Μια ενοχλητική υπενθύμιση της ιστορίας για φιλόδοξες αυτοκρατορίες
Σήμερα λήγει η μάχη του Ντιεν Μπιεν Φου και μαζί της τελειώνει οριστικά το όνειρο της γαλλικής αυτοκρατορίας για κυριαρχία στην Ινδοκίνα. Ήταν μια συντριπτική, ταπεινωτική ήττα της Γαλλίας . Η μεγαλύτερη ήττα που είχε υποστεί μέχρι τότε μια ευρωπαϊκή αποικιακή δύναμη από έναν αντάρτικο ασιατικό στρατό. Μια ήττα που συγκλόνισε ολόκληρη τη Δύση και αμφισβήτησε το κύρος των ευρωπαϊκών αυτοκρατοριών σε μια εποχή που αυτές προσπαθούσαν ακόμη να σταθούν όρθιες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στη γαλλική ιστορία, το Ντιεν Μπιεν Φου έγινε συνώνυμο του Βατερλώ αφού συνετρίβησαν και αιχμαλωτίστηκαν οι πιο επίλεκτες μονάδες του γαλλικού στρατού, η θρυλική Γαλλική Λεγεώνα των Ξένων, συνάγματα αλεξιπτωτιστών , Αλγερινά αποικιακά σώματα και έμπειροι βετεράνοι στρατηγοί του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Πίσω από αυτή την θεματική νίκη των κομουνιστών Βιετναμέζων ανταρτών βρίσκονταν δυο άνθρωποι. Ένας ζαχαροπλάστης: ο Χο Τσι Μινχ και ένας καθηγητής ιστορίας: ο Βο Νγκουγιέν Ζιαπ. Δύο άνθρωποι που στη διάρκεια της ζωής τους θα ταπείνωναν διαδοχικά τρεις αυτοκρατορίες: την ιαπωνική, τη γαλλική και αργότερα την αμερικανική.
Ο Χο Τσι Μινχ υπήρξε εμβληματική φυσιογνωμία του βιετναμέζικου αντιαποικιακού αγώνα, ο άνθρωπος που συνέδεσε τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα με την κοινωνική επανάσταση και κατάφερε να ενώσει διαφορετικές κοινωνικές τάξεις κάτω από το αίτημα της εθνικής ανεξαρτησίας.
Ο Βο Νγκουγιέν Ζιαπ αποκαλείται ακόμη και από τους αντιπάλους του «στρατιωτική διάνοια» και συγκαταλέγεται ανάμεσα στους σημαντικότερους στρατιωτικούς διοικητές του 20ού αιώνα. Για αυτό απέκτησε και το προσωνύμιο «Κόκκινος Ναπολέων». Η τακτική του ανταρτοπολέμου και του πολέμου κινήσεων που χρησιμοποίησε στο Βιετνάμ μελετάται μέχρι σήμερα σε στρατιωτικές ακαδημίες του ΝΑΤΟ.
Η παγίδα θανάτου στην κοιλάδα
Το Ντιεν Μπιεν Φου ήταν μια απομονωμένη κοιλάδα στα βορειοδυτικά του Βιετνάμ, κοντά στα σύνορα με το Λάος.Οι Γάλλοι επέλεξαν το σημείο θεωρώντας πως θα αποτελούσε ένα απόρθητο οχυρό. Στόχος τους ήταν να ανακόψουν τις γραμμές ανεφοδιασμού των Βιετναμέζων ανταρτών από την Κίνα.
Η γαλλική βάση οργανώθηκε γύρω από μια σειρά οχυρωμένων θέσεων με γυναικεία ονόματα «Beatrice», «Gabrielle», «Isabelle»— και στο κέντρο βρισκόταν ο αεροδιάδρομος. Από εκεί εξαρτιόταν όλος ο ανεφοδιασμός της φρουράς.Οι Γάλλοι πίστευαν ότι ο Ζιαπ δεν θα μπορούσε ποτέ να μεταφέρει βαρύ πυροβολικό μέσα από την αδιαπέραστη ζούγκλα.
