Του Ορέστη Φ. Αθανασίου
Αν δεν είχε προηγηθεί για τον ΣΥΡΙΖΑ η τραυματική συμφωνία της 12ης Ιουλίου, με τη δημοσίευση του νομοσχεδίου για τα ΜΜΕ την Τετάρτη θα μιλούσαμε για τη μεγαλύτερη θεσμική αλλαγή που παρήγαγε έως σήμερα η κυβέρνηση. Και αυτό γιατί το νομοσχέδιο που θα βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση έως τις 24 Αυγούστου έρχεται να υλοποιήσει μια από τις βασικές προεκλογικές εξαγγελίες του ΣΥΡΙΖΑ: τη ρύθμιση του άναρχου τηλεοπτικού τοπίου βάζοντας τέλος στο «αλισβερίσι» της πολιτικής εξουσίας με τα ΜΜΕ, θεσπίζοντας κανόνες διαφάνειας και προάσπισης του δημοσίου συμφέροντος.
Και καθώς ο κόσμος του ΣΥΡΙΖΑ αυτόν τον καιρό βρίσκεται σε κατάσταση σοκ, μια νομοθετική παρέμβαση που υλοποιεί ένα βασικό σημείο των δεσμεύσεων του Αλ. Τσίπρα στον Κεραμεικό, τον περασμένο Ιανουάριο, δεν είναι καθόλου αμελητέα. Πράγματι, με το νομοσχέδιο προκηρύσσεται για πρώτη φορά διαγωνισμός για την παραχώρηση τηλεοπτικών αδειών με όρους που δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα. Δικαίωμα συμμετοχής στο διαγωνισμό θα έχουν όχι μόνο επιχειρηματίες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, αλλά και Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Προβλέπεται, επίσης, ελάχιστος αριθμός εργαζομένων πλήρους απασχόλησης, θεσπίζεται η ονομαστικοποίηση μετοχών και τίθενται προϋποθέσεις τεχνικής και προγραμματικής πληρότητας για τους αδειοδοτούμενους σταθμούς.
Αλλά οι πανηγυρισμοί τελειώνουν εδώ. Γιατί από ένα νομοσχέδιο τέτοιας εμβέλειας δεν θα πρέπει να μείνουν απ’ έξω και οι υπόλοιπες δεσμεύσεις που συμπεριλαμβάνονται στο πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ και δεν θα πρέπει να υπάρχει καμία υπόνοια υποχώρησης από θέσεις αρχής, ούτε να αφήνονται περιθώρια για παρερμηνείες.
Ας δούμε, λοιπόν, τι περιλαμβάνεται και τι λείπει από το νομοσχέδιο.
Καμία αμνηστία για τα ιδιωτικά ΜΜΕ
Στο νομοσχέδιο περιγράφεται η διαδικασία της αδειοδότησης για σταθμούς εθνικής και περιφερειακής εμβέλειας, ενώ προβλέπονται άδειες ανάλογα με το περιεχόμενο του εκπεμπόμενου προγράμματος (ενημερωτικό ή μη ενημερωτικό) και το είδος περιεχομένου σε περίπτωση ενημερωτικού προγράμματος (γενικό ή θεματικό πχ. αθλητικό). Οι άδειες θα δίνονται για δέκα χρόνια, εφόσον στο ενδιάμεσο δεν έχει διαπιστωθεί αλλαγή του χαρακτήρα του σταθμού και δεν έχουν μειωθεί τα ίδια κεφάλαια που προβλέπονται για τη λειτουργία του.
Οι ρυθμίσεις αυτές θα ήταν επαρκείς αν συζητάγαμε τώρα για πρώτη φορά την εισαγωγή της ιδιωτικής τηλεόρασης στην Ελλάδα. Τότε πραγματικά θα συνιστούσαν μια διαδικασία δημοπράτησης από «μηδενική βάση». Στην Ελλάδα, όμως, από το 1989 λειτουργούν ιδιωτικοί τηλεοπτικοί σταθμοί και είναι λογικό να υποθέσουμε πως οι ιδιοκτήτες τους, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, θα θελήσουν να συμμετάσχουν στη δημοπρασία. Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν έχει κανένα λόγο να μπει σε διαδικασία «συνεννόησης», συναλλαγής και «τακτοποίησης» των οφειλών των ιδιωτικών ΜΜΕ.
