φωτογραφία: Γερμανοί στρατιώτες πυροπολούν σπίτια στο Δίστομο. Η φωτογραφία βρέθηκε σε Γερμανό στρατιώτη.
Στις 10 Ιουνίου 1944, το Δίστομο της Βοιωτίας γνώρισε μία από τις πιο αποτρόπαιες θηριωδίες της ναζιστικής κατοχής στην Ελλάδα. Μονάδες των SS εισέβαλαν στο χωριό και, μέσα σε λίγες ώρες, προχώρησαν στη μαζική δολοφονία 218 αμάχων, εκ των οποίων οι 117 γυναίκες και 111 άντρες, ανάμεσά τους 53 παιδιά κάτω των 16 χρόνων. Η σφαγή πραγματοποιήθηκε ως πράξη αντιποίνων ύστερα από σύγκρουση γερμανικών δυνάμεων με αντάρτες του ΕΛΑΣ στην ευρύτερη περιοχή.
Θεωρώντας υπεύθυνους για την “ενέδρα” του ΕΛΑΣ τους κατοίκους του Διστόμου, οι Γερμανοί επέστρεψαν στο χωριό με διαταγή του διοικητή τους, υπολοχαγού Χανς Τσάμπελ: Να μην μείνει κανείς ζωντανός. Όσοι κάτοικοι δεν κατάφεραν να διαφύγουν νωρίτερα από το Διάσκελο, τη μόνη αφύλακτη διάβαση, έτρεξαν να κρυφτούν έντρομοι στα σπίτια τους.
Οι κατακτητές δεν περιορίστηκαν στις εκτελέσεις. Σπίτια πυρπολήθηκαν, οικογένειες εξοντώθηκαν ολόκληρες, βρέφη και μικρά παιδιά δολοφονήθηκαν με πρωτοφανή αγριότητα. Οι μαρτυρίες των επιζώντων και οι εκθέσεις που συντάχθηκαν αμέσως μετά το έγκλημα αποτυπώνουν εικόνες φρίκης που δύσκολα χωρούν στον ανθρώπινο νου. Το Δίστομο μετατράπηκε σε τόπο μαρτυρίου και σύμβολο των εγκλημάτων που διέπραξε ο ναζισμός στην κατεχόμενη Ευρώπη.
Η σφαγή δεν υπήρξε ένα «παραστράτημα» του πολέμου ούτε μια αυθόρμητη πράξη εκδίκησης. Αποτέλεσε τμήμα της συστηματικής πολιτικής τρομοκράτησης των πληθυσμών που ακολουθούσαν οι κατοχικές δυνάμεις απέναντι στην αντίσταση. Όπως και στα Καλάβρυτα, στην Κάνδανο, στο Κομμένο και σε δεκάδες ακόμη μαρτυρικούς τόπους, η συλλογική τιμωρία αμάχων χρησιμοποιήθηκε ως μέσο καταστολής και εκφοβισμού.
Σύμφωνα με μαρτυρία του απεσταλμένου του ελβετού απεσταλμένου του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, George Wehrly, που έφτασε στο Δίστομο λίγες ημέρες αργότερα, οι νεκροί στην ευρύτερη περιοχή έφτασαν τους 600.
Ογδόντα δύο χρόνια μετά, το Δίστομο παραμένει σημείο αναφοράς για τη συλλογική μνήμη και τον αντιφασιστικό αγώνα. Ταυτόχρονα, εξακολουθεί να αποτελεί πεδίο διεκδίκησης δικαιοσύνης. Οι προσπάθειες των συγγενών των θυμάτων για την αναγνώριση και αποκατάσταση των ναζιστικών εγκλημάτων, καθώς και το ζήτημα των γερμανικών αποζημιώσεων και επανορθώσεων, παραμένουν ανοιχτά στη δημόσια συζήτηση.
Η μνήμη της Σφαγής του δείχνει που μπορούν να οδηγήσουν ο φασισμός, ο ρατσισμός και η απανθρωποποίηση του «άλλου». Σε μια εποχή που η ακροδεξιά επιχειρεί να αναθεωρήσει την ιστορία και να υποβαθμίσει τα εγκλήματα του ναζισμού, το Δίστομο στέκεται ως αδιάψευστος μάρτυρας. Σαν σήμερα, η μνήμη των θυμάτων δεν ζητά μόνο τιμή· απαιτεί επαγρύπνηση, ιστορική αλήθεια και δέσμευση ότι τέτοια εγκλήματα δεν θα επαναληφθούν ποτέ.
