Το μυθιστόρημα «Η αγαπημένη του» της Σάρα Ζολιέν Φαρντέλ, με την υποδειγματική μετάφραση του Νίκου Σκοπλάκη, όπως κυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 2024 από τις εκδόσεις Angelus Novus, δεν είναι απλώς η καταγραφή μιας προσωπικής τραυματικής εμπειρίας, αλλά μια δυναμική αφήγηση αντίστασης απέναντι στη συστημική, πατριαρχική και ψυχική βία του πατέρα, καθώς και απέναντι στην αδιαφορία του γιατρού αλλά και ολόκληρου του χωριού. Ο πατέρας της Ζαν είναι μια φιγούρα απόλυτης εξουσίας· ενσαρκώνει ένα πατριαρχικό-αποικιοκρατικό σύστημα, στηριγμένο στην κοινωνική ανοχή και την απραξία των θεσμών στη Σιόν. Ωστόσο, η Ζολιέν Φαρντέλ δεν έρχεται απλώς να μας μιλήσει για τη Σιόν, για το Βαλαί, ή για μια μορφή βίας εγκλωβισμένη στα όρια ενός σπιτιού ή μιας χώρας –στην προκείμενη περίπτωση, της «πολιτισμένης» Ελβετίας– αλλά έρχεται να μας μιλήσει για τη βία που είναι παντού.
«Θα χρειαζόμουν μια δεκαετία για να μην κυρτώνουν οι ώμοι μου και να μην κατεβάζω το κεφάλι στο παραμικρό τρίξιμο των επίπλων ή στο άκουσμα βημάτων πάνω στα σανίδια. Δεν θα έφτανε μια ολόκληρη ζωή για να γιατρέψω τους πόνους στο στομάχι», μας λέει η Ζαν, κι εγώ νιώθω τον θυμό της να εισχωρεί βαθιά μέσα μου· να αφουγκράζομαι μαζί της κάθε της βήμα: εκεί όπου αποδρά από τη βία του πατέρα και του χωριού για να επιβιώσει: «Μου φαινόταν πως οι σπουδές ήταν η μοναδική δυνατότητα για να ξεγλιστρήσω ανάμεσα στον θυμό μου και σε μια επίφαση κανονικής ζωής. Και για να επιβιώσω». Και για να επιβιώσει, αφήνεται να την ερωτευτούν, αλλά δεν «υπάρχει τρόπος, όση κοπριά και να ρίξεις, δεν θα πιάσει. Δεν είναι καλό το χώμα».
Έτσι, η Σάρα Ζολιέν Φαρντέλ μάς αναγκάζει να σκεφτούμε πέρα από την επιφάνεια του ατομικού και να συμπεριλάβουμε το «δέρμα» της ίδιας της κοινότητας. Η βία δεν ασκήθηκε μόνο πάνω σε τρία σώματα – ασκήθηκε στο συλλογικό σώμα μιας κοινότητας, η οποία ουσιαστικά «διαμελίστηκε» μέσα από τη διάρρηξη των συναισθηματικών δεσμών. Αυτή η ιστορία βίας πρέπει λοιπόν να ακουστεί ανοιχτά και δημόσια. Όμως, ποιες είναι οι προϋποθέσεις; Για τη συγγραφέα, σίγουρα όχι μέσα από τη συγχώρεση και τη λήθη.
Η αδελφή της Ζαν, που ήταν και η αγαπημένη του πατέρα, αυτοκτονεί αφού μένει έγκυος και μετά την άρνηση του αγαπητικού της να την παντρευτεί, επειδή ήταν τσούλα. Η Ζαν μιλά για εκείνη, τη θυμάται και της δίνει ηθική και πολιτική υπόσταση. Η λογοτεχνία γίνεται χώρος ανάκτησης της φωνής –όχι μόνο της Ζαν και της αδελφής της, αλλά και όλων όσων βιάστηκαν, ξυλοκοπήθηκαν, αυτοκτόνησαν ή σιώπησαν στην απώλεια της άλλης– στο όνομα του εξευγενισμού.
Μέχρι που η πρώτη της σύντροφος, η Σαρλότ, της υπενθυμίζει ότι αυτός ο εξευγενισμός δεν είναι τίποτα άλλο από μια λευκή υπόσχεση κανονικότητας – μια υπόσχεση που προϋποθέτει την πλήρη λείανση και τη συγχώρεση στην ίδια τη βία. «Θα καταλάβαινα εκ των υστέρων ότι το ίδιο έκανε και με μένα: με λείαινε για να με αναγεννήσει σε πιο υποφερτή μορφή», λέει η Ζαν, και συνεχίζει: «Όσο πρόσθετα ακόμα λίγο λούστρο στην εμφάνισή μου, μου φαινόταν πως τα ίχνη της καταγωγής μου έσβηναν και ο θυμός μου μαλάκωνε. Η Σαρλότ με είχε εξευγενίσει. Κι εγώ ξεχνιόμουν».
Και τότε η Ζαν αναγνωρίζει την παγίδα. Μια παγίδα που την περιμένει ξανά, αργότερα, στο προσκεφάλι του πατέρα της: εκεί όπου η συγχώρεση που της ζητά παρουσιάζεται για μία ακόμη φορά – αυτήν τη φορά κάτω από το βλέμμα της δεύτερης συντρόφου της, της Μαρίν. Αν συγχωρέσεις, θα γίνεις ένας από εμάς. Το ότι φτύνει τον πατέρα της λίγες ώρες πριν τον θάνατό του, ενώ αρνείται ακόμη και τον έρωτα ενός στοργικού άνδρα, είναι η άρνηση αυτής της λείανσης.
Η Ζαν αντιστέκεται στη λήθη, δεν ζητά προσωπική λύση αλλά ολική κατάργηση αυτού του λευκού προνομίου-κύκλου βίας. Βία-συγχώρεση-βία. Και σε αυτό τον κύκλο η Ζαν αρνείται την αγαπημένη του, επαναδιεκδικώντας τη μνήμη της μέσα από την ίδια της τη ζωή, χωρίς να ξεχαστεί: «Κάνω τον τελευταίο καλλωπισμό χωρίς να βιάζομαι. Φοράω την περίφημη γαλάζια φούστα μου. Την αγαπημένη μου», αποκτώντας, έτσι, μια υπόσταση που ίσως και για πρώτη φορά παρείχε στην ίδια τη μεγαλύτερη αντίσταση απέναντι στη βία, φορώντας την αγαπημένη της φούστα, να παραμείνει ελεύθερη, σπάζοντας τον κύκλο.
