ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ: ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΜΕΤΑ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
Το μνημόνιο έφυγε, η λιτότητα παραμένει
Η «Εποχή» συνομιλεί με τον οικονομολόγο και επίκουρο καθηγητή του πανεπιστημίου της Κοΐμπρα, Ηλία Σουκιάζη, για την πορτογαλική οικονομία και τη δυσμενή κατάσταση που άφησε πίσω του το τριετές μνημόνιο, αναπτύσσοντας ένα φαύλο κύκλο λιτότητας.
Τη συνέντευξη πήρε η Τζέλα Αλιπράντη
Η Πορτογαλία παρουσιάστηκε σαν το πρότυπο του καλού μαθητή που συμμορφώθηκε με το μνημόνιο και γι’ αυτό βγήκε στις αγορές. Ένα χρόνο μετά την έξοδο, πώς είναι η οικονομία στην Πορτογαλία;
Πρώτον, το ότι ήταν ο καλός μαθητής είναι μύθος. Παρουσιάστηκε, όμως, έτσι ώστε να μην παραδεχτούν την αποτυχία του προγράμματος, αλλά και να την θέτουν σαν παράδειγμα κάθε φορά που υπήρχε κάποια διαφωνία με την Ελλάδα. Μην ξεχνάμε, επίσης, ότι η τρόικα είδε το λάθος που έγινε στην Ελλάδα και τα μέτρα που πάρθηκαν εδώ ήταν λίγο πιο ήπια. Παρόλα αυτά ένα χρόνο μετά, το χρέος συνεχίζει να αυξάνεται. Η ανάπτυξη είναι πολύ αδύναμη, περίπου στο 0,7%. Με αυτούς τους ρυθμούς θα πρέπει να περάσουν πολλά χρόνια για να φτάσει η Πορτογαλία τα παλιά της επίπεδα. Η ανεργία με το μνημόνιο πήγε στο 18%, ενώ πριν ήταν στο 4% μόνο. Η σημερινή μείωσή της στο 14%, οφείλεται στο γεγονός ότι 500.000 νέοι και πτυχιούχοι μετανάστευσαν, και όχι στην ανάπτυξη. Πιστεύουν ότι έκαναν την οικονομία πιο ανταγωνιστική, αλλά με αυτό εννοούν εξευτελιστικούς μισθούς και κατάργηση των εργασιακών δικαιωμάτων.
Πραγματική ανάπτυξη, δηλαδή, με νέες επενδύσεις και θέσεις εργασίας δεν υπάρχει, όπως προβάλλεται από τα ΜΜΕ;
Όχι, οι επενδύσεις που προβάλλουν τα μίντια είναι οι ιδιωτικοποιήσεις που γίνονται. Ξεπουλάνε όλες τις δημόσιες επιχειρήσεις απλά. Πρόσφατο παράδειγμα είναι η πώληση της αεροπορικής εταιρείας TAP. Μία από τις καλύτερες ευρωπαϊκές εταιρείες σε θέματα ασφάλειας και ποιότητας, την πούλησαν για μόλις 40 εκατομμύρια, τη στιγμή που έχει 70 αεροπλάνα και το καθένα κοστολογείται στα 4 δισ. Πουλήθηκε, επίσης, και η κρατική επιχείρηση ηλεκτρισμού στους Κινέζους. Συνήθως όλες οι ιδιωτικοποιήσεις πρόκειται για πωλήσεις σε Αγκόλα και Κίνα, σε άλλα κράτη δηλαδή, τα οποία είναι και δικτατορικά. Αυτά δεν είναι επενδύσεις, είναι αλλαγή αφεντικού. Δεν φέρνουν νέα τεχνολογία και τα κέρδη φεύγουν στο εξωτερικό. Στρατηγικοί τομείς, μονοπώλια, περνάν στα χέρια άλλων κρατικών συμφερόντων που αυξάνουν τις τιμές, ρίχνοντας το κόστος στον καταναλωτή. Το πορτογαλικό κράτος ψάχνει να βρει γρήγορα έσοδα για να αποπληρώνει το χρέος και μετά δεν θα μας μείνει τίποτα.