Δεν είναι μόνο πως το σημερινό καθεστώς λειτουργίας τους αντίκειται στο Σύνταγμα όπως έχει αποφανθεί από το 2010 το ΣτΕ, αλλά πως η λειτουργία τους στηρίχθηκε και στηρίζεται στον υπέρογκο και αδιαφανή τραπεζικό δανεισμό. Τα ιδιωτικά μέσα θα πρέπει να τακτοποιήσουν όλες τις οφειλές τους και να εξυγιανθούν πριν νομιμοποιηθούν. Καμία δανειακή υποχρέωση δεν πρέπει να αμνηστευθεί, καθώς μάλιστα εκκρεμεί η εισαγγελική έρευνα για τα κριτήρια υπό τα οποία χορηγήθηκαν δάνεια εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ σε μιντιακές επιχειρήσεις. Υπόθεση που σκοντάφτει και στην άρνηση της ΤτΕ να δώσει τα σχετικά στοιχεία που έχουν ζητηθεί από το υπουργείο Οικονομικών.
Και εκτός από τον υπέρογκο δανεισμό των μεγάλων μιντακών ομίλων, τα κανάλια χρωστάνε και άλλα, όπως πριν λίγους μήνες υπενθύμισε ο Ν. Παππάς, ένας από τους τρεις υπουργούς που συνυπογράφουν το νομοσχέδιο: το τέλος από τη χρήση των συχνοτήτων από το 2010 έως το 2014 και το φόρο επί των τηλεοπτικών διαφημίσεων, η είσπραξη του οποίου κάθε χρόνο αναβάλλεται με απόφαση όλων των προηγούμενων κυβερνήσεων, από εκείνη του Γ. Παπανδρέου έως την κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου.
Πρόβλημα λειτουργίας του ΕΣΡ
Δεύτερο μεγάλο ζήτημα είναι ο φορέας που θα αναλάβει το διαγωνισμό και όλους τους ελέγχους που σωστά θέτει το νομοσχέδιο ως προϋπόθεση για τη συμμετοχή στο διαγωνισμό και σε μια πρώτη ανάγνωση φαίνονται επαρκώς μελετημένοι. Εκτός από τον αριθμό των αδειών που θα αποφασιστεί από τον υπουργό Επικρατείας το έργο αυτό ανατίθεται στο ΕΣΡ, χωρίς όμως να υπάρχει καμία πρόνοια για τη λειτουργία και τη στελέχωσή του. Αυτή τη στιγμή το όργανο αυτό στην πράξη δεν λειτουργεί και αυτό οφείλεται σε δύο λόγους. Πρώτον, η θητεία των περισσότερων μελών του έχει λήξει και όσοι έχουν παραιτηθεί δεν έχουν αντικατασταθεί. Δεν έχει πρόεδρο και συνεπώς όλες οι αποφάσεις του μπορούν να εκπέσουν αν υπάρξει δικαστική προσφυγή. Δεύτερον, οι υπηρεσίες του δεν διαθέτουν το ειδικευμένο προσωπικό για να ελέγξει τους φακέλους των υποψηφίων.
Ουσιαστικά, η όλη διαδικασία ανατίθεται σε ένα όργανο που με τα σημερινά δεδομένα δεν μπορεί να τη φέρει σε πέρας και μάλιστα στις αυστηρές προθεσμίες που προβλέπει το νομοσχέδιο. Αν η κυβέρνηση θέλει πραγματικά να προχωρήσει η διαδικασία -που έτσι κι αλλιώς με βάση τις προβλέψεις του ίδιου του νομοσχεδίου δεν μπορεί να ολοκληρωθεί σε λιγότερο από ένα χρόνο- θα πρέπει να βρει λύση για το ΕΣΡ. Αλλιώς θα έχει βάλει το κάρο μπροστά από το άλογο.
