Μελετώντας τα λεγόμενα ποιοτικά στοιχεία των δημοσκοπήσεων συχνά στεκόμαστε σε ένα επίμονα επί μήνες καταγραφόμενο ποσοστό, κοντά στο 70%, που επιθυμεί να αλλάξει η κυβέρνηση. Συνήθως το αποτιμούμε ως θετικό δεδομένο, που υποδεικνύει την αντίθεση σχεδόν των δύο τρίτων του εκλογικού σώματος προς την κυβερνητική πολιτική και φανερώνει την αρνητική του διάθεση απέναντι στη δεξιά κυβέρνηση.
Υπάρχει, όμως, και η σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού. Εκείνο το 30% που δεν φαίνεται να ενοχλείται, μάλλον μοιάζει να βολεύει τις προσδοκίες και τα συμφέροντά του με την υπάρχουσα κατάσταση πραγμάτων. Είτε θεωρηθεί αυτό αποτέλεσμα πολύχρονης καλλιέργειας της πελατειακής σχέσης, είτε μιας αντικειμενικής σύμπλευσης συμφερόντων συγκεκριμένων κοινωνικών στρωμάτων, τα οποία μπορεί να έχουν μεταξύ τους και σχέσεις υπαγωγής, αποτελεί μια πραγματικότητα. Ένα δεδομένο αρνητικό για όσους επιδιώκουν την ανατροπή αυτής της κυβέρνησης και αυτής της πολιτικής.
Εκτός αυτού, όταν το θεαματικό αυτό ποσοστό πάει να μεταφραστεί σε πρόθεση ψήφου, δεν κατευθύνεται εξίσου θεαματικά σε πολιτικές επιλογές που επαγγέλλονται την ανατροπή της κρατούσας πολιτικής, αλλά, σε σημαντικό βαθμό, σε κατευθύνσεις που συνιστούν ανακατανομή στο εσωτερικό της «δεξιάς πολυκατοικίας».
Κάτι περισσότερο από τη δημοσκοπική καταγραφή
Εξέλιξη που υποδεικνύει ότι η πλευρά αυτή συνιστά ισχυρό και σχετικά παγιωμένο συνασπισμό κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων, ο οποίος δεν είναι απρόσβλητος, αποτελεί ωστόσο μια ισχυρή βάση, η οποία τοποθετεί σε ευνοϊκότερη θέση τη νεοφιλελεύθερη αυταρχική δεξιά. Δεδομένο που αποκτά μεγαλύτερη σημασία, αν λάβουμε υπόψη ότι λειτουργεί στο πλαίσιο μιας περιορισμένης συμμετοχής του εκλογικού σώματος στην πολιτική διαδικασία (με πολύ υψηλό ποσοστό αποχής από τις εκλογές) και περιορισμένης ανάπτυξης των κοινωνικών κινημάτων.
Προσεγγίζοντας από αυτή τη σκοπιά τα δημοσκοπικά δεδομένα, ίσως κατανοήσουμε καλύτερα γιατί δεν μπορεί να συγκροτηθεί αυτόματα μια πλειοψηφική κοινωνικά και εκλογικά τάση, που να προκαλέσει ανατροπή των συσχετισμών σε βάρος της, παρ’ όλα αυτά φθίνουσας, πολιτικής κυριαρχίας και ιδεολογικής ηγεμονίας της ΝΔ.
Η συγκρότηση ενός υπολογίσιμου αντίπαλου συνασπισμού κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων είναι πολύ πιο σύνθετη διαδικασία από τη δημοσκοπική καταγραφή διαθέσεων/προθέσεων του εκλογικού σώματος. Οι αλλαγές αυτής της ποιότητας στην πράξη συντελούνται στο κοινωνικό σώμα και στο πολιτικό επίπεδο συνήθως με μια χρονική διαφορά. Πράγμα που σημαίνει ότι, αν δεν διαγνωστούν ορθά και δεν συντονιστούν έγκαιρα με την παρέμβαση των πολιτικά δρώντων, το χρονικό και πολιτικό χάσμα που στο μεταξύ διαμορφώνεται, λειτουργεί υπέρ της κρατούσας κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας.