Το άπιαστο όνειρο της ανάπτυξης
Λήφθηκαν καθόλου μέτρα για παραγωγική ανασυγκρότηση, ώστε να μη χρειάζονται συνέχεια περικοπές, ξεπούλημα κτλ;
Η παραγωγικότητα στην Πορτογαλία ήταν και είναι από τις πιο χαμηλές στην Ευρώπη. Υπάρχει εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό, αλλά το πρόβλημα έγκειται στο ότι η οικονομία στηρίζεται μόνο στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις οικογενειακού χαρακτήρα, που δεν έχουν μακροχρόνιες βλέψεις. Το μόνο που έγινε για να αυξηθεί η παραγωγικότητα αυτών των επιχειρήσεων ήταν η αύξηση του χρόνου εργασίας και η μείωση μισθών. Νομίζουν πως ένας εργάτης που θα δουλεύει περισσότερο και θα αμείβεται λιγότερο θα είναι πιο αποδοτικός. Αυτά είναι αστεία πράγματα. Όταν μειώνεις το μισθό δεν πρόκειται να κερδίσεις πολλά, γιατί αποτελεί το 30% μόνο των εξόδων μιας επιχείρησης. Το μεγαλύτερο κόστος αφορά στους φόρους και στο ρεύμα. Η φορολογία εδώ είναι κολοσσιαία, οι δημόσιοι υπάλληλοι στην ουσία δουλεύουν μισό χρόνο για το κράτος και το υπόλοιπο τους μένει ως μισθός. Ταυτόχρονα, βέβαια, οι πολυεθνικές διαφεύγουν στους φορολογικούς παραδείσους.
Ο καθηγητής οικονομικής ιστορίας, Πέτερ Λενς, είχε δηλώσει πως όταν έρθει η ανάπτυξη στην Πορτογαλία θα ξαναϋπάρξει πρόβλημα στη χρηματοδότηση του χρέους. Γιατί θα συμβεί αυτό και τι θα σημαίνει;
Θα συμβεί γιατί τα επιτόκια που πληρώνουμε για την εξόφληση του χρέους είναι πιο υψηλά από το ρυθμό ανάπτυξης. Αυτή τη στιγμή στην Πορτογαλία η ανάπτυξη είναι 1%, τα επιτόκια για τα δεκαετή ομόλογα αυξήθηκαν στο 3%. Επομένως αυτόματα αυξάνεται και το χρέος. Το να πιάσουμε 3% ανάπτυξη είναι αδύνατο και δεν έχει συμβεί ποτέ στην Πορτογαλία από τότε που μπήκε στο ευρώ. Το αποτέλεσμα θα είναι ότι θα καλέσουμε πάλι την τρόικα, θα επιβάλλει νέο μνημόνιο κ.ο.κ.
Το επόμενο πλήγμα στην Πορτογαλία
Στην Ελλάδα και στην Ισπανία η λιτότητα προκάλεσε τη δυσαρέσκεια του κόσμου και την αλλαγή του πολιτικού κατεστημένου, με την άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ και του Podemos αντίστοιχα. Στην Πορτογαλία συμβαίνει κάτι τέτοιο;
Δυστυχώς, όχι. Ο κόσμος στην Πορτογαλία θαυμάζει πολύ τον ΣΥΡΙΖΑ και τον υποστηρίζει. Ταυτόχρονα, υπάρχει κοινωνική κριτική για την υποτελή κυβέρνηση της Πορτογαλίας, αλλά δεν έχει αναπτυχθεί κανένα εναλλακτικό κίνημα. Η κυβέρνηση του Κοέλιο προσπαθεί λόγω εκλογών να προβάλει τα «καλά αποτελέσματα» που έφεραν τα μέτρα λιτότητας και στις τελευταίες δημοσκοπήσεις έχει ξεπεράσει στα γκάλοπ το σοσιαλιστικό κόμμα. Οι λόγοι είναι ότι, πρώτον, η λιτότητα που επιβλήθηκε εδώ είναι τρεις φορές μικρότερη από ό,τι στην Ελλάδα και άρα δεν δημιουργήθηκε τόσο έντονο κλίμα αγανάκτησης. Δεύτερον, το Κομμουνιστικό Κόμμα είναι δυνατό, με ένα χαρισματικό ηγέτη, αλλά ασκεί μεγαλύτερη κριτική στην αντιπολίτευση των σοσιαλιστών παρά στην κυβέρνηση. Το ποσοστό τους ανέβηκε, όπως και στο Μπλόκο της Αριστεράς, αλλά αυτά τα δύο κόμματα δεν διεκδικούν τη διακυβέρνηση της χώρας.
