Μια συμβολή στην ερμηνεία της κοινής δήλωσης Τσίπρα – Μέρκελ
Θα προσέξατε ίσως ότι από αυτές εδώ τις στήλες αποφύγαμε επιμελώς να μιλήσουμε για κόκκινες γραμμές, παρά το γεγονός ότι η σχετική ορολογία γνώρισε δόξες τις τελευταίες ημέρες στα χείλη φίλων και εχθρών. Όταν έχεις διακηρύξει ότι επιδιώκεις συμβιβασμό ως κατάληξη μιας διαπραγμάτευσης, εκείνο που έχει σημασία δεν είναι τόσο να χαράξεις ορισμένες απαγορευτικές γενικές γραμμές, όσο να διαγράψεις με σαφήνεια τα πολύ συγκεκριμένα πολιτικά και χρονικά όρια μέσα στα οποία μπορείς να επιδιώξεις μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα την εφαρμογή της διακηρυγμένης προγραμματικής πολιτικής σου.
Με άλλα λόγια, δύο βασικά στοιχεία έχουν σημασία: πρώτον, η συγκεκριμένη και με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια χάραξη της τεθλασμένης, καθότι συμβιβαστικής, οριογραμμής, η οποία άλλοτε εισχωρεί στο αμυντικό έδαφος του αντιπάλου και άλλοτε υποχωρεί στο φίλιο αμυντικό έδαφος, και δεύτερον, ο χαρακτήρας τού συμβιβασμού.
Επιθετικοί και αμυντικοί προσδιορισμοί
Ειδικότερα για το δεύτερο αυτό στοιχείο χρήσιμο είναι να σημειώσουμε ότι η προσπάθεια να συνοδευτεί ο ρητά επιδιωκόμενος συμβιβασμός με διάφορους επιθετικούς προσδιορισμούς, δεν ήταν επιτυχημενη. Ο επιθετικός προσδιορισμός «έντιμος» δεν μας δίνει τη δυνατότητα να έχουμε σαφή εικόνα του είδους του συμβιβασμού, ο οποίος από τη φύση του δεν είναι ζήτημα τιμής. Το ίδιο και ο προσδιορισμός «επώδυνος» ή «αμοιβαία επωφελής»: είναι τόσο έντονα τα υποκειμενικά στοιχεία που προτάσσονται για τη «μέτρησή» τους, που δεν παρέχουν σταθερό έδαφος αναφοράς.
Αντίθετα, ο προσδιορισμός «προωθητικός» (ή μη) μας επιτρέπει να επιχειρήσουμε μια αντικειμενική αποτίμηση του δυναμικού αποτελέσματος του κάθε συμβιβασμού με την απαραίτητη (ταξική – κοινωνική) μεροληψία που απαιτείται σ’ αυτές τις περιπτώσεις: ποιανού τα συμφέροντα υποχωρούν προσωρινά έναντι τίνος, και ποια συμφέροντα αποκτούν τη δυνατότητα να διεκδικήσουν μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα την ικανοποίησή τους;
Ερχόμενοι τώρα από το αφηρημένο στο σχετικά συγκεκριμένο, θα επιχειρήσουμε μια αποτίμηση της κοινής δήλωσης Τσίπρα – Γιουνκέρ, η οποία εκ των πραγμάτων αποκτά ιδιαίτερη σημασία, όπως κι αν την υποδεχτεί κανείς.
Ασάφειες και σαφήνειες στην «κοινή δήλωση»
Πρώτα πρώτα, η κοινή δήλωση αυτή έχει ένα χαρακτηριστικό που για την ελληνική πλευρά είναι προβληματικό: παρότι προσθέτει νέα στοιχεία στη διαπραγμάτευση και διευρύνει τα όριά της, υστερεί σημαντικά στον κατά το δυνατόν ακριβέστερο προσδιορισμό των ορίων, μέσα στα οποία συμφωνείται να κινηθεί ο συμβιβασμός που επιχειρείται.
Αυτό δεν είναι γενικά κακό. Όταν όμως συμβαίνει προς την τελική φάση τής διαπραγμάτευσης, μπορεί να αποδειχθεί αιτία παρεξηγήσεων ή και ανατροπών που δεν είχαν συζητηθεί. Η πείρα από τη «δημιουργική ασάφεια» της συμφωνίας της 20ης Φεβρουαρίου, η οποία πιθανόν να είχε νόημα στο εναρκτήριο λάκτισμα των διαπραγματεύσεων, θα έπρεπε να έχει διδάξει την ελληνική κυβέρνηση ότι πρέπει να έχει έτοιμη σε λεπτομέρειες την τεθλασμένη γραμμή του συμβιβασμού, ώστε να μην υπάρχουν περιθώρια αντιπαρατιθέμενων ερμηνειών.
