Η τρόικα έφυγε, τα οικονομικά προβλήματα παραμένουν
Τη συνέντευξη πήρε η Τζέλα Αλιπράντη
Η κυβέρνηση της Πορτογαλίας κατέθεσε προϋπολογισμό για το 2017, με έλλειμμα 1,6%. Είναι ένας αρκετά φιλόδοξος στόχος, μπορεί να επιτευχθεί και ταυτόχρονα να είναι ένας «προϋπολογισμός της Αριστεράς», όπως τον χαρακτήρισε ο υπ. Οικονομικών;
Νομίζω ότι υπάρχουν πολλές προοπτικές επίτευξης αυτού του ποσοστού ελλείμματος. Η προηγούμενη κυβέρνηση, που υποτίθεται ότι ήταν ο καλός μαθητής της τρόικας, δεν κατάφερε να πετύχει το στόχο του 3% ελλείμματος. Και επειδή ήταν στο 3,5%, οι Βρυξέλλες ήθελαν να επιβάλλουν πρόστιμο στη χώρα, παρά το γεγονός ότι είχε κάνει ακριβώς ό,τι υπαγόρευε η τρόικα και έλαβε όλα τα μέτρα λιτότητας του μνημονίου. Ήθελαν, δηλαδή, να επιβάλλουν πρόστιμο στη δική τους πολιτική που απέτυχε. Αντίθετα, φέτος η κυβέρνηση συνεργασίας σοσιαλιστών και αριστεράς, με μια έξυπνη πολιτική που ακολουθεί ο Αντόνιο Κόστα, προσπαθώντας να ικανοποιήσει και τις Βρυξέλλες και την Αριστερά, κατάφερε να περιορίσει το έλλειμμα στο 2,5%. Το έλλειμμα πέφτει και ταυτόχρονα καταργούνται οι έκτακτοι φόροι που είχαν επιβληθεί με το μνημόνιο και επιστρέφονται σταδιακά τα λεφτά που περικόπηκαν σε μισθούς και συντάξεις. Η έξυπνη πολιτική συνίσταται στο ότι για όσα επιστρέφονται στα χαμηλά εισοδήματα, επιβάλλονται ανάλογοι φόροι στα υψηλά οικονομικά στρώματα. Για παράδειγμα, ανέβηκε ο κατώτατος μισθός, αλλά αυξάνεται ο φόρος για τα σπίτια, ο αντίστοιχος ΕΝΦΙΑ, για περιουσίες άνω των 600.000 ευρώ. Ένα άλλο παράδειγμα είναι ότι αυξάνεται ο φόρος στα αναψυκτικά, γιατί περιέχουν μεγάλο ποσοστό ζάχαρης, στα τσιγάρα και στα ποτά, εκτός από το κρασί, επειδή είναι κύριο εξαγωγικό προϊόν. Η φορολογία, δηλαδή, εστιάζει σε προϊόντα που προκαλούν προβλήματα στην υγεία, αλλά και που είναι επιλογή των πολιτών αν θα τα καταναλώσουν ή όχι. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται η επιστροφή των περικοπών σε μισθούς και συντάξεις, που ήθελαν τα δύο αριστερά κόμματα της κυβέρνησης, και οι Βρυξέλλες δεν φέρνουν αντιρρήσεις γιατί μειώνεται το έλλειμμα. Αν επιτευχθεί ο στόχος για το 2017 θα είναι ένα ιστορικό γεγονός, γιατί θα είναι το μικρότερο ποσοστό εδώ και 40 χρόνια.