Κάτι παραπάνω από την απλή αριθμητική
Είναι γεγονός ότι, ακόμα και με τα εκ πρώτης όψεως θετικότερα για την αντιπολίτευση δεδομένα των «μυστικών» δημοσκοπήσεων που κάνουν εσχάτως την εμφάνισή τους, τα ποσοστά του «να φύγει», διασκορπιζόμενα στα ετερογενή πέντε σημεία του ορίζοντα, δεν συγκροτούν πλειοψηφική τάση. Αυτό δεν οφείλεται μόνο σε αδυναμία των πολιτικών δυνάμεών της «να πιάσουν τη στιγμή». Οφείλεται και στην αδράνεια ή τη χαμηλή σχετικά κινητικότητα κρίσιμου μεγέθους του κοινωνικού σώματος, το οποίο μπορεί κατά τμήματα να αντιδρά κατά της κυβερνητικής πολιτικής, αλλά δεν ενθαρρύνεται με πρωτοβουλίες και από το πολιτικό επίπεδο, ώστε να επιταχύνει και να μετάσχει στη συγκρότηση της αναγκαίας κοινωνικής και πολιτικής δύναμης, που χρειάζεται για να αλλάξουν οι συσχετισμοί.
Εδώ είναι που αναδεικνύεται η κρίσιμη σημασία των συμμαχιών. Καθώς αυτές συγκροτούνται στο κοινωνικό και το πολιτικό πεδίο παράλληλα, η Aριστερά χρειάζεται να πάρει όλα τα μέτρα, ώστε αυτό να μη σημάνει και ασύμπτωτα για την ίδια. Καθώς συχνά τμήματά της αποφεύγουν την αντιστοίχησή τους με συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, στρώματα, τάξεις και θεωρούν προτιμότερο να απευθυνθούν σε «εθνικό ακροατήριο» επιχειρώντας μια απομίμηση συμμαχίας στο εσωτερικό τους, δεν ευνοείται η υποδοχή και η καλλιέργεια της λογικής των γνήσιων συμμαχιών. Αυτή, ωστόσο, είναι που μπορεί να θέσει σε κίνηση τη δυναμική της ενεργοποίησης των αδρανών τμημάτων του κοινωνικού και εκλογικού σώματος, όπως έχει συμβεί στο πρόσφατο παρελθόν, χωρίς τα οποία δεν γίνεται να ανατραπούν οι δυσμενείς σήμερα συσχετισμοί.
Κινητήρια δύναμη
Μιλώντας από την όχθη της αριστεράς –με όλες τις διαφοροποιήσεις της και τις ποικιλομορφίες της, της πληθυντικής αριστεράς– χρειάζεται να αναρωτηθούμε και ν’ απαντήσουμε στο ερώτημα πώς μπορεί να ανακτηθεί η σχέση με αυτό το ακροατήριο, να ενεργοποιηθεί μια τέτοια κοινωνική και πολιτική δυναμική. Παρά το γεγονός ότι τη βαραίνει από τη μια η αδυναμία του ΣΥΡΙΖΑ να καλύψει τις απραγματοποίητες επαγγελίες του ως κυβέρνηση, κι από την άλλη η ανικανότητά του να υπερασπιστεί τα κοινωνικά στρώματα αυτά από τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης.
Αν σήμερα δεν φαίνεται άμεσα δυνατή η σύμπτωση ευρύτερων δυνάμεων σε μια πολιτική συμμαχιών, ο ρόλος της Αριστεράς στην ενεργοποίηση μιας τέτοιας δυναμικής γίνεται ακόμα πιο σημαντικός, γιατί μπορεί να λειτουργήσει ως κινητήρια δύναμή της. Παρά το διάσπαρτο και το χαμηλό των δημοσκοπικών πτήσεων, η σχέση της με το αδρανοποιημένο σήμερα τμήμα του κοινωνικού σώματος, που συχνά αποκαλούμε κοινωνική αριστερά, μπορεί να λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά και να ωθήσει συγγενείς δυνάμεις να συγκλίνουν σε μια τέτοια λογική.
Το ερώτημα δεν είναι γιατί δεν βλέπουμε να γίνεται πραγματικότητα ένα τέτοιο ενδεχόμενο, αλλά γιατί δεν επιχειρείται καν με τη δέουσα σοβαρότητα και με τον κατάλληλο σχεδιασμό να δοκιμαστεί έστω αυτή η δυνατότητα. Από εκείνους, τουλάχιστον, που κατανοούν τη σημασία της. Κάποτε θα κριθούμε όλοι γι’ αυτό. Και αμφιβάλλω αν θα έχουμε τότε «καλήν απολογίαν».
Φωτο: Gerd Altmann / Pixabay
