γιατί το αντιμετωπίζει με «γραμμικό» τρόπο, το συνδέει με τις επιλογές της ιμπεριαλιστικής Αμερικής και το εντάσει σε ένα «σχέδιο» συνεκτικό, χωρίς αντιθέσεις. Αδιαφορεί, δηλαδή, για τις πραγματικές συγκρούσεις προσανατολισμού, που αντιπαρέθεσαν τις κυρίαρχες δυνάμεις σε κάθε φάση, είτε πρόκειται για τις σχέσεις με την ΕΣΣΔ (και σήμερα με τη Ρωσία του Πούτιν ή την Κίνα), για τις σχέσεις με το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ, ακόμα για το ρόλο των ευρωπαικών κρατών, των ευρωπαικών νομισμάτων και της αγοράς, δηλαδή των ευρωπαϊκών θεσμών.
Ενας «ευρωπαϊκός δημόσιος χώρος»
Πρέπει να δεχτούμε ως δεδομένο για τη σημερινή πραγματικότητα ότι υπάρχουν διαφορετικές θέσεις/τοποθετήσεις στο ζήτημα της ένταξης ή όχι στην ΕΕ. Οι κυρίαρχες δυνάμεις μέσα στην ΕΕ έχουν τα δικά τους «κριτήρια ένταξης». Από το εσωτερικό της ΕΕ οφείλουμε να τα επικρίνουμε, καθώς και κάθε άρνηση ένταξης με βάση τα πολιτισμικά ή τα οικονομικά στοιχεία. Η ΕΕ επιβάλλει τις νόρμες της στις χώρες που παρεμβάλλονται μεταξύ αυτής και της Ρωσίας, όπως η Ουκρανία, ή βρίσκονται στην απέναντι ακτή της Μεσογείου, με τη μορφή «συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών», οι οποίες καταστρέφουν τις κοινωνίες, χωρίς να τους αναγνωρίζουν τα δικαιώματα των κρατών-μελών. Αντιλαμβανόμαστε ότι η ένταξη είναι πιο ελκυστική όσο οι πιο εχθρικές προς την ΕΕ δυνάμεις είναι βαθιά ξενοφοβικές και/ή υπέρ-νεοφιλελεύθερες (αντίθετες προς το «πολίτ μπιρό των Βρυξελλών») και αρνούνται την ευρωπαική νομοθεσία , γιατί είναι υπερβολικά «προστατευτική». Η ένταξη στην Ενωση οφείλει να είναι δημοκρατικό δικαίωμα (σε αντίθεση με κάθε λογική άσκησης βέτο με βάση τα πολιτισμικά ή οικονομικά χαρακτηριστικά) –όπως και η αποχώρηση από την Ενωση. Δεν είναι εύκολη η επιλογή. Χρειάζεται να επιλέξουμε τους λιγότερο κακούς όρους αντίστασης στις κυρίαρχες πολιτικές λιτότητας.
Επείγει να διαμορφώσουμε και να επεκτείνουμε έναν «ευρωπαϊκό πολιτικό χώρο», που δεν θα είναι φυλακισμένος στα τεχνητά σύνορα και τους θεσμούς της ευρωζώνης, δηλαδή της ΕΕ. Χρειάζεται να προκαλέσουμε την ανάδειξη αντι-εξουσιών σε σχέση με την ΕΕ, όπως κάνουμε και με τις κρατικές ή διεθνείς εξουσίες, που θα είναι τόποι πλουραλιστικής επεξεργασίας σχεδίων μιας διαφορετικής Ευρώπης, που υπερασπίζεται τα δημοκρατικά και κοινωνικά δικαιώματα και αντιτίθεται στις ξενοφοβίες, αμφισβητεί τη λειτουργία της ΕΕ και τις διεθνείς σχέσεις της. Εκεί θα μπορούσαμε να συνδέσουμε μεταξύ τους και να «εξευρωπαΐσουμε» τις πιο δημοφιλείς εθνικές πρωτοβουλίες, όπως η αντίσταση στα τοξικά δάνεια των τραπεζών και το κίνημα κατά των εξώσεων, η οργάνωση «συνελεύσεων πολιτών» για κοινές διεκδικήσεις. Ηδη μεγάλες ευρωπαϊκές «πορείες» άρχισαν να οργανώνονται και θα μπορούσαν να εξαπλωθούν. Επείγει να στηρίξουμε την έκκληση που απηύθυνε ο Αλ. Τσίπρας για μια ευρωπαϊκή διάσκεψη για το χρέος και να την οργανώσουμε διαδίδοντας τα συμπεράσματα των εργασιών της Επιτροπής Αλήθειας για το ελληνικό χρέος διεκδικώντας τα δικαιώματα και τα κοινά αγαθά που ξεπουλήθηκαν στην ελληνική, γερμανική και γαλλική ολιγαρχία. Χρειάζεται να εργαστούμε σε συνδικαλιστικό και πολιτικό επίπεδο, για να πετύχουμε αυτή τη σύνδεση ανάμεσα στην εθνική δράση σε κάθε χώρα και να την εξελίξουμε σε διεθνική.
Αν οι νομιμοποιημένες στη συνείδηση του λαού και αποδεκτές από την πλειονότητά του μάχες που αναπτύσσονται σε κάθε τόπο, εξαπλωθούν και αποκτήσουν λαϊκή αποδοχή, θα μπορέσουν να γίνουν η βάση που θα στηρίξει τις μεγάλες δημοκρατικές ανατροπές, οι οποίες μπορεί να μην ακολουθούν ένα εκ των προτέρων γνωστό σενάριο, αλλά είναι απαραίτητες στην προοπτική μιας διαφορετικής Ευρώπης –για έναν κόσμο διαφορετικό.
