«Φθινόπωρο θα’ ρθει με σαλιγκάρια,
σταφύλια ομίχλης, όρη αγκαλιασμένα,
όμως κανείς δε θα σε ιδεί στα μάτια,
γιατί είσαι πια νεκρός, νεκρός για πάντα».
Δεν βρήκα πιο ταιριαστούς στίχους για ν’ αρχίσω ένα κείμενα για τον Σέργιό μας, τον Σέργιο Γκάκα που μας άφησε ξαφνικά και για πάντα στο έβγα του Σεπτέμβρη, από τους στίχους του Λόρκα στον «Θρήνο για τον Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας» (μετ. Νίκος Γκάτσος). Έφυγε για πάντα ο Σέργιος, απόγευμα Δευτέρα 30 Σεπτεμβρίου 2024. «Ο Σέργιος μας. Ο αγαπημένος όλων» όπως έγραψε στις πρώτες λέξεις αποχαιρετισμού ο δήμαρχος Χαλανδρίου Σίμος Ρούσσος. Και λίγο παρακάτω: «Σκηνοθέτης και συγγραφέας, παρών σε κάθε συλλογική προσπάθεια στο Χαλάνδρι όλη του τη ζωή. «Ξοδεύει βιβλία, χαμόγελο και την ψυχή του, στοργικά και απλόχερα στους συντρόφους και στην πόλη».
«Ξοδεύει»… Έτσι. Στον ενεστώτα, πάντα στον ενεστώτα ώσπου να τελειώσει αυτό το «πάντα», το εσαεί ξοδεμένο και πάντοτε αξόδευτο, όπως μας έμαθε ο Σέργιος Γκάκας, ότι αξίζει να ζούμε: κάθε στιγμή για πάντα. Μόνο τα ξεχωριστά πλάσματα μπορούν να το κάνουν αυτό, με συνέπεια και διάρκεια ολόκληρης ζωής. Γι’ αυτό η διάρκεια ζωής του Σέργιου δεν τελειώνει εδώ. Περίσσεψε μπόλικη να τη ξοδέψουμε εμείς έτσι που να αξίζει. Η ζωή του Σέργιου δεν τελειώνει στα βιογραφικά της δεδομένα, δεν περιγράφεται καν από το σύνολο των ημερών της, ή από το σύνολο των πεπραγμένων του. Δηλαδή τι;
Ένα ποίημα
Ο Σέργιος Γκάκας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1957 κι έμεινε σε όλη του τη ζωή στο Χαλάνδρι. Σπούδασε θέατρο στο Πανεπιστήμιο Paris VIII. Από το 1979 άρχισε να εργάζεται ως σκηνοθέτης στο θέατρο. Για χρόνια εργάσθηκε ως παραγωγός στο Πρώτο και Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας. Έχει γράψει τα μυθιστορήματα «Κάσκο» (ο Αχιλλέας Κυριακίδης το χαρακτήρισε ως το «Κιβώτιο» της ελληνικής αστυνομικής λογοτεχνίας) και «Στάχτες» (Καστανιώτης και τα δύο). Έγραψε 4 θεατρικά έργα για παιδιά και δεκάδες διηγήματα αστυνομικής λογοτεχνίας. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Λέσχης Συγγραφέων Αστυνομικής Λογοτεχνίας και δύο φορές πρόεδρός της, τη δεύτερη μέχρι το θάνατό του.
