Δεν θα αφήσουμε τις διαφωνίες να γίνουν αδιέξοδο
Τη συνέντευξη πήρε η Ζωή Γεωργούλα
Δώστε μας μια σύντομη εικόνα του δρόμου μέσω του οποίου φτάσαμε στο σημερινό σημείο για τις συνομιλίες στο Κυπριακό.
Εάν πραγματικά θελουμε να δούμε τη μεγάλη εικόνα, θα πρέπει να πούμε ότι αυτές οι διαπραγματεύσεις έχουν πίσω τους μια ιστορία περίπου οκτώ χρόνων. Από τον Μάρτη του 2008, όταν ο Δημήτρης Χριστόφιας ανέλαβε την προεδρία της Κύπρου, προχώρησε μαζί με τον Μεχμέτ Αλί Ταλάτ με ταχύτατους ρυθμούς και, εφαρμόζοντας τη συμφωνία της 8ης Ιούλη 2006, έφτιαξαν ομάδες εργασίας και τεχνικές επιτροπές, ώστε να προετοιμάσουν το έδαφος των απευθείας διαπραγματεύσεων. Οι ομάδες εργασίας ασχολήθηκαν με τα ουσιαστικά ζητήματα του Κυπριακού και οι τεχνικές επιτροπές ασχολήθηκαν με ζητήματα που έχουν να κάνουν με μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Όταν έγινε μια εργασία περίπου τριών μηνών, κρίθηκε ότι ειχε δημιουργηθει το αναγκαίο έδαφος που θα μπορούσε να στηρίξει την έναρξη απευθείας συνομιλιών, οι οποίες ξεκίνησαν στις 3 Σεπτέμβρη 2008. Μέσα σε δύο χρόνια παράχθηκε αρκετό έργο σε τρεις από τις έξι βασικές πτυχές του Κυπριακού: διακυβέρνηση – διαμοιρασμός εξουσιών, ζητήματα οικονομίας, ζητήματα Ευρωπαϊκής Ένωσης. Λιγότερη δουλειά επετεύχθη στο περιουσιακό. Σε αυτό το σημείο, ο Ταλάτ έχασε τις εκλογές του 2010 και ήρθε στην εξουσία ο Ντερβίς Έρογλου, με τον οποίο δεν υπήρξε εξέλιξη στις εργασίες. Μάλιστα, τον Μάρτη του 2012, εν όψει της ανάληψης της προεδρίας της ΕΕ από την Κυπριακή Δημοκρατία, η τουρκοκυπριακή πλευρά τερμάτισε τις συνομιλίες.
Όταν ανέλαβε την εξουσία ο Νίκος Αναστασιάδης και δήλωσε πως θα ξεκινήσει τις διαπραγματεύσεις, το ΑΚΕΛ του εξέφρασε την πάγια θέση του ότι θα πρέπει να ζητήσουμε τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων από το σημείο όπου διακόπηκαν τον Μάρτη του 2012 και να επαναβεβαιωθούν οι συγκλίσεις Χριστόφια – Ταλάτ. Ο Αναστασιάδης, δεσμευόμενος και από προεκλογικές συμμαχίες, δήλωσε ότι θα ξεκινήσει εξ αρχής τις διαπραγματεύσεις. Έκανε προσπάθειες με τον Έρογλου για κάμποσο καιρό για την εξέρευση κοινού εδάφους, αλλά, συνεπικουρούντων και των γεγονότων τότε με το Μπαρμπαρός και την οδηγία Navtex και μιας έκθεσης του γγ του ΟΗΕ που στην ουσία εγκαλούσε και τις δύο πλευρές για τη μη έναρξη διαπραγματεύσεων, αποφάσισε ότι εκ των πραγμάτων χρειαζόταν να επαναβεβαιωθούν οι συγκλίσεις και να προχωρήσουμε μπροστά. Αυτή η επιλογή πραγματώθηκε αρτιότερα όταν εξελέγη ο Μουσταφά Ακιντζί στην ηγεσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας.
Σε αυτό το επίπεδο παράχθηκε πολύ καλό έργο και τελικά τα πράγματα σκάλωσαν στο περιουσιακό ζήτημα, λόγω συγκεκριμένων διαφωνιών. Σε αυτό το σημείο, έπεσε η ιδέα να προχωρήσουμε με το εδαφικό ζήτημα, διότι εάν συμφωνηθεί το εδαφικό διευκολύνει την επίλυση του περιουσιακού. Η τουρκοκυπριακή πλευρά διατηρούσε την πάγια θέση ότι η συζήτηση του εδαφικού και μάλιστα με χάρτες και κριτήρια ήταν κάτι που επιθυμούσε να κάνει στο εξωτερικό, λόγω της αναστάτωσης που θα προκαλούσε εντός της τουρκοκυπριακής κοινότητας, εξαιτίας της μετακίνησης πληθυσμών. Έτσι φτάσαμε στο Μον Πελεράν 1 και 2.
Σε αυτό το σημείο ποια είναι η επιδίωξη της Κυπριακής Δημοκρατίας;
Αυτό που εμείς θέλουμε είναι αυτό που είπε τις προηγούμενες μέρες και ο πρόεδρος Αναστασιάδης: Χρειάζεται να εργαστούμε ώστε να συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις από το σημείο που έχουν διακοπεί. Να μη χαθεί η εργασία που έχει γίνει όλο αυτό το διάστημα με τις συγκλίσεις και η πρόοδος που επετεύχθη. Να επικεντρωθούμε στο εδαφικό ζήτημα, διότι τότε θα ανοίξει ο δρόμος για την πραγματοποίηση διεθνούς ή πολυμερούς διάσκεψης, η οποία θα ασχοληθεί με το θέμα της ασφάλειας και των εγγυήσεων, και συν τω χρόνω να αντιμετωπιστούν τα ζητήματα που έχουν μείνει σε εκκρεμότητα στις δευτερεύουσες πτυχές του Κυπριακού, πρωτίστως το περιουσιακό αλλά και τα ζητήματα της διακυβέρνησης. Έτσι ώστε, όταν φτάσουμε στη διεθνή διάσκεψη να παραμένει το ζήτημα της ασφάλειας και των εγγυήσεων. Αν συμφωνηθεί και αυτό, θα μπορέσουμε να πάμε σε μια συμφωνημένη λύση η οποία θα σταλεί ξεχωριστά και ταυτόχρονα σε δημοψηφίσματα, ώστε να αποφασίσουν Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι αν την αποδέχονται ή όχι.
