Στου Ψυρρή, ξημερώματα Κυριακής του Πάσχα, μια γκαλερί γίνεται στόχος εμπρηστών. Όχι τυχαία, όχι «από άγνωστους» αλλά ως αποτέλεσμα μιας πολιτικής και ιδεολογικής ατμόσφαιρας που επιτρέπει –αν δεν ενθαρρύνει– τη στοχοποίηση όσων υψώνουν φωνή απέναντι στη βαρβαρότητα. Μια επιγραφή στην πόρτα που δηλώνει το αυτονόητο, ότι δηλαδή «η γκαλερί δεν είναι φιλική ως προς τις γενοκτονίες» (“the gallery is not genocide friendly”) αρκεί για να μετατρέψει έναν πολιτιστικό χώρο σε στόχο. Το μήνυμα είναι σαφές: όποιος αντιστέκεται, όποιος κατονομάζει, όποιος δεν σιωπά, θα πληρώνει τίμημα.
Την ίδια στιγμή, στο αεροδρόμιο, διαφημιστικό ταμπλό στην εβραϊκή γλώσσα καλεί τους επισκέπτες όχι να γνωρίσουν την Ελλάδα, όχι να ζήσουν τον τόπο, αλλά να αγοράσουν: «Μην επιστρέψετε σπίτι χωρίς σπίτι στην Ελλάδα».
Η χώρα ως προϊόν, ως ακίνητο, ως επενδυτική ευκαιρία. Και όχι ως κοινωνία, ως Ιστορία, ως συλλογικότητα.
Αγοράζουν τα πάντα, τιμωρούν όποιον μιλά
Αντίφαση; Κάθε άλλο. Δύο εκφάνσεις της ίδιας πολιτικής.
Από τη μια η τρομοκράτηση, η καταστολή –άμεση ή έμμεση– κάθε φωνής που αντιστέκεται στη γενοκτονική βία και στους συμμάχους της. Από την άλλη, η πλήρης εμπορευματοποίηση του τόπου, η μετατροπή της Ελλάδας σε ένα απέραντο γραφείο real estate.
«Φιλοεπενδυτική» χαρακτηρίζει την πολιτική της η ΝΔ, και κομπάζει γι΄αυτό, αδιαφορώντας για το πόσο βαθιά αντικοινωνική είναι. Η κατοικία –θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα– μετατρέπεται σε χρηματοοικονομικό εργαλείο. Τα σπίτια δεν ανήκουν πλέον σε ανθρώπους αλλά σε χαρτοφυλάκια, σε πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης, σε προγράμματα «χρυσής βίζας».
Και οι κάτοικοι της χώρας; Η εργαζόμενη, ο νέος, οι οικογένειες; Απλώς εκτοπίζονται. Η καθημερινή επιβίωση μετατρέπεται σε άθλο, τα ενοίκια εκτοξεύονται, η αγορά κατοικίας γίνεται απαγορευτική, το ρεύμα, τα τρόφιμα, τα βασικά αγαθά πιέζουν ασφυκτικά. Και όμως, για τους κυβερνώντες προτεραιότητα είναι οι «επενδύσεις». Η Ελλάδα διαφημίζεται ως «ευκαιρία», όχι για αυτούς που ζουν εδώ αλλά για αυτούς που μπορούν να αγοράσουν. Και το μήνυμα, σχεδόν κυνικό: αν έχεις χρήματα, η χώρα είναι δική σου. Αν δεν έχεις, απλώς επιβίωσε -αν μπορείς.
Σε αυτό το πλαίσιο, τα λεγόμενα «αναπτυξιακά πρότζεκτ», όπως αυτό στην Επανωμή Θεσσαλονίκης –όπου υλοποιείται το ισραηλινό κατασκευαστικό πρότζεκτ Neorama, που περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός ημίκλειστου αυτόνομου οικισμού, με ειδικά κριτήρια επιλογής, με μεγάλες εκτάσεις γης και πλήρεις υποδομές, για μετεγκατάσταση ισραηλινών εποίκων– δεν είναι απλώς επενδύσεις. Είναι μοντέλα χωρικής και κοινωνικής αναδιάρθρωσης, μια μορφή σύγχρονης περιχαράκωσης, ένας κόσμος για λίγους δίπλα σε έναν κόσμο για τους πολλούς που στερούνται ακόμη και τα βασικά.