Από το 2014 μέχρι τις τελευταίες δημοτικές εκλογές αντιδήμαρχος Πολιτισμού του Δήμου Χαλανδρίου και μέχρι σήμερα δημοτικός σύμβουλος μιας δημοτικής αρχής – πρότυπο όχι μόνο για τα δεδομένα της Ελλάδας. Ψυχή του Φεστιβάλ Ρεματιάς στο Ευριπίδειο Θέατρο Ρεματιάς Χαλανδρίου, μια γιορτή αλληλεγγύης, ανθρωπιάς και πολιτισμού υψηλού επιπέδου, όπου συναντώνται θαυμαστά, ο πολιτισμός της καθημερινότητας, η πόλη η ίδια, με την λόγια κουλτούρα. Οι περισσότερες εκδηλώσεις – και φέτος – ήταν με ελεύθερη είσοδο, ενώ το φεστιβάλ με χαρά δέχεται τη συνεισφορά σε τρόφιμα, φάρμακα, και άλλα είδη πρώτης ανάγκης για τις Κοινωνικές Δομές του Δήμου Χαλανδρίου.
Εδώ τελειώνει όμως το βιογραφικό του Σέργιου Γκάκα; Σε καμιά περίπτωση. Γιατί ο Σέργιος ήταν ένα ποίημα. Και όπως ένα ποίημα δεν είναι το σύνολο των λέξεών του που συγκροτούν το απέραντο της ζωής και του κόσμου, έτσι συνέβη και με τη ζωή αυτού του μεγάλου δημιουργικού ανθρώπου: Η ζωή του δεν υπήρξε το σύνολο, το άθροισμα των ημερών του, το αποτέλεσμα των έργων του, γιατί τα έργα και οι μέρες συνθέτουν το βίωμα του απέραντου ανθρώπου που κάνει τα πάντα να αποκτούν νόημα και να εκτείνονται πέρα από τα ατομικά ή, ακόμη, και τα συλλογικά βιολογικά όρια. Ακριβώς επειδή «κάνουν την αγάπη εφάμιλλη του θανάτου» όπως θα έλεγε ο Νίκος Καρούζος. Γι’ αυτό μιλούμε και θα συνεχίσουμε να μιλούμε στον ενεστώτα, πάντοτε στον ενεστώτα για τον Σέργιο. Επειδή η αγάπη δεν τελειώνει, επειδή «η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει, είτε δε προφητείαι καταργηθήσονται, είτε γλώσσαι παύσονται, είτε γνώσις καταργηθείσεται». Δεν πάει να καταργηθούν οι προφητείες λέει ο Απόστολος Παύλος στον «Ύμνο της αγάπης», δεν πάει να πάψουν οι γλώσσες, ακόμα και η γνώση να καταργηθεί. Η αγάπη δεν χάνεται. Αυτό το πράγμα είναι ο Σέργιος. Ένα αληθινός επαναστάτης δηλαδή.
Ένας επαναστάτης
«Ρισκάροντας να φανώ γελοίος, επιτρέψτε μου να πω ότι ο αληθινός επαναστάτης οδηγείται από ένα μεγάλο αίσθημα αγάπης. Είναι αδύνατο να σκεφτώ κάποιον πραγματικό επαναστάτη χωρίς αυτό το ιδανικό». Υπογραφή: Ερνέστο Τσε Γκεβάρα.
Δεν γνωρίζω αν ο Σέργιος ήξερε αυτά τα λόγια του Τσε. Γεγονός όμως είναι ότι όλη του η ζωή, και η προσωπική και η δημόσια, ήταν αυτά τα λόγια. Συνειδητά, επίμονα, προσηλωμένα, με πληρωμένο το αντίτιμο μέχρι την τελευταία ανάσα. Γι’ αυτό τον αγαπήσαμε, γι’ αυτό τον τιμούμε, γι’ αυτό δεν θα ξεπληρώσουμε ποτέ τις οφειλές μας.
Και αν τίποτε άλλο δεν σκεφτεί κανείς, αρκεί, να κοιτάξουμε πιο προσεκτικά την ένταξη του ποιητικού στοιχείου του πολιτισμού και τον τρόπο που το συνάρμοσε στη γενική πολιτική προσπάθεια του Δήμου Χαλανδρίου. Χρησιμοποιώντας δηλαδή την απελευθερωτική δύναμη της Τέχνης (της Τέχνης που εντάσσεται στον ιστό της πόλης, δηλαδή στην κοινωνία μέσα στο συγκεκριμένο οικιστικό πλαίσιο), ως βασικό παράγοντα ανασυγκρότησης της έννοιας της πόλεως.
