Συνέντευξη με την αργεντινή ιστορικό και κοινωνιολόγο Πάολα Κλάχκο*
Τη συνέντευξη πήρε ο Δημήτρης Γκιβίσης
Πώς είναι σήμερα η κατάσταση στην Αργεντινή;
Η κατάσταση σε όλα τα επίπεδα είναι καταστροφική, μετά από όσα μας άφησαν τα τέσσερα χρόνια σκληρού νεοφιλελευθερισμού σε συνδυασμό με αυτό που αποκαλείται «τεχνοκρατία»: την κυβέρνηση των διευθυνόντων συμβούλων. Οι διαχειριστές των οικονομικών ομάδων του εγχώριου συσσωρευμένου κεφαλαίου, που πάντα συνδέονταν με το μεγάλο διεθνικό κεφάλαιο, ως καλοί κληρονόμοι της ολιγαρχίας που ίδρυσε τα εθνικά μας κράτη με αίμα και φωτιά, έχουν διαπράξει μια πραγματική λεηλασία στη χώρα, και μια τεράστια οπισθοδρόμηση στις συνθήκες διαβίωσης του πληθυσμού και στις λαϊκές κατακτήσεις στο σύνολό τους. Αλλά από την άλλη πλευρά, ο αγώνας και η αντίσταση των λαϊκών τάξεων, των εργαζομένων και των ανέργων δεν έχει σταματήσει, και τώρα βλέπουμε ότι αυτή η αντίδραση εκφράζεται και πολιτικά προς τον κιρχνερισμό και τον περονισμό γενικότερα. Αυτή η τάση αρθρώθηκε για πρώτη φορά έντονα στους δρόμους από τα συνδικάτα και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις, και στη συνέχεια εντάχθηκε σε μια ενιαία και ευρεία πολιτική πρόταση που δημιουργεί πολλές ελπίδες και προσδοκίες για το μέλλον, αν και τίποτα δεν θα είναι εύκολο.
Μπορούν οι εκλογές της 27ης Οκτωβρίου να δώσουν μια διέξοδο στην πολιτική, κοινωνική και οικονομική κρίση που υπάρχει στην Αργεντινή; Υπάρχουν προοπτικές για την υπέρβαση αυτής της πολύπλευρης κρίσης;
-Οι εκλογές δεν θα λύσουν άμεσα την κρίση, αλλά υπάρχουν οι δυνατότητες για να ξεπεραστεί μεσοπρόθεσμα. Η επόμενη κυβέρνηση και η λαϊκή ενότητα που συμβολίζει, μια ενότητα πολύ βαθιά σε κοινωνικό επίπεδο, η οποία δημιουργεί μια συμφωνία μεταξύ των επιχειρήσεων και της εργατικής τάξης, θα προωθήσει πολιτικές που στοχεύουν στη βελτίωση της κατανομής του εισοδήματος και στην αύξηση της αγοραστικής δύναμης των πραγματικών μισθών, και αυτό θα γίνει αισθητό στην τσέπη των εργαζομένων και των συνταξιούχων, γεγονός που θα οδηγήσει σε μια σταδιακή αναζωογόνηση της εγχώριας αγοράς. Επιπλέον, οι αυξήσεις του προϋπολογισμού για την στήριξη της δημόσιας υγείας και της εκπαίδευσης σε συνδυασμό με τις πολιτικές κοινωνικής ένταξης, καθώς και η επιστροφή σε μια προοδευτική κουλτούρα και σε μια πολιτική απο-αποικιοποίησης που είναι ιδιαίτερης συμβολικής σημασίας για το σχέδιο της νέας κυβέρνησης, αναμφίβολα θα αντικατοπτρίζουν την εξέλιξη και τη δύναμη της ενότητας στην Λατινική Αμερική.