Κρίνετε, δηλαδή, ότι σε αυτή τη φάση σε καμία περίπτωση δεν έχουμε φτάσει σε σημείο αδιέξοδο;
Έχουμε φτάσει σε ένα δύσκολο σημείο, αλλά τις διαφωνίες δεν θα τις αφήσουμε να μετατραπούν σε αδιέξοδο ή σε κατάρρευση της διαδικασίας. Πρέπει να βρούμε τρόπους για να συνεχιστεί η διαπραγμάτευση, διασφαλίζοντας όσα έχουν επιτευχθεί μέχρι τώρα. Είναι κρίμα δουλειά οκτώ χρόνων, με την οποία έχει διανυθεί τόσο μεγάλος δρόμος, να χαθεί. Δεν ξέρουμε πότε θα υπάρξει μια νέα συγκυρία, αυτό που αποκαλούμε momentum, για να μπορέσουμε ξανά να ξεκινήσουμε συζήτηση για το Κυπριακό.
Συνεπώς κρίνετε ότι πράγματι αυτή η συγκεκριμένη συγκυρία μπορεί να χαρακτηριστεί ως momentum, λαμβανομένων υπόψη και των διαθέσεων της τουρκοκυπριακής πλευράς;
Είναι πολύ διαφορετικό, και έχει αποδειχθεί εν τοις πράγμασι, να έχεις απέναντί σου τον Ακιντζί από ό,τι να έχεις τον Έρογλου. Κάποιοι μπορεί να θέλουν να ισοπεδώσουν τα πράγματα, ότι δηλαδή, ανεξαρτήτως ποιος είναι ο τουρκοκύπριος ηγέτης, τα πράγματα τα ελέγχει πλήρως η Τουρκία. Ασφαλώς η Τουρκία διατηρεί ένα καθοριστικό ρόλο, αλλά έχει σημασία αν ο τουρκοκύπριος ηγέτης πιστεύει στη διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία. Διότι τότε θα εργαστεί, στο βαθμό που μπορεί, να ξεπεράσει ή να κάμψει και τις ενστάσεις της Τουρκίας. Ποτέ προηγουμένως στην ιστορία του Κυπριακού δεν επιτεύχθηκαν τόσες πολλές και σημαντικές συγκλίσεις, αμοιβαία συμφωνημένες. Αυτό και μόνο εξάρει τη σημασία του ποιον ηγέτη έχεις απέναντί σου. Ανεξαρτήτως των διαφωνιών, εφόσον και αυτός εκπροσωπεί τη δική του κοινότητα, έχει τις δικές του προτεραιότητες και προβληματισμούς.
Ωστόσο, η Τουρκία βρίσκεται σε μια πολύ δύσκολη και οξεία φάση. Πιστεύετε πράγματι ότι μπορεί να αφήσει πρακτικά ανεπηρέαστες τις εξελίξεις στο Κυπριακό;
Ο ρόλος της Τουρκίας είναι αρνητικός. Ενώ για τις εσωτερικές πτυχές του Κυπριακού δεν ενδιαφέρεται, αντιθέτως ενδιαφέρεται για ζητήματα της διεθνούς πτυχής, όπως το ζήτημα της ασφάλειας και των εγγυήσεων, για το οποίο θα αποφασίσει η ίδια η Τουρκία. Επίσης, για το εδαφικό το οποίο συνδέει με το προηγούμενο ζήτημα.
Με αυτήν την Τουρκία δεν μπορείς εύκολα να «παίζεις». Το ζήτημα είναι αν μέσα σε αυτή τη συγκυρία που η Τουρκία αντικειμενικά έχει να επωφεληθεί από μια λύση, με την έννοια ότι η λύση του Κυπριακού θα αποκαταστήσει τις σχέσεις Κυπριακής Δημοκρατίας – Τουρκίας, οπότε η Τουρκία θα μπορεί να έχει συνέργειες στην περιοχή για ζητήματα όπως ο ενεργειακός δρόμος, συνειδητοποιεί ότι αυτό το συμφέρον είναι αρκετά μεγάλο για να μετατοπιστεί από πάγιες θέσεις που διατηρούσε. Βέβαια, κάποιες αλλαγές έχουν ήδη επισημανθεί, όπως για παράδειγμα η τουρκική θέση ότι δεν συζητά αλλοίωση της συνθήκης ασφάλειας και εγγυήσεων του 1960. Όμως τους τελευταίους μήνες έχει αλλάξει ρητορική και η τουρκοκυπριακή πλευρά κατέθεσε προφορικά μια πρόταση με την οποία μετακινείται αν και παραμένει απαράδεκτη. Αυτό το γεγονός πρέπει να κριθεί σωστά, διότι αν η Τουρκία έχει μετακινηθεί, κανείς δεν μπορεί να πει ότι την τελευταία στιγμή ενδεχομένως η Τουρκία δεν θα κινηθεί περαιτέρω. Αυτό μπορεί να κριθεί μόνο εν όσω υπάρχουν διαπραγματεύσεις.
•