Τα τελευταία χρόνια στον Δήμο Χαλανδρίου συντελείται μια αθόρυβη επανάσταση, που βέβαια πρώτο από όλους την έχει αντιληφθεί το βαθύ σύστημα, γι’ αυτό και την αντιμάχεται με κάθε τρόπο. Η επανάσταση αυτή συνίσταται στο εξής απλό (γι’ αυτό και πολύπλοκο και δύσκολο): συνίσταται στην ανασύσταση της έννοιας της πόλης. Την ίδια στιγμή που ο διπλανός δήμος Αθηναίων, με την αμέριστη συνέργεια μιας καταστροφικής, σε όλα τα επίπεδα, κυβέρνησης, επιδίδεται ασύστολα και χυδαία στη πανευρωπαϊκή (και όχι μόνο) προσπάθεια της νεοφιλελεύθερης λαίλαπας για την μετατροπή της πόλης σε ψυχαγωγική ψευδόπολη που δεν θα παράγει τίποτε, και προπαντός δεν θα οικονομεί το «προϊόν» που λέγεται δημοκρατία, αφού χωρίς παραγωγικές σχέσεις δεν υπάρχουν πολίτες, ο Δήμος Χαλανδρίου μοιάζει να γνωρίζει καλά πως ο σκοπός της όλης οικονομίας μιας πόλης δεν είναι να παράγει υπηρεσίες για περαστικούς και εμπορεύματα για περαστικούς, αλλά να «παράγει» ελεύθερους ανθρώπους. Δηλαδή πολίτες. Αν αυτή η επίπονη απελευθερωτική διαδικασία «με νουν αληθείας» (Κάλβος) δεν είναι επαναστατική, τότε τι άλλο είναι; Και ο Σέργιος έδωσε την ψυχή του και όλες τις δυνάμεις μέχρι το τελικό ξόδεμα, σ’ αυτήν την αθόρυβη επανάσταση.
Ως το τέλος
Ο τρόπος που εντάχθηκε στην όλη προσπάθεια το πολιτιστικό φαινόμενο και η τεράστια αξία της Τέχνης, αποτελούν εξαιρετικά υψηλό υπόδειγμα καθ’ όλου λειτουργίας μιας πολιτικής που αληθινά έρχεται από το μέλλον. Μιας πολιτικής που γεννιέται από τον πολιτισμό και επιστρέφει σ’ αυτόν για να αναδημιουργείται διαρκώς. Χωρίς το επαναστατικό αίσθημα της αγάπης, χωρίς έρωτα, δεν γίνονται αυτά τα θαύματα. Και είναι θαύματα, απ’ όπου δεν πρέπει να λείπει κανένας. Την συμμετοχή φοβούνται και πολεμούν. Αυτό που έπραξε ως το τέλος ο Σέργιος.
Σε μας απομένει να συνεχίσουμε, αξιοποιώντας όση περιουσία βρέθηκε πάνω του (γιατί άλλη δεν είχε), έτσι όπως την κατέγραψε ο Οδυσσέας Ελύτης στην «Αυτοψία»:
«Λοιπόν ευρέθηκε ο χρυσός της λιόριζας να’ χει σταλάξει στα φύλλα της καρδιά του.
Κι από τις τόσες φορές όπου ξαγρύπνησε, σιμά στο κηροπήγιο καρτερώντας τα χαράματα, μια πυράδα παράξενη του’ χε αρπάξει τα σωθικά.
Λίγο πιο κάτω από το δέρμα, η κυανωπή γραμμή του ορίζοντα έντονα χρωματισμένη. Και άφθονα ίχνη γλαυκού μέσα στο αίμα.
(…)
Θα’ χουμε πρώιμους καρπούς φέτος».
