Το τελευταίο διάστημα διακινείται όλο και πιο έντονα, τόσο μέσα στο ΣΥΡΙΖΑ όσο και στη Νέα Αριστερά, το σενάριο μιας μελλοντικής συνεργασίας ή ακόμη και συνένωσης. Επισήμως, τίποτα δεν έχει αποφασιστεί. Ωστόσο, η διαρκής επαναφορά του ζητήματος από στελέχη και κύκλους των δύο πλευρών δημιουργεί την αίσθηση ότι πρόκειται για κάτι περισσότερο από φήμη: μοιάζει με προετοιμασία εδάφους. Το αφήγημα παρουσιάζεται με φανταχτερούς τίτλους περί «ανασυγκρότησης της Αριστεράς», αλλά στην ουσία αυτό που περιγράφεται δεν είναι ούτε ανασυγκρότηση ούτε μέτωπο· είναι ένα βεβιασμένο πολιτικό ράψιμο.
Η αντίφαση είναι εκκωφαντική. Τα πρόσωπα της Νέας Αριστεράς, τα οποία σήμερα ο ΣΥΡΙΖΑ εμφανίζεται πρόθυμος να αγκαλιάσει, ήταν μέχρι χθες οι «αποστάτες». Τα ίδια στελέχη λοιδορήθηκαν, κατηγορήθηκαν ότι υπονομεύουν το κόμμα, παρουσιάστηκαν ως διασπαστές με προσωπικά κίνητρα. Η ρητορική που χρησιμοποιήθηκε εναντίον τους υπήρξε σκληρή, σε ορισμένες περιπτώσεις μέχρι και δηλητηριώδης. Κι όμως, οι «διασπαστές» του χθες καλούνται τώρα να μετατραπούν σε σκιά του σήμερα, για να καλύψουν τα ελλείμματα ενός κόμματος που βλέπει τη δύναμή του να συρρικνώνεται. Είναι δύσκολο να μη διακρίνει κανείς εδώ έναν κυνισμό που υποτιμά όχι μόνο τα πρόσωπα αλλά και την ίδια την κοινωνία.
Αξίζει, ωστόσο, να θυμηθούμε ότι η αποχώρηση από τον ΣΥΡΙΖΑ δεν οφείλεται αποκλειστικά στην ανάδειξη του Στέφανου Κασσελάκη στην ηγεσία. Εκείνος απλώς επιτάχυνε τη ρήξη. Η κρίση στο εσωτερικό του κόμματος είχε ήδη βαθιές ρίζες: αδιαφάνεια, αυταρχικές νοοτροπίες, στρατηγικές παλινωδίες, διαρκής υποχώρηση από τις αρχικές ριζοσπαστικές εξαγγελίες. Η εκλογή Κασσελάκη λειτούργησε ως καταλύτης που έβγαλε στην επιφάνεια όσα ήδη υπονόμευαν την ενότητα. Όσοι αποχώρησαν δεν το έκαναν από προσωπική εμπάθεια· το έκαναν γιατί δεν άντεχαν να συνεχίσουν σε έναν κομματικό σχηματισμό που είχε χάσει την ψυχή του.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Νέα Αριστερά βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια κρίσιμη επιλογή. Από τη μια πλευρά, υπάρχει η πίεση για συνεργασία – μια πίεση που έρχεται τόσο από το ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος αναζητά σανίδα σωτηρίας, όσο και από δικά της στελέχη, που βλέπουν στην κοινή πορεία μια πιθανότητα εκλογικής επιβίωσης. Από την άλλη, υπάρχει η προοπτική της πολιτικής αυτονομίας, ακόμη κι αν αυτή συνεπάγεται εκλογικό κόστος. Το ερώτημα είναι ποια στρατηγική θα δώσει τελικά υπόσταση στη Νέα Αριστερά ως πολιτικό φορέα με διακριτό στίγμα.
Τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο περίπλοκα από τις κοινές εμφανίσεις στελεχών της Νέας Αριστεράς με πρόσωπα του ΣΥΡΙΖΑ αλλά και του ΠΑΣΟΚ, σε εκδηλώσεις που παρουσιάζονται ως «ουδέτερες πρωτοβουλίες πολιτών». Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μεταμφιεσμένες συγχρωτίσεις. Η συμμετοχή σε τέτοιες διοργανώσεις δεν είναι απλώς μια επικοινωνιακή κίνηση· συνιστά έως και παραβίαση κομματικών αποφάσεων και δημιουργεί σοβαρά εσωτερικά προβλήματα. Όταν το κόμμα αποφασίζει να διατηρήσει την αυτονομία του, αλλά στελέχη του εμφανίζονται σε τέτοια πάνελ, στέλνεται προς την κοινωνία το μήνυμα ότι η Νέα Αριστερά ήδη συμβιβάζεται. Η Νέα Αριστερά μοιάζει να κινείται σε κλειστούς κύκλους, μακριά από τις γειτονιές και τα κινήματα που κάποτε ήταν αυτά που έδιναν νόημα στην ύπαρξη της Ριζοσπαστικής Αριστεράς.
Ακόμη πιο εξωφρενικό είναι να βαφτίζεται όλο αυτό «λαϊκό μέτωπο». Ένα μέτωπο δεν συγκροτείται από συγγενείς κομματικούς σχηματισμούς που απλώς ξανασμίγουν για λόγους σκοπιμότητας. Αυτό είναι ανακύκλωση, όχι ανανέωση. Πραγματικό μέτωπο υπήρξε το 2004, όταν γεννήθηκε ο ΣΥΡΙΖΑ ως συμμαχία του Συνασπισμού με μικρότερα κόμματα και οργανώσεις: την ΑΚΟΑ, τη ΔΕΑ, την ΚΟΕ και άλλες συλλογικότητες. Εκεί υπήρχε πραγματική πολυφωνία, αντιπαράθεση ιδεών, δημιουργική σύνθεση διαφορετικών παραδόσεων. Το 2008 το εγχείρημα πήρε πιο σταθερή μορφή και απέκτησε δυναμική στο πολιτικό σκηνικό. Το 2004, ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν σαν πολυφωνική συμφωνία, όπου κάθε όργανο έπαιζε τη δική του νότα· σήμερα, η προσπάθεια «ένωσης» μοιάζει με κουρδιστή συρραφή, όπου οι νότες καταπνίγονται κάτω από την ανάγκη επιβίωσης. Εκείνο ήταν λαϊκό μέτωπο· οι σημερινές συζητήσεις περί «ένωσης» είναι απλώς συρραφή μηχανισμών και προσωπικών φιλοδοξιών.
Όσο η Νέα Αριστερά μπαίνει στη λογική της σύμπλευσης με το ΣΥΡΙΖΑ, απομακρύνεται όλο και περισσότερο από την κοινωνία που θα έπρεπε να εκπροσωπεί. Η ίδια η ύπαρξή της προϋποθέτει διακριτότητα· αν χαθεί αυτό, δεν θα μείνει τίποτα να τη διαφοροποιεί. Η κοινωνία δεν έχει ανάγκη από ένα ακόμη παράρτημα του ΣΥΡΙΖΑ, ούτε από μια άχρωμη μικρογραφία του. Έχει ανάγκη από μια πολιτική δύναμη που τολμά να εκφράσει τα αιτήματα, τις αγωνίες και τα όνειρα των ανθρώπων χωρίς να αναζητά σκιά άλλου. Η αυτονομία δεν είναι πολυτέλεια· είναι προϋπόθεση για να παραμείνεις αληθινός απέναντι στις αξίες και στους ανθρώπους που σε εμπιστεύτηκαν.
Το ερώτημα δεν είναι αν η Νέα Αριστερά θα βρεθεί στη Βουλή στις επόμενες εκλογές· το πραγματικό ερώτημα είναι αν θα υπάρξει στο μέλλον ως αυθύπαρκτη δύναμη. Η εύκολη λύση της συγχώνευσης υπόσχεται βραχυπρόθεσμο όφελος αλλά μακροπρόθεσμη διάλυση. Αντίθετα, η επιλογή της αυτονομίας, ακόμη κι αν οδηγήσει σε εκλογικό αποκλεισμό, μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία για μια νέα σχέση εμπιστοσύνης με την κοινωνία. Καλύτερα η Νέα Αριστερά να σταθεί μόνη στο ύψωμα της πολιτικής της ανεξαρτησίας, παρά να χαθεί στη σκιά ενός μηχανισμού που ήδη έχει απολέσει κάθε πνοή ριζοσπαστισμού. Γιατί, στο τέλος, η πολιτική αξία μετριέται όχι από τον αριθμό των εδρών αλλά από το αν διατηρείς ζωντανή την ψυχή σου.
