Της Μαρίνας Πρεντουλή*
Κανένας δεν αμφιβάλλει ότι το μανιφέστο (οι προγραμματικές δηλώσεις δηλαδή) των Εργατικών το 2017, ήταν ριζοσπαστικές, ειδικά για ένα σοσιαλδημοκρατικό κόμμα που κουβαλάει ακόμα την μπλερική κληρονομιά. Αν και έχασε τις εκλογές, ο ενθουσιασμός είτε για τον ίδιο τον Κόρμπιν, είτε για την αριστερή στροφή που πρεσβεύει, έδωσαν τότε στο κόμμα ένα τέτοιο ποσοστό ψήφων (χωρίς να λάβουμε καν υπ’ όψη μας τις αδιάλειπτες επιθέσεις των μίντια και της δεξιάς πτέρυγας του κόμματος) που δεν επέτρεψε να τεθεί θέμα ηγεσίας. Η δυναμική του 2017 έχει όμως σήμερα αλλάξει, και μετά από χρόνια διαπραγματεύσεων και κοινοβουλευτικών αδιέξοδων, έχει καταστεί σαφές ότι το Μπρέξιτ είναι για μια μεγάλη μερίδα ψηφοφόρων, το ένα και μοναδικό ζήτημα της πολιτικής σκηνής της χώρας. Επανειλημμένα έχει προσπαθήσει ο Κόρμπιν να αλλάξει τις πολιτικές προτεραιότητες του δημόσιου λόγου και να βάλει στην κορυφή της ατζέντας τη λιτότητα, την ιδιωτικοποίηση του Εθνικού Συστήματος Υγείας (NHS) και άλλα φλέγοντα ζητήματα. Μόνο γύρο από το Μπρέξιτ συσπειρώνονται τόσα συναισθήματα, τόσο πάθος και φυσικά τόσα αδιέξοδα.
Ο Κόρμπιν, αλλά κυρίως ο κύκλος των στενών συνεργατών του, προέρχονται από ευρωσκεπτικιστικούς χώρους που επ’ ουδενί δεν θέλουν να συμβιβαστούν με την παραμονή στην ΕΕ. Επειδή, όμως, τα πράγματα έχουν αλλάξει πολύ από το 2017, στο φετινό συνέδριο το μεγαλύτερο μέρος της σκιώδους κυβέρνησης, μεταξύ των οποίων και ο Τζον Μακντόνελ, η Έμιλι Θόρνμπερι και η Νταϊάν Άμποτ πήραν ανοιχτά θέση υπέρ της παραμονής. Όχι όμως και ο Κόρμπιν. Μετά από μια δραματική ψηφοφορία, η πρόταση μελών που ζητούσε να υιοθετήσει το κόμμα την παραμονή στην ΕΕ και να δώσει έναν ενθουσιώδη αγώνα υπέρ αυτής της θέσης (σε περίπτωση εκλογών ή δημοψηφίσματος) απορρίφθηκε από τους σύνεδρους. Οι σκηνές που εξελίχθηκαν, μπορεί να μην ήταν πρωτοφανείς για το κόμμα, αλλά για μια μερίδα της βάσης τουλάχιστον, έθεσαν θέμα δημοκρατικών διαδικασιών.
Οι προτάσεις της βάσης
Να τα πάρουμε όμως από την αρχή. Πριν από κάθε συνέδριο, οι οργανώσεις βάσης επιλέγουν τις πολιτικές προτάσεις που θέλουν να συζητηθούν στο συνέδριο και μετά από επιλογή, κάποιες απ’ αυτές τίθενται σε ψηφοφορία. Αν κερδίσουν πλειοψηφία, γίνονται προγραμματικές δηλώσεις του κόμματος. Στο φετινό συνέδριο, η βάση του κόμματος έφερε πολλές τέτοιες σημαντικές προτάσεις. Κάποιες άλλες ανακοινώθηκαν από την ηγεσία. Οι εσωκομματικές διαπραγματεύσεις μεταξύ της ηγεσίας του κόμματος, των συνδικάτων αλλά και των μελών για το ποιες θέσεις θα υιοθετηθούν, όπως είναι αναμενόμενο, συμπεριλαμβάνει πολλά μαχαιρώματα, καπελώματα και καβγάδες. Το φετινό Συνέδριο, ωστόσο, τελείωσε με μια λίστα θέσεων που θα έκαναν κάθε αριστερό περήφανο και τώρα, περισσότερο από ό,τι στο παρελθόν, τα μέλη νιώθουν ότι δεν είναι απαξιωμένα, αλλά ότι παίζουν καθοριστικό ρόλο σε αυτές τις διαδικασίες. Το συνέδριο του 2019, μεταξύ άλλων, υπόσχεται την εξάλειψη των ποσοστών διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα της χώρας μέχρι το 2030, τη δημιουργία μιας δημόσιας εταιρίας που θα φτιάχνει η ίδια φτηνές εκδοχές των φαρμάκων που χρειάζεται το Εθνικό Σύστημα Υγείας, ώστε να σταματήσει πια η υπερχρέωση από τις φαρμακοβιομηχανίες, την κατάργηση των ιδιωτικών σχολείων, τη δωρεάν προσωπική φροντίδα ατόμων άνω των 65, που δεν είναι σε θέση να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους και τη μείωση της εργάσιμης εβδομάδας σε 32 ώρες, χωρίς απώλεια εισοδήματος μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια.