Για την επίτευξη του ποσοστού, όμως, σημειώνεται και μείωση των δημόσιων δαπανών. Τι θα σημαίνει αυτό για το χώρο της υγείας και της παιδείας για παράδειγμα;
Όντως για τη μείωση του ελλείμματος έχουμε και μείωση των δημόσιων επενδύσεων. Όποια δημόσια επένδυση πραγματοποιείται, γίνεται μόνο βάσει των κονδυλίων που λαμβάνει η χώρα από τις Βρυξέλλες. Η πίεση, μάλιστα, που δέχθηκε η κυβέρνηση ήταν μεγάλη, καθώς οι Βρυξέλλες ήθελαν να διακόψουν την παροχή ακόμα και αυτών, υπό το επιχείρημα ότι η προηγούμενη κυβέρνηση δεν είχε επιτύχει το συμφωνημένο ποσοστό ελλείμματος. Ο πραγματικός λόγος, βέβαια, ήταν ότι η Πορτογαλία τώρα έχει αριστερή κυβέρνηση, γεγονός που δεν αρέσει καθόλου στους νεοφιλελεύθερους της Γερμανίας και της Ευρώπης που μας κυβερνούν. Οι δημόσιες δαπάνες στον τομέα της υγείας, της παιδείας και της κοινωνικής πρόνοιας, που αντιμετωπίζουν πολλά προβλήματα εδώ και χρόνια, δεν πρόκειται να μειωθούν, αλλά προς το παρόν θα μείνουν οι ίδιες. Οι περικοπές θα αφορούν κυρίως τα δημόσια έργα και τις υποδομές, γεγονός που δεν θα προκαλέσει μεγάλο πρόβλημα, γιατί στην Πορτογαλία έχουν ήδη τέτοια έργα, καλούς δρόμους κτλ. Παρόλα αυτά, προκειμένου να καλυφθεί αυτό το πεδίο, η κυβέρνηση προσπαθεί να προσελκύσει ξένες επενδύσεις, κυρίως από την Κίνα. Έχει ληφθεί μέτρο, σύμφωνα με το οποίο όποιος Κινέζος αγοράζει κτήματα ή σπίτι στην Πορτογαλία αξίας άνω των 300.000 ευρώ λαμβάνει αυτόματα άδεια παραμονής. Αυτή η επένδυση, βέβαια, φέρνει χρήματα, αλλά δεν δημιουργεί θέσεις εργασίας.
Επενδύσεις χωρίς θέσεις εργασίας
Γενικά η Πορτογαλία έχει καταφέρει να προσελκύσει επενδύσεις με θέσεις εργασίας;
Αυτό συζητείται τώρα, ιδίως με την αύξηση του φόρου περιουσίας, καθώς κάποιοι φοβούνται μήπως αποθαρρύνει τους Κινέζους επενδυτές. Και πάλι, δηλαδή, μιλούν για επενδύσεις που φέρνουν χρήμα και βοηθούν τον κατασκευαστικό τομέα, που είχε χτυπηθεί με την κρίση, αλλά δεν δημιουργούν μόνιμες θέσεις εργασίας. Κατά τ΄ άλλα οι Κινέζοι επενδυτές στρέφονται στην αγορά των κρατικών μονοπωλίων της χώρας. Έχουν αγοράσει την αντίστοιχη ΔΕΗ, και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως αιολική και ηλιακή. Τώρα γίνονται συζητήσεις και για αγορά μιας κρατικοποιημένης τράπεζας.
Πρόκειται για τη δημιουργία bad bank, με στόχο την αντιμετώπιση των προβλημάτων του τραπεζικού συστήματος; Θα βοηθήσει πιστεύετε κάτι τέτοιο;
Γι’ αυτήν πρόκειται. Η προηγούμενη κυβέρνηση είχε ρίξει πάνω από 5 δισ. ευρώ σε αυτήν την τράπεζα και δεν ξέρουμε τώρα πόσο θα πουληθεί. Το τραπεζικό πρόβλημα είναι πολύ σοβαρό και δεν ξέρω πώς θα μπορούσε να λυθεί. Οι τράπεζες πέφτουν η μία μετά την άλλη. Χρειάζονται ανακεφαλαιοποίηση. Ειδικά η κρατική τράπεζα, η μόνη που υπάρχει, υπολογίζεται ότι χρειάζεται 3-4 δισ. ευρώ. Η κυβέρνηση προσπαθεί να βρει λύση, ώστε να γίνει αυτό χωρίς να πληρώσει ο φορολογούμενος λαός και πάλι τα σπασμένα των τραπεζών. Έχουν δημιουργήσει ένα ταμείο ασφάλειας και σκέφτονται να υποχρεώσουν το ίδιο το τραπεζικό σύστημα να πληρώσει την ανακεφαλαιοποίησή του. Αλλά είναι πολύ δύσκολο να σωθούν οι τράπεζες χωρίς το κράτος. Δεν ξέρουμε πώς ακριβώς θα λυθεί το πρόβλημα, καθώς δεν πολυσυζητείται, ώστε να μην προκληθεί πανικός στον κόσμο.