Ο πρωθυπουργός Κοέλιο δήλωσε πως η οικονομία της Πορτογαλίας είναι θωρακισμένη σε ένα πιθανό Grexit. Ισχύει αυτό;
Ο πρωθυπουργός Κοέλιο είχε πει, επίσης, ότι δεν θα αύξανε τους φόρους, δεν θα έκοβε τα επιδόματα και ότι θα είχαμε λιτότητα μόνο για ένα χρόνο. Έχει συνηθίσει να λέει ψέματα. Αυτό που λέει είναι προφανώς αδικαιολόγητο, τα επιτόκια, όπως είπαμε, αυξήθηκαν την προηγούμενη εβδομάδα λόγω ενός πιθανού Grexit. Στην υπόνοιά του, δηλαδή, και μόνο, είχε ήδη επίπτωση στην πορτογαλική οικονομία. Αν φύγει η Ελλάδα, το επόμενο πλήγμα θα είναι στην Πορτογαλία.
Πολιτικό και όχι οικονομικό ζήτημα
Τελικά, αφού τα μνημόνια δεν αποτελούν λύση, τι πρέπει να γίνει κατά τη γνώμη σας;
Η λύση πρέπει να είναι ευρωπαϊκή. Να συμφωνήσουμε η Ευρώπη να επενδύσει στις χώρες με τα προβλήματα χρέους, ώστε να έρθει ανάπτυξη και να απελευθερωθεί και η ανάπτυξη των άλλων χωρών. Έχουμε παραδείγματα, όπως η Φιλανδία, που οι μελέτες δείχνουν ότι η οικονομία της έχει πέσει σε κυκλική στασιμότητα. Όλη η Ευρώπη δεν αναπτύσσεται. Για να αλλάξει αυτό πρέπει να ξεφύγουμε από την παγίδα του χρέους. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να υποστηρίξει τις χώρες που έχουν πρόβλημα χρέους, κάνοντας αναδιάρθρωση και επενδύοντας σε αυτές. Το μοντέλο της λιτότητας δεν λειτουργεί.
Τότε για ποιο λόγο εμμένουν σε αυτό;
Οι λόγοι είναι πολιτικοί κυρίως και όχι οικονομικοί. Όλη η Ευρώπη έχει νεοφιλελεύθερες κυβερνήσεις και κυριαρχεί η δικτατορία των χρηματοπιστωτικών αγορών. Η Γερμανία, επίσης, επωφελείται από αυτήν την κρίση. Το 2014 από τα ελληνικά ομόλογα που αγόρασε, είχε κέρδη 360 εκατομμύρια. Δεν μας βοηθάνε, μας δανείζουν και κερδίζουν από τα επιτόκια που πληρώνουμε. Αν αλλάξει κάτι τώρα στη συμφωνία με την Ελλάδα, θα είναι γιατί η Μέρκελ δεν θα θέλει να μείνει στην ιστορία ως υπεύθυνη για την καταστροφή της Ευρώπης. Αν φύγει η Ελλάδα, κανείς δεν ξέρει ποιες θα είναι οι επιπτώσεις. Για την ίδια την Ελλάδα, το Grexit ίσως να μην ήταν τόσο κακό. Θα υποτιμούσε το νόμισμά της, θα αύξανε τις εξαγωγές της, τον τουρισμό της, την εσωτερική παραγωγή της, καθώς οι εισαγωγές θα ήταν πολύ ακριβές και σε τρία χρόνια θα σταθεροποιούταν. Αυτό φοβούνται, να μην δείξουν ότι η Ελλάδα μπορεί να τα καταφέρει χωρίς την Ευρώπη και δημιουργηθεί προηγούμενο.
•