Έκαναν το μοιραίο λάθος να υποτιμήσουν έναν λαό που πολεμούσε μανιασμένα για την ανεξαρτησία του.Οι Βιετμίνχ, με την καθοδήγηση του στρατηγού Βο Νγκουγιέν Ζιαπ, κατάφεραν το ακατόρθωτο. Αποσυναρμολόγησαν το πυροβολικό τους και το ανέβασαν κομμάτι-κομμάτι στα απόκρημνα βουνά γύρω από την κοιλάδα.
Η αιφνιδιαστική επίθεση
Ο Ζιαπ οργάνωσε μια από τις πιο εντυπωσιακές επιχειρήσεις επιμελητείας στη σύγχρονη στρατιωτική ιστορία. Δεκάδες χιλιάδες χωρικοί, εργάτες και αντάρτες άνοιξαν αυτοσχέδιους δρόμους μέσα στη ζούγκλα. Τα πυροβόλα κρύφτηκαν μέσα σε σπηλιές και καμουφλαρισμένες θέσεις στις πλαγιές που περικύκλωναν την κοιλάδα, ώστε να μην εντοπίζονται από τη γαλλική αεροπορία.
Όταν το πυροβολικό των Βιετμίνχ άρχισε να βάλλει, οι Γάλλοι έπαθαν σοκ. Οι οβίδες έπεφταν από αόρατες θέσεις μέσα στα βουνά. Το γαλλικό πυροβολικό απαντούσε στα τυφλά, χωρίς να μπορεί να εντοπίσει τον εχθρό.
Ο Γάλλος διοικητής πυροβολικού, Σαρλ Πιρότ, έπεσε σε τέτοια απελπισία επειδή δεν μπορούσε να εντοπίσει και να εξουδετερώσει τις βιετναμέζικες θέσεις, ώστε αυτοκτόνησε μέσα στο καταφύγιό του με χειροβομβίδα.
Μέσα σε λίγες ώρες, το γαλλικό πυροβολικό είχε σχεδόν σιγήσει και ο αεροδιάδρομος είχε μετατραπεί σε παγίδα θανάτου.
Οι Βιετμίνχ έκαναν επιθέσεις κατά κύματα στα γαλλικά οχυρά άλλα οι Γάλλοι αμύνονταν σθεναρά. Οι μάχες σώμα με σώμα στα χαρακώματα κράτησαν εβδομάδες και ξυπνήσαν μνήμες από τις αιματηρές μάχες του Α Παγκοσμίου.
Όμως οι Βιετναμέζοι προχωρούσαν αργά και μεθοδικά. Έσκαβαν χαρακώματα όλο και πιο κοντά στις γαλλικές θέσεις, απομονώνοντας μία προς μία τις γαλλικές οχυρώσεις .Ήταν ένας ασφυκτικός κινούμενος κλοιός. Κάθε νύχτα η ζούγκλα αγκάλιαζε πιο σφιχτά του Γάλλους.
Η απελπισία των Γάλλων
Παρά τους συνεχείς βομβαρδισμούς της γαλλικής αεροπορίας και τις αδιάκοπες ρίψεις ανεφοδιασμού με αλεξίπτωτα, η κατάσταση χειροτέρευε καθημερινά.Οι μονάδες της Λεγεώνας των Ξένων και οι αλεξιπτωτιστές πολέμησαν με πείσμα, όμως η φρουρά είχε εγκλωβιστεί.Η λάσπη, η πείνα, οι τραυματίες και οι ατελείωτοι βομβαρδισμοί διέλυσαν το ηθικό.
Σε κάποια στιγμή η γαλλική ηγεσία έφτασε σε τέτοιο σημείο απόγνωσης ώστε ζήτησε από τις Ηνωμένες Πολιτείες ακόμη και χρήση ατομικών βομβών στο πεδίο της μάχης για να ανακοπεί η προέλαση των Βιετμίνχ. Οι Αμερικανοί αρνήθηκαν και απλώς τους διέθεσαν μυστικά ορισμένα βομβαρδιστικά για υποστήριξη .