Πολιτική σταθερότητα
Η κυβέρνηση έχει να αντιμετωπίσει και άλλον ένα κάβο. Αυτόν της αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας από την DBRS (οίκος αξιολογησης). Σε περίπτωση υποβάθμισης, υπάρχει κίνδυνος για νέο μνημόνιο;
Υπάρχουν κάποιες υπόνοιες, αλλά η κυβέρνηση το απορρίπτει κάθετα. Αυτό που ωφελεί την Πορτογαλία είναι ότι αυτή τη στιγμή με τη νέα κυβέρνηση έχει μια πολιτική σταθερότητα, διαψεύδοντας όσους μίλαγαν πριν για αστάθεια, λόγω συμμετοχής κομμάτων της αριστεράς. Υπάρχει μια πολύ καλύτερη κυβέρνηση απ’ ό,τι πριν, όπως αποδεικνύεται και στις δημοσκοπήσεις. Αυτή η πολιτική σταθερότητα, λοιπόν, είναι πολύ βασική και αναγιγνώσκεται και από τις Βρυξέλλες. Ο Αντόνιο Κόστα με την έξυπνη πολιτική που ακολουθεί, σε συνδυασμό με την επίτευξη των στόχων για το έλλειμμα, έχει δημιουργήσει εμπιστοσύνη και στους Ευρωπαίους ιθύνοντες και στα Ταμεία. Το πρόβλημα που παραμένει, βέβαια, είναι αυτό της ανάπτυξης, που δεν αυξάνεται με τους ρυθμούς που περίμεναν. Η κυβέρνηση, που έχει παραδεχθεί τη λάθος εκτίμησή της, πίστευε ότι με την επαναφορά των εισοδημάτων θα υπήρχε μεγάλη κατανάλωση και άρα ανάπτυξη. Η οικονομία, όμως, της Πορτογαλίας δεν είναι ανταγωνιστική, που σημαίνει ότι με την άνοδο της κατανάλωσης, αυξάνονται απλώς οι εισαγωγές. Ανάπτυξη χωρίς επενδύσεις, λοιπόν, δεν γίνεται, και αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν ούτε κρατικές, ούτε ιδιωτικές.
Όπως περιγράφεται πάντως η κατάσταση στη χώρα, φαίνεται ότι το μνημόνιο έχει τελειώσει, αλλά όχι και η επιτροπεία…
Η τρόικα έφυγε, αλλά όχι επειδή λύθηκαν τα οικονομικά προβλήματα. Έφυγε σκόπιμα, ώστε να μπορούν να πουν ότι το πρόγραμμα πέτυχε στην Πορτογαλία, αν και δεν έχουν λυθεί τα οικονομικά προβλήματα. Η ανάπτυξη είναι μικρή και το χρέος, όχι απλά είναι μεγάλο, αλλά δεν υπάρχουν ούτε ενδείξεις ότι μπορεί να μειωθεί. Αν σημειωθεί κάποια κρίση τώρα με το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Ντόιτσε Μπανκ, θα χτυπήσει όλες τις χώρες και ιδίως αυτές που έχουν πρόβλημα χρέους. Πολύ πιθανό να ανεβούν τα επιτόκια ξανά και η Πορτογαλία να μην μπορεί να το εξυπηρετήσει.
Το χρέος σε δεύτερη μοίρα
Παρόλα αυτά η κυβέρνηση δεν φαίνεται να διεκδικεί μια καλύτερη αντιμετώπιση των ζητημάτων χρέους των ευρωπαϊκών χωρών.
Τα κόμματα της κυβέρνησης μιλούσαν στην αρχή για κούρεμα του χρέους, όμως σταμάτησαν, γιατί έπαψε να αποτελεί προτεραιότητά τους. Πρώτο μέλημα των κομμάτων της αριστεράς είναι να επανακάμψουν τα χαμηλότερα εισοδήματα και έπειτα όλα τα υπόλοιπα. Επίσης, με το πρόγραμμα της ΕΚΤ η Πορτογαλία έχει χαμηλά επιτόκια για το χρέος, το οποίο βέβαια δεν πληρώνεται, απλά διαχειρίζεται.
Στην επικείμενη Σύνοδο των Μεσογειακών χωρών, που είναι να γίνει στη Λισσαβόνα, είναι απίθανο, δηλαδή, να καταλήξουν σε μια διεκδίκηση για αυτό το ζήτημα;
Αυτοί που ελέγχουν την Ευρώπη είναι οι Γερμανοί. Και αυτοί δεν θέλουν να ακούσουν τίποτα για κούρεμα χρέους. Όλοι γνωρίζουν ότι το χρέος της Ελλάδας ή της Πορτογαλίας δεν είναι βιώσιμο, αλλά δεν νομίζω ότι μπορούν να ασκήσουν πίεση στη γερμανική κυβέρνηση. Μην ξεχνάμε ότι η Γερμανία αντιμετωπίζει και αυτή σημαντικά προβλήματα με τη Ντόιτσε Μπανκ και αν υπήρξε κάποιο κούρεμα χρέους θα την επηρέαζε σε αυτό το ζήτημα. Από την άλλη, μπορεί να υπάρξει συνεννόηση των μεσογειακών χωρών για πολιτική πίεση, αλλά δεν νομίζω ότι θα βγει κάτι.