Ο βασικός μέτοχος
Στο νομοσχέδιο προβλέπεται ονομαστικοποίηση των μετοχών μέχρι φυσικού προσώπου, θεσμοθετείται έλεγχος πόθεν έσχες για τα οικονομικά μέσα που διαθέτουν οι υποψήφιες εταιρείες και οι μέτοχοί τους και περιγράφονται τα ασυμβίβαστα για ιδιοκτήτες και εκπροσώπους των ανωνύμων εταιρειών που υποβάλλουν υποψηφιότητα. Συμμετοχή, δηλαδή, σε έρευνες μετρήσεων ραδιοτηλεοπτικής αγοράς και διαφημιστικές επιχειρήσεις. Καμία πρόβλεψη για άλλες επιτρεπτές ή μη επιχειρηματικές δραστηριότητες ή την απαγόρευση δοσοληψιών με το Δημόσιο. Εδώ θα πρέπει να υπάρξουν πιο ισχυρές και σαφείς ασφαλιστικές δικλίδες που αποτρέπουν τη διαπλοκή. Και εκτός από αυτά που όλοι ξέρουμε και έρχονται στο μυαλό μας, όταν μιλάμε για διαπλοκή πρέπει να υπενθυμίσουμε και κάποια άλλα που είναι πολύ πρόσφατα για να ξεχαστούν. Όπως την τροπολογία για συγχωνεύσεις επιχειρήσεων που μπήκε την τελευταία στιγμή σε νομοσχέδιο για το Ογκολογικό νοσοκομείο των Αγίων Αναργύρων και αποσύρθηκε μετά την σθεναρή αντίδραση της τότε αντιπολίτευσης, δηλαδή του ΣΥΡΙΖΑ. Οι βουλευτές που τότε έδωσαν τη μάχη να αποσυρθεί εκείνη η διάταξη, και μερικοί από αυτούς είναι σήμερα υπουργοί, σίγουρα θυμούνται.
Μηχανισμοί προπαγάνδας
Έχοντας φρέσκα ακόμα στη μνήμη μας όσα συνέβησαν την εβδομάδα πριν το δημοψήφισμα, θα περίμενε κανείς πως το νομοσχέδιο θα ήταν η ιδανική ευκαιρία να συζητηθεί και ο ρόλος των ΜΜΕ ως μηχανισμών προπαγάνδας και το ρόλο των δημοσιογράφων σε αυτά, όχι με όρους… ΚΕΛΠΝΟ, ή όποιας άλλης λίστας, αλλά με βάση τις αρχές δεοντολογίας. Η κατοχύρωση του ελάχιστου αριθμού απασχολουμένων ανά μέσο και η αναφορά στις συλλογικές συμβάσεις που υπάρχει στο νομοσχέδιο είναι αναμφισβήτητα θετική και καίρια σε μια εποχή που μεγάλα ΜΜΕ εκτός από τις απολύσεις «πειραματίζονται» και με άλλες «ευέλικτες» μορφές απασχόλησης.
Αλλά θα πρέπει να γίνουν και άλλα βήματα. Ο Γ. Πλειός, σε πρόσφατη συνέντευξή του στην «Εποχή», αναφέρθηκε στα επικοινωνιακά δικαιώματα, την προστασία, δηλαδή, του δημοσιογράφου στην άσκηση του επαγγέλματός του, στον κώδικα δεοντολογίας, στη ρητή απαγόρευση εκφοράς λόγου μίσους, ρατσισμού, μισαλλοδοξίας. Την προστασία του δημοσιογράφου από την αυθαιρεσία του εργοδότη, αλλά και την ταύτιση με τα συμφέροντά του που καταλήγει στην παραβίαση της δεοντολογίας, θα προσθέταμε εμείς.
•