Αιματοβαμμένες «επενδύσεις»
Κι εδώ ακριβώς συναντιέται η εξωτερική με την εσωτερική πολιτική. Η στρατηγική συμμαχία με την κυβέρνηση του Ισραήλ δεν είναι μόνο γεωπολιτική επιλογή, αλλά και ιδεολογική δήλωση. Όταν μια κυβέρνηση ευθυγραμμίζεται με μια πολιτική που κατηγορείται διεθνώς για εγκλήματα κατά ενός λαού, στέλνει ταυτόχρονα ένα μήνυμα στο εσωτερικό: ότι η ισχύς, το κεφάλαιο και η «ασφάλεια των επενδύσεων» υπερισχύουν των δικαιωμάτων, της δικαιοσύνης, της ανθρώπινης ζωής.
Σε αυτή τη συνθήκη, η παρουσία ισραηλινών επενδυτικών σχημάτων δεν συνιστά απλώς «οικονομική δραστηριότητα» αλλά φέρει έντονα χαρακτηριστικά μιας σύγχρονης αποικιοκρατικής λογικής: μαζική αγορά γης, δημιουργία κλειστών κοινοτήτων, μεταφορά ενός μοντέλου ελέγχου του χώρου που έχει ήδη δοκιμαστεί αλλού με βίαιους όρους. Δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη συνεχιζόμενη σφαγή και εκτόπιση των Παλαιστίνιων, αντιθέτως, λειτουργεί ως προέκταση της ίδιας αντίληψης που βλέπει τη γη ως αντικείμενο κατάκτησης και τους ανθρώπους ως εμπόδιο ή μεταβλητή.
Όταν αυτή η πρακτική «εξάγεται» και βρίσκει πρόσφορο έδαφος στην Ελλάδα, με τη σιωπηρή ή και ενεργή στήριξη της κυβέρνησης, τότε η συνενοχή δεν είναι αφηρημένη έννοια. Είναι συγκεκριμένη πολιτική επιλογή: να «χαϊδεύεται» και να διευκολύνεται ένα κεφάλαιο που κουβαλά μαζί του όχι μόνο χρήμα, αλλά και το βάρος μιας πολιτικής που καταγγέλλεται διεθνώς για εγκλήματα κατά ενός ολόκληρου λαού.
Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι όσοι αντιδρούν σε αυτή τη συνθήκη αντιμετωπίζουν εχθρότητα, απειλές, ακόμη και βία. Γιατί η αποθράσυνση εκείνων που συμπεριφέρονται ως «ιδιοκτήτες» του τόπου -είτε οικονομικά είτε ιδεολογικά- δεν συμβαίνει στο κενό. Τρέφεται από μια πολιτική που αντιμετωπίζει τη χώρα ως προς διάθεση περιουσιακό στοιχείο και τους κατοίκους της ως μεταβλητές κόστους.
Πόλεις στο σφυρί, διαμαρτυρία στις φλόγες
Η Ελλάδα, σε αυτή τη διαδρομή, παύει να είναι τόπος με κοινωνικά και ιστορικά χαρακτηριστικά. Δεν προβάλλεται ως πεδίο μνήμης, αγώνων, πολιτισμού και συλλογικής ζωής. Δεν παρουσιάζεται ως κοινωνία που αξίζει να ζει και να αναπαράγεται. Αντιθέτως, αναπαρίσταται ως «φιλέτο», ως φθηνό οικόπεδο σε διεθνή κατάλογο, ως εξευτελισμένο φυλλάδιο real estate.
Κι αυτή η επιλογή, που έχει ονοματεπώνυμο, δεν είναι ουδέτερη αλλά βαθιά πολιτική. Η ευθύνη της κυβέρνησης της ΝΔ είναι συγκεκριμένη: επέλεξε τους συμμάχους της, επέλεξε να ανοίξει διάπλατα την πόρτα στην ανεξέλεγκτη τουριστικοποίηση, στη χρηματιστηριοποίηση της κατοικίας, στην εκποίηση της γης. Επέλεξε να θυσιάσει την κοινωνική συνοχή στο όνομα μιας ανάπτυξης που αφορά λίγους, επέλεξε να μετατρέψει την Ελλάδα σε «χώρο επένδυσης» και όχι σε τόπο ζωής.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον δεν είναι οικονομικό αλλά βαθιά πολιτικό και ηθικό: ποια Ελλάδα θέλουμε; Μια χώρα που ανήκει σε όσους την κατοικούν, ή μια επικράτεια προς πώληση στον πλειοδότη; Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί με διαφημιστικά σλόγκαν. Δίνεται στους δρόμους, στους χώρους εργασίας, στις γειτονιές και, όπως δείχνει η περίπτωση της γκαλερί στου Ψυρρή, ακόμη και σε μια βιτρίνα που τολμά να πει την αλήθεια.