Πολλοί προσδοκούν μια επιστροφή στις αναδιανεμητικές πολιτικές του «προοδευτικού κύκλου». Ποια είναι η άποψή σου; Τι περιθώρια υπάρχουν για να ασκήσει o Φερνάντες μια φιλολαϊκή πολιτική;
Η επόμενη νέα κυβέρνηση του Αλμπέρτο Φερνάντες και της Κριστίνα Κίρχνερ, αναμφισβήτητα θα δώσει οξυγόνο στον προοδευτικό κύκλο του 21ου αιώνα στη Λατινική Αμερική, που βρίσκεται σε παλινδρόμηση ή σε κάποια στασιμότητα, αλλά σε καμία περίπτωση δεν εξαντλήθηκε όπως ορισμένοι αναλυτές επέμεναν να επισημαίνουν. Αντιθέτως, με την προοδευτική κυβέρνηση στο Μεξικό, την αντίσταση του Μπολιβαρισμού στη Βενεζουέλα, την προοδευτικότητα στην Ουρουγουάη, την πολιτιστική και δημοκρατική επανάσταση στη Βολιβία που συνεχίζει να αντιστέκεται, την οικοδόμηση της επανάστασης στη Κούβα, και τις εξελίξεις στη Νικαράγουα, υπάρχουν πολλές προϋποθέσεις για την εκ νέου προώθηση του προοδευτικού κύκλου και την αποκατάσταση της πορείας της ενότητας στη Λατινική Αμερική. Για τον Μάκρι, όπως ο ίδιος επαναλάμβανε πολλές φορές, ο «κόσμος» στον οποίο έπρεπε να επιστρέψουμε ήταν αυτός των ΗΠΑ και της Ευρώπης, για αυτό, μαζί με άλλους δεξιούς προέδρους, αφιερώθηκε στην καταστροφή της περιφερειακής ολοκλήρωσης γονατίζοντας μπροστά από την Ουάσινγκτον. Από την άλλη πλευρά, η κυβέρνηση που θα έρθει με τη βοήθεια μιας ευρείας λαϊκής ενότητας η οποία διαρθρώνεται από τον περονισμό, και στηρίζεται από μεγάλα τμήματα της λατινοαμερικανικής Αριστεράς, προτείνει να ενισχυθεί η ενότητα και η ενσωμάτωση της Λατινικής Αμερικής, να διευρυνθεί και να αποκατασταθεί η UNASUR, να ενισχυθεί η CELAC, και να εξουδετερωθούν οι σκοτεινοί και κακοήθεις οργανισμοί που διοικούνται από τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό, όπως το Γκρουπ της Λίμα και ο Οργανισμός Αμερικανικών Κρατών με επικεφαλής τον απεχθή προδότη Λουίς Αλμάγκρο (εκδιωγμένος από το Ευρύ Μέτωπο της Ουρουγουάης), ο οποίος προσπάθησε επικαλούμενος την TIAR (Διαμερικανική Συνθήκη Αμοιβαίας Βοήθειας) να δικαιολογήσει μια ξένη στρατιωτική επέμβαση στη Βενεζουέλα. Η νέα κυβέρνηση της Αργεντινής θα συμβάλει στην αναγέννηση των χώρων της περιοχής έχοντας το βλέμμα στην προοπτική της Λατινικής Αμερικής, δεδομένου ότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να ξαναρχίσουμε μια πορεία που μπορεί να δημιουργήσει υψηλότερους βαθμούς εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής κυριαρχίας, και πολιτιστικής και οικονομικής ανεξαρτησίας.