Παρόλα αυτά, οι διαδικασίες του συνεδρίου μπήκαν στο μικροσκόπιο, όταν τέθηκαν σε ψηφοφορία οι προτάσεις 13 και 14 για το Μπρέξιτ. Η πρώτη, καλούσε το κόμμα να δραστηριοποιηθεί υπέρ της παραμονής και έχασε με μικρή διαφορά. Η ψηφοφορία έγινε όχι με την επίσημη διαδικασία, κατά την οποία οι σύνεδροι ψηφίζουν με την κάρτα τους, αλλά με την πολύ πιο χαλαρή (και εύκολα διαβλητή) ανάταση χεριών. Η πρόεδρος του συνεδρίου στην αρχή ανακοίνωσε ότι η πρόταση πέρασε και αμέσως μετά ακούστηκε η φωνή της γενικής γραμματέας του κόμματος Τζένι Φόρμπι, που καθόταν δίπλα της, να τη διορθώνει: «όχι, δεν πέρασε!». Φυσικά ακολούθησε αναταραχή, η πρόταση δεν πέρασε και το εν λόγω βίντεο παίχτηκε σε όλα τα κανάλια. Αν μη τι άλλο, οι διαδικασίες του συνεδρίου είναι ανοιχτές και σχολιάζονται λεπτομερώς λεπτό προς λεπτό.
Η πρόταση για δημοψήφισμα
Η πρόταση 14, πρόταση της Εκτελεστικής Επιτροπής του κόμματος, όμως, εγκρίθηκε. Αυτή η πρόταση ορίζει ότι ένα δημοψήφισμα θα αποφασίσει μεταξύ μιας αξιόπιστης πρότασης αποχώρησης, που θα διαπραγματευτούν οι Εργατικοί όταν θα γίνουν κυβέρνηση, και της παραμονής στην ΕΕ. Αν λάβουμε υπ’ όψη μας την αντίσταση της ηγεσίας τα προηγούμενα χρόνια να αποδεχτεί την αναγκαιότητα ενός τέτοιου δημοψηφίσματος, καταλαβαίνουμε πόσο έχουν αλλάξει τα πράγματα τα τελευταία χρόνια. Να μην ξεχνάμε τα άθλια αποτελέσματα των τελευταίων ευρωεκλογών, που έφεραν το Εργατικό κόμμα πίσω από τους Φιλελεύθερους Δημοκράτες.
Ο Κόρμπιν έχει αναγκαστεί να αποδεχτεί ένα δημοψήφισμα που θα τον βγάλει (υποθετικά πάντα) από τη δύσκολη θέσει να δυσαρεστήσει τους υπέρμαχους της αποχώρησης (και του στενού του κύκλου και των ψηφοφόρων), αλλά αντιστέκεται ακόμα σε μια ξεκάθαρη θέση υπέρ της παραμονής. Για πολλούς αναλυτές αυτό μπορεί να στοιχίσει στο κόμμα τις επόμενες εκλογές, κυρίως γιατί θα συνεχιστεί η διαρροή προς τους Φιλελεύθερους Δημοκράτες. Άλλοι πάλι πιστεύουν ότι με αυτή τη στρατηγική, οι βουλευτές μπορούν να παίξουν και στο ταμπλό της αποχώρησης και στο ταμπλό της παραμονής, ανάλογα την εκλογική περιφέρεια στην οποία απευθύνονται.
Προς το παρόν, η θέση των Εργατικών είναι ότι πρώτα πρέπει να αποφευχθεί η άναρχη έξοδος χωρίς συμφωνία από την ΕΕ και μόνο μετά θα δώσουν τη συγκατάθεσή τους για εκλογές – εκλογές που έχει ζητήσει επανειλημμένα ο Μπόρις Τζόνσον τις τελευταίες βδομάδες (ο οποίος και προηγείται στις σχετικές δημοσκοπήσεις).
Παράνομη η αναστολή του κοινοβουλίου
Μέσα σε αυτή την αναστάτωση, έφτασαν στο συνέδριο τα νέα για την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, η οποία κρίνει ότι η αναστολή του κοινοβουλίου από τον πρωθυπουργό Μπόρις Τζόνσον είναι παράνομη, αντιδημοκρατική και άκυρη. Για την πολιτική σκηνή του Ηνωμένου Βασιλείου, αυτή η απόφαση είναι πρωτοφανής και ανατρέπει όλο το αφήγημα περί νόμου και τάξης που έχουν παραδοσιακά οικειοποιηθεί οι Συντηρητικοί. Μόνο που αυτοί οι Συντηρητικοί έχουν πια παραγκωνιστεί από την εθνικιστική (άκρα) δεξιά του Τζόνσον. Οι σκληροπυρηνικοί Μπρέξιτερς ψηφοφόροι, όχι μόνο δεν πτοήθηκαν από την απόφαση του δικαστηρίου, αλλά και ενθουσιάστηκαν με τον ωμό, λαϊκίστικο λόγο του πρωθυπουργού στο κοινοβούλιο που αρνήθηκε να ζητήσει συγγνώμη και να χαμηλώσει τους τόνους.
Ο Μπόρις Τζόνσον είναι διατεθειμένος να χρησιμοποιήσει την έντονη συναισθηματική φόρτιση που επικρατεί και να κατέβει σε εκλογές με μια αντικοινοβουλευτική ρητορική που θυμίζει Τραμπ: «ο λαός (που θέλει Μπρέξιτ με κάθε τρόπο) εναντίον του διεφθαρμένου κατεστημένου που εκπροσωπεί το κοινοβούλιο». Η δυναμική ενός τέτοιου λόγου είναι επικίνδυνη, αλλά ταυτόχρονα υπόσχεται και ένα εκλογικό θρίαμβο, που πολύ δυστυχώς, μπορεί να επικρατήσει ενώπιον του ριζοσπαστικού προγράμματος του Κόρμπιν.
* Επίκουρη Καθηγήτρια Πολιτικών επιστημών και Πολιτικών Επικοινωνιών, Πανεπιστήμιο Ανατολικής Αγγλίας.