Στις 7 Μαΐου 1954, οι τελευταίες γαλλικές θέσεις κατέρρευσαν και οι εναπομείναντες γαλλικές δυνάμεις συνθηκολογήσαν.Το Ντιεν Μπιεν Φου είχε πέσει. Οι Βιετναμέζοι, υπό την ηγεσία του Ζιαπ, αιχμαλώτισαν περίπου 10.000 Γάλλους στρατιώτες ενώ πάνω από 1.500 είχαν σκοτωθεί κατά την διάρκεια της μάχης. Ήταν η στιγμή που ο μύθος της «ανίκητης» ευρωπαϊκής αποικιακής ισχύος έσπασε κατέρρευσε στις ζούγκλες της Ασίας.
Το Βιετνάμ ως «νεκροταφείο αυτοκρατοριών»
Το Βιετνάμ αναδείχθηκε, μέσα από αυτή τη μακρά ιστορία εισβολών, σε ένα ιδιότυπο «νεκροταφείο επίδοξων αυτοκρατοριών».
Από την ιαπωνική κατοχή κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στη γαλλική αποικιοκρατία και τελικά στην αμερικανική στρατιωτική επέμβαση, διαδοχικές υπερδυνάμεις βρέθηκαν αντιμέτωπες με μια κοινωνική και γεωγραφική πραγματικότητα που υποτίμησαν.
Η αποτυχία τους δεν ήταν τυχαία. Βασίστηκε σε τέσσερις κρίσιμους παράγοντες.
Πρώτον: ο λογιστικός εφιάλτης
Το Βιετνάμ είναι μια χώρα με δύσβατο ανάγλυφο, πυκνές ζούγκλες και περιορισμένες υποδομές. Οι γραμμές ανεφοδιασμού ήταν ευάλωτες, η μετακίνηση δυνάμεων αργή και η τεχνολογική υπεροχή συχνά άχρηστη μέσα στο φυσικό περιβάλλον.
Δεύτερον: η λαϊκή βούληση
Ο πόλεμος δεν διεξαγόταν μόνο από στρατούς αλλά από έναν λαό σε διαρκή κινητοποίηση. Η παλλαϊκή αντίσταση δημιουργούσε ένα περιβάλλον όπου ο εχθρός δεν μπορούσε ποτέ να ξεχωρίσει καθαρά το μέτωπο από τα μετόπισθεν.
Τρίτον: οι εξωτερικές γραμμές υποστήριξης
Το εκτεταμένο και δύσκολα ελεγχόμενο σύνορο με το Λάος και την Καμπότζη — γνωστό αργότερα μέσα από το δίκτυο ανεφοδιασμού που έμεινε στην ιστορία ως «Μονοπάτι Χο Τσι Μινχ» — εξασφάλιζε συνεχή ροή όπλων, εφοδίων και ενισχύσεων, με σημαντική στήριξη από την Κίνα και τη Σοβιετική Ένωση.
Τέταρτον: η στρατηγική φθοράς
Οι Βιετναμέζοι ηγέτες γνώριζαν ότι δεν χρειαζόταν να κερδίσουν κάθε μάχη. Αρκούσε να αντέξουν περισσότερο.Οι απώλειες ήταν τεράστιες, αλλά ο στόχος ήταν σαφής: η φθορά της πολιτικής βούλησης του αντιπάλου. Σποραδικές αλλά εμβληματικές νίκες όπως στο Ντιεν Μπιεν Φου ή αργότερα στην Κε Σαν λειτουργούσαν ως καταλύτες για τη μεταστροφή της διεθνούς κοινής γνώμης.
Το Ντιεν Μπιεν Φου δεν ήταν απλώς μια μάχη .Ήταν μια προειδοποίηση της ιστορίας. Μια υπενθύμιση πως καμία αυτοκρατορία όσο ισχυρή κι αν φαίνεται δεν είναι ανίκητη όταν απέναντί της βρίσκεται ένας λαός αποφασισμένος να ματώσει περισσότερο από εκείνη.