Από τα «αριστερά» του περονισμού γίνεται κριτική στον Φερνάντες και στο πρόγραμμά του. Ποια είναι η γνώμη σου;
Η «αριστερά» είναι μια έννοια που πρέπει να συζητηθεί. Προσωπικά την αντιλαμβάνομαι ως μια έννοια που δεν αντικατοπτρίζει μια δογματική και παγιωμένη θέση, αλλά που πρέπει να σταθμίζεται ανάλογα με τις θέσεις της μπροστά σε κάθε κατάσταση και σύμφωνα με τους εκάστοτε συσχετισμούς δύναμης. Θεωρώ ως αριστερές τις πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις που βρίσκονται μέσα στις πραγματικές και συγκεκριμένες μάχες κάθε στιγμή α) που αμφισβητούν τις πολιτικές των ηγεμονικών ομάδων του διεθνικού και εγχώριου συγκεντρωμένου κεφαλαίου β) που στηρίζουν τις λαϊκές διεργασίες και τους κοινωνικούς αγώνες σε όλη την ποικιλομορφία τους, ακόμη και με όλες τις αντιφάσεις τους γ) που υποστηρίζουν τις λαϊκές κυβερνήσεις οι οποίες παραμένουν στην κρατική εξουσία, κάτω από μια έντονη και διαρκή πολιορκία ενός πολέμου ευρέως φάσματος που οδηγείται από τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό. Η αντίσταση από την άλλη πλευρά ήταν επιτυχής, ακόμη και με όλες τις αντιφάσεις που πρέπει να περάσει η οποιαδήποτε επαναστατική διαδικασία ή οι επαναστατικές μεταρρυθμίσεις (όπως μας διδάσκει η ιστορία όλων των επαναστατικών ή μεταρρυθμιστικών διαδικασιών), και με όλες τις θυσίες που υπονοεί αυτή η κατάσταση για τους πολιορκημένους λαούς. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο στην Αργεντινή θεωρώ ως Αριστερά αυτήν του λατινοαμερικανικού προσανατολισμού, η οποία είναι στο σύνολό της μια ποικιλομορφία μέσα στο «Frente de Todos» (σημ: είναι ο πολιτικός συνασπισμός του Φερνάντες και της Κίρχνερ). Από αυτήν την αριστερή θέση, θεωρώ ότι η επόμενη κυβέρνηση που εκφράζει μια ευρεία λαϊκή ενότητα και έναν καθαρό αντινεοφιλελευθερισμό θα αντιμετωπίσει δυσκολίες. Επομένως, πρέπει να συνεχίσουμε να οικοδομούμε δυνάμεις για να προχωρήσουμε στην επίθεση για την υπεράσπιση των λαϊκών κυβερνήσεων της περιοχής μας, και να προωθήσουμε, τόσο στο δρόμο όσο και στους θεσμούς, τον αγώνα για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης της εργατικής τάξης και του λαού, που, χωρίς αμφιβολία, θα έχουμε πολύ καλύτερες συνθήκες για να το πράξουμε.
Μπορεί σήμερα η αργεντίκη Αριστερά να προωθήσει ένα ριζοσπαστικό πρόγραμμα εξόδου από την κρίση;
Για αυτό που αποκαλώ Αριστερά της Αργεντινής, που είναι η λατινοαμερικανική Αριστερά η οποία υποστηρίζει τις λαϊκές κυβερνήσεις στην ήπειρο μαζί με την Κούβα, τη Βενεζουέλα και τη Βολιβία, προέχει να οικοδομήσουμε μια εναλλακτική πολιτική. Δεν είναι αυτή η στιγμή για να υποστηρίξουμε ένα ριζικό πρόγραμμα εξόδου από την κρίση. Αντίθετα, πρέπει να ποντάρουμε σε αυτή την ευρεία ενότητα που δημιουργείται, γιατί αυτό που προέχει τώρα και θα τεθεί σε εφαρμογή στην συνέχεια είναι ένα εθνικό πρόγραμμα σωτηρίας. Μόνο αργότερα μπορούμε να προτείνουμε την εμβάθυνση του αγώνα για μετανεοφιλελεύθερες ή μετακαπιταλιστικές πολιτικές, σε ένα σενάριο βαθύτερης πάλης που αναμφισβήτητα θα ανοίξει με την κυβέρνηση του Αλμπέρτο Φερνάντες.
