Όσοι στην Ευρώπη, και κυρίως υψηλά ιστάμενοι αξιωματούχοι, δηλώνουν δυσάρεστα έκπληκτοι από το περιεχόμενο και τις υποδηλώσεις της πρόσφατης τηλεφωνικής επικοινωνίας του Ντόναλντ Τραμπ με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ας το ξανασκεφτούν. Η γερμανίδα υπουργός Εξωτερικών, Ανναλένα Μπάερμποκ, ο υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, Ζαν-Νοέλ Μπαρό, ο πολωνός υπουργός Εξωτερικών, Ράντοσλαβ Σικόρσκι, και ο Λετονός ομόλογός του, Μπαίμπα Μπράζε, μάλλον δεν αξιολόγησαν επαρκώς δύο μηνύματα που είχε εκπέμψει πρόσφατα η αμερικανική πλευρά.
Ο λόγος, πρώτον: για τη δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ, σε συνέντευξή του στις 7 Φεβρουαρίου στην ταμπλόιντ του Ρούπερτ Μέρντοκ, New York Post, ότι αν αυτός ήταν πρόεδρος το 2022 ο πόλεμος στην Ουκρανία «δεν θα είχε συμβεί ποτέ», τις επικρίσεις του κατά του ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, στον οποίο καταλόγισε την ευθύνη για τη ματαίωση του διαλόγου με τη Ρωσία τους πρώτους μήνες της σύγκρουσης, και κυρίως την αξίωσή του η Ουκρανία να προχωρήσει έμπρακτα σε ανταλλάγματα για τη βοήθεια, οικονομική και στρατιωτική, που έχει ήδη δώσει ή θα δώσει μελλοντικά η Ουάσιγκτον στο Κίεβο, εκχωρώντας ως «εγγύηση» τα δικαιώματα εκμετάλλευσης των ουκρανικών κοιτασμάτων σε κρίσιμες πρώτες ύλες και σπάνιες γαίες, όπως το λίθιο, που η αξία τους εκτιμάται κοντά στο 1 τρισεκατομμύριο δολάρια.
Και, δεύτερον: για την παραδοχή του Μάρκο Ρούμπιο στην πρώτη κιόλας συνέντευξή του ως υπουργός Εξωτερικών του Ντόναλντ Τραμπ στις 3 Φεβρουαρίου, ότι «δεν είναι φυσιολογικό να υπάρχει στον κόσμο μόνο ένας πόλος ισχύος», ότι «αυτό ήταν μια ανωμαλία, προϊόν του τέλους του Ψυχρού Πολέμου», που πρέπει να αποκατασταθεί με την «επιστροφή στην ύπαρξη ενός πολυπολικού κόσμου», πράγμα που «το έχουμε τώρα μπροστά μας με την Κίνα και σε κάποιο βαθμό με τη Ρωσία».
Μια τέτοια στρατηγική στροφή, διατυπωμένη μάλιστα από τον επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, είναι ένα κομβικό σημείο από το οποίο δεν μπορεί παρά να εκκινεί κάθε ερμηνεία όποιας επιμέρους κίνησης της κυβέρνησης Τραμπ.
Υπενθυμίζεται ότι από τη μακρά τηλεφωνική επικοινωνία του αμερικανού προέδρου με τον ρώσο ομόλογό του την περασμένη Δευτέρα, στο Ουκρανικό διαφαίνεται, όπως προκύπτει από όσα ανακοίνωσε διαδικτυακά ο πρώτος, μια νέα τροπή: η συμφωνία των δύο στην ανάγκη να ξεκινήσουν άμεσα οι διαπραγματεύσεις για τη λήξη του πολέμου, παραμερίζοντας προσκόμματα όπως η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, ιδέα την οποία ο πρόεδρος Τραμπ χαρακτήρισε στην ανάρτησή του «μη ρεαλιστική».
Το έργο των διευκρινίσεων «επί του συγκεκριμένου» ανατέθηκε στον νέο υπουργό Άμυνας των ΗΠΑ. Την Τετάρτη, από τις Βρυξέλλες όπου συμμετείχε στη διήμερη σύνοδο των υπουργών Άμυνας του ΝΑΤΟ για τη στρατιωτική στήριξη της Ουκρανίας, ο Πιτ Χέγκσεθ επιβεβαίωσε επισήμως τη ριζική στροφή της κυβέρνησης Τραμπ.
Έκρινε την προοπτική η Ουκρανία να επιστρέψει στα πριν από το 2014 σύνορά της «μη ρεαλιστική και επικίνδυνη». «Θα παρατείνει», είπε, «τον πόλεμο και θα προκαλέσει περισσότερα δεινά». Απέκλεισε την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. Εναντιώθηκε στην ιδέα της ανάπτυξης στρατιωτικών δυνάμεων των ΗΠΑ και κάθε άλλης νατοϊκής δύναμης εκεί μετά το πέρας του πολέμου στο πλαίσιο μιας ειρηνευτικής αποστολής.