Ένα «δίκαιο, δημοσιονομικά βιώσιμο και αποτελεσματικό ως προς την αποφυγή της φτώχειας στην τρίτη ηλικία» συνταξιοδοτικό σύστημα, για παράδειγμα, αν δεν είναι ταυτόχρονα δημόσιο και ενιαίο, αφήνει πολλά περιθώρια όχι απλώς για τη μείωση συντάξεων και τον δραστικό περιορισμό των πρόωρων ή για την αύξηση των ορίων ηλικίας, αλλά και για την επάνοδο από την πίσω πόρτα του συστήματος των «τριών πυλώνων», που αποτελεί προάγγελο της ιδιωτικοποίησης.
Θα ήταν σαφέστατα προτιμότερο να συζητούσαμε με πολύ πιο συγκεκριμένο τρόπο και όχι στη βάση τόσο γενικών και αμφιβόλου περιεχομένου αρχών για ένα τόσο κρίσιμο για την υπεράσπιση των συμφερόντων των πολλών ζήτημα.
Εργασία και ανταγωνιστικότητα
Ας δούμε τώρα τα εργασιακά, όπου τα ζητήματα που αφήνει ανοιχτά η κοινή δήλωση είναι ακόμη πιο σημαντικά. Ποιοι είναι «οι θεσμοί της αγοράς εργασίας», που καλούνται «να διαδραματίσουν υποστηρικτικό ρόλο στη δημιουργία θέσεων εργασίας» μαζί με τις «μισθολογικές εξελίξεις»; Κι αν υποθέσουμε ότι μ’ αυτή τη διατύπωση υπονοείται –στην καλύτερη περίπτωση– ο ενισχυτικός ρόλος της σταδιακής ανόδου των κατώτατων αμοιβών στη διαδικασία οικονομικής ανάκαμψης και αύξησης της απασχόλησης, η ανάγκη «υποστηρικτικού ρόλου» (των μισθολογικών εξελίξεων) στην «ανταγωνιστικότητα» δεν παραπέμπει ευθέως σε ανταγωνιστικότητα στηριγμένη σε χαμηλότερες αμοιβές; Ιδίως, μάλιστα, όταν απουσιάζει οποιαδήποτε αναφορά στη σύνδεση της εργατικής αμοιβής με την παραγωγικότητα (1).
Βέβαια, δεν ξεχνάμε ότι το καθεστώς που ισχύει σήμερα στη χώρα μας, της πλήρους διάλυσης των εργασιακών σχέσεων, δεν συγκρίνεται ακόμη και με το ατελέστερο σύστημα συλλογικών διαπραγματεύσεων. Αλλά γιατί θα έπρεπε να αφήνουμε το περιθώριο να φανεί ότι, ακόμα κι αν δεν μπορέσει η κυβέρνηση να περάσει το υπό «διαβούλευση» σχέδιο νόμου αυτούσιο, η κατάληξη στο πεδίο των εργασιακών σχέσεων δεν μπορεί να είναι πάνω από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο, και όχι κάτω από αυτόν;
«Οι συνομιλίες», καταλήγει η κοινή δήλωση, «θα πρέπει να συνεχιστούν στο πλαίσιο της Ομάδας των Βρυξελλών». Η διαπραγμάτευση δεν έληξε. Συνεπώς υπάρχουν περιθώρια για τη συγκεκριμένη διεκδίκηση της άριστης λύσης από την πλευρά της κυβέρνησης και του συνδικαλιστικού κινήματος. Ειδικά, μάλιστα, για το τελευταίο, όπως και για κάθε κίνημα, αξίζει να σημειώσουμε εν κατακλείδι ότι οι δικές τους απαιτήσεις και διεκδικήσεις δεν σταματούν, όσο καλές κι αν είναι οι συμφωνίες που σε κάθε φάση αποσπούν.
Σημείωση
1. Το ότι απουσιάζει οποιαδήποτε αναφορά στις ομαδικές απολύσεις και στο λοκάουτ, αποτελεί, άραγε, φραγμό για οποιαδήποτε επαναφορά των απαιτήσεων αυτών στη διάρκεια της διαπραγμάτευσης;
Χ. Γεωργούλας