Το τελευταίο διάστημα οι κινητοποιήσεις έχουν μειωθεί. Πόσο ανησυχητικό είναι αυτό ενόψει των εκλογών, αλλά και για μετά από αυτές;
Παρά την τρέχουσα στιγμή αδυναμίας στην οποία βρίσκονται οι εργαζόμενοι φοβούμενοι μη χάσουν τη δουλειά τους, που είναι ο μεγαλύτερος εκβιασμός του συστήματος, οι αγώνες στο δρόμο δεν έχουν σταματήσει. Οι άνθρωποι κινητοποιήθηκαν όλα αυτά τα τέσσερα χρόνια σκληρού νεοφιλελευθερισμού με το ΔΝΤ να είναι επικεφαλής των αντιλαϊκών επιθέσεων. Μπορεί οι αγώνες να ήταν πιο ορατοί σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές, αλλά δεν πέρασε ούτε μια μέρα που να μην κατέβηκαν στους δρόμους διάφορες κοινωνικές ομάδες. Οι δάσκαλοι, οι δημόσιοι υπάλληλοι, οι γυναίκες, οι εργαζόμενοι της λαϊκής οικονομίας, οι άνεργοι, μεταξύ άλλων. Έγιναν πέντε γενικές απεργίες με πολύ μαζικές διαδηλώσεις, καθώς και πολλές περιφερειακές ή κλαδικές απεργίες. Αυτή την στιγμή, για παράδειγμα, στην επαρχία Τσουμπούτ τα σχολικά μαθήματα δεν έχουν ξεκινήσει από τον Ιούλιο. Η Αργεντινή είναι μια χώρα με μεγάλη παράδοση αγώνων στους δρόμους, και αυτό δεν έχει σταματήσει. Αλλά είναι αλήθεια ότι σήμερα υπάρχει ένα πέρασμα στο θεσμικό αγώνα, επειδή τώρα η αποφασιστική μάχη παίζεται στο εκλογικό επίπεδο. Η ταξική πάλη έχει περάσει στο επίπεδο του θεσμικού αγώνα, και αυτή τη στιγμή αυτή είναι η στρατηγική μάχη που δίνουμε. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μετά τον Δεκέμβριο ο αγώνας θα γίνεται και πάλι όχι μόνο στα θεσμικά όργανα αλλά και στους δρόμους. Θα είναι απαραίτητο να χρησιμοποιήσουμε την πολιτική εμπειρία των λαϊκών οργανώσεων για να πιέσουμε, χωρίς να παρασυρθούμε στο παιχνίδι της δεξιάς, που θα είναι στο δρόμο από την πρώτη μέρα με όλο τον επικοινωνιακό μηχανισμό που βρίσκεται στην υπηρεσία της. Η προοπτική της μάχης ενάντια στον νεοφιλελευθερισμό είναι εφικτή στην Αργεντινή με την μονιμότητα των λαϊκών κυβερνήσεων σε πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής, και με την επιστροφή των λαϊκών δυνάμεων, οι περισσότερες από τις οποίες εκδιώχθηκαν από τις κυβερνήσεις με πραξικοπήματα. Μαζί με τους άλλους λαούς μπορούμε να δώσουμε έναν αντιηγεμονικό αγώνα, που θα μας βοηθήσει να ξαναρχίσουμε την πορεία της ενότητας της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής.
* Η Πάολα Κλάχκο είναι καθηγήτρια στα Πανεπιστήμια UNPAZ και UNDAV, και θεωρείται μια από τις σημαντικότερες φωνές της αριστερής διανόησης στην Αργεντινή. Είναι ιστορικός και κοινωνιολόγος, και μέλος του «Δικτύου διανοουμένων, καλλιτεχνών και κοινωνικών κινημάτων για την υπεράσπιση της ανθρωπότητας» (REDH).