Ο αναπροσανατολισμός της νατοϊκής στρατηγικής απευθύνεται σε μια Ρωσία που δηλώνει μεν πρόθυμη για διάλογο, αλλά που επιμένει ανυποχώρητα στην αποπομπή της κυβέρνησης Ζελένσκι, στον επ’ άπειρο αποκλεισμό της Ουκρανίας από το ΝΑΤΟ, στην αντίθεση με την εγκατάσταση δυτικών στρατευμάτων στη χώρα, στην άρση των κυρώσεων εναντίον της, στην επίσημη αναγνώριση των εδαφών που προσάρτησε το 2014, στην απόσυρση των ουκρανικών στρατευμάτων από τα εδάφη των τεσσάρων ουκρανικών περιοχών που η Ρωσία ελέγχει στρατιωτικά, στην αναγνώριση από το Κίεβο της προστασίας από τη Μόσχα των συμφερόντων των Ρώσων και των ρωσόφωνων πολιτών της Ουκρανίας.
Εάν η Ουάσιγκτον δεν προτίθεται να συγκατατεθεί στο σύνολο των προαπαιτούμενων της Μόσχας, γιατί εμφανίζεται ως η επισπεύδουσα πλευρά είναι ένα ερώτημα.
Η απάντηση συνοψίζεται σε δύο λέξεις: ορυκτός πλούτος. Και στην πληροφορία ότι, σύμφωνα με μελέτη του Κέντρου για την Ενεργειακή Ασφάλεια του ΝΑΤΟ, η αγορά κρίσιμων πρώτων υλών και σπάνιων γαιών έχει διπλασιαστεί τα τελευταία πέντε χρόνια και προβλέπεται να διπλασιαστεί ξανά τα επόμενα πέντε, φτάνοντας στα 700 δισ. δολάρια.
Όπως επισημαίνουν οι εμπειρογνώμονες του ΝΑΤΟ, η Ουκρανία μπορεί να γίνει βασικός προμηθευτής πολλών κρίσιμων ορυκτών, όπως τιτάνιο, λίθιο, βηρύλλιο, μαγγάνιο, γάλλιο, ουράνιο, ζιρκόνιο, γραφίτης, απατίτης, φθορίτης και νικέλιο, πρώτων υλών απαραίτητων στην αεροδιαστημική βιομηχανία, στην ιατρική, στην αυτοκινητοβιομηχανία, στη ναυπηγική, στην παραγωγή ημιαγωγών, λαμπτήρων LED, μπαταριών για ηλεκτρικά οχήματα και πλήθος άλλων εφαρμογών.
Η Κίνα κατέχει σήμερα τη μερίδα του λέοντος στην παραγωγή και διάθεση σπάνιων γαιών παγκοσμίως. Εκτιμάται ότι καλύπτει περίπου το 40% της ζήτησης της ΕΕ.
Αλλά η Κίνα δεν είναι η μόνη πρόκληση που επιτάχυνε τους ρυθμούς αναζήτησης μιας επείγουσας λύσης του ουκρανικού ζητήματος, το τηλεφώνημα Τραμπ-Πούτιν, τη συνέντευξη Ρούμπιο νωρίτερα, τις δηλώσεις Χέγκσεθ στις Βρυξέλλες προχθές. Είναι το γεγονός ότι μεγάλο μέρος των κοιτασμάτων κρίσιμων πρώτων υλών και σπάνιων γαιών στην Ουκρανία έχει καταληφθεί από τον ρωσικό στρατό, ο οποίος, σύμφωνα με εκτιμήσεις ουκρανών εμπειρογνωμόνων, ελέγχει περίπου το 40% των σημαντικών μεταλλευμάτων της Ουκρανίας.
Το μεγαλύτερο μέρος του ορυκτού πλούτου της Ουκρανίας, η αξία του οποίου εκτιμάται ότι ξεπερνά τα 10 τρισεκατομμύρια δολάρια, βρίσκονται κάτω από τον βυθό του Εύξεινου Πόντου, που εκ των πραγμάτων ελέγχεται από τη Ρωσία, και στο ρωσόφωνο Ντονμπάς, όπου την παραμονή της Πρωτοχρονιάς περιήλθε υπό ρωσικό έλεγχο το χωριό Σεβτσένκο, όπου το μεγαλύτερο κοίτασμα λιθίου και άλλων σπάνιων γαιών στην Ευρώπη, περίπου 13,8 εκατ. τόνοι.
Την κατάληψη επιβεβαίωσε πανηγυρικά το υπουργείο Άμυνας της Ρωσίας την Κυριακή 12 Ιανουαρίου, παραμονές της ορκωμοσίας του νέου προέδρου των ΗΠΑ.
