φωτογραφία: ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΤΖΕΚΑΣ EUROKINISSI
Ο Ιούλιος του 2026 δεν ήταν μήνας «κακών συγκυριών». Ήταν μήνας αποκάλυψης: εργάτης με εγκαύματα στο 90% του σώματος στον Ασπρόπυργο, οικοδόμος καρφωμένος σε αναμονές στο Ελληνικό, 20χρονος διανομέας νεκρός στην Αγία Παρασκευή, εργάτης καταπλακωμένος στη Λέσβο, εργαζόμενος παρασυρμένος στην Αιτωλοακαρνανία. Πέντε νεκροί σε έναν μήνα. Όχι «κακές στιγμές»: η κανονική λειτουργία ενός παραγωγικού μοντέλου που παράγει θάνατο.
Η Ελλάδα καταγράφει σταθερά υψηλά επίπεδα εργατικών ατυχημάτων επί δύο δεκαετίες. Η τάση είναι σταθερή και όχι συγκυριακή. Η παραγωγή κινδύνου συνιστά δομικό χαρακτηριστικό του μοντέλου που επικρατεί κι όχι μια παρεκτροπή του.
Πίνακας εργατικών ατυχημάτων (2000–2026)
(Πηγές: ΕΛΣΤΑΤ, ΣΕΠΕ, Eurostat, ΕΡΓΑΝΗ, ΟΣΕΤΕΕ)
| Περίοδος | Θανατηφόρα (ετησίως) | Σοβαρά ατυχήματα (ετησίως) | Παρατηρήσεις |
| 2000–2005 | 110–130 | 3.000–3.500 | Υψηλή οικοδομική δραστηριότητα, χαμηλή εποπτεία |
| 2006–2010 | 95–120 | ~3.000 | Πτώση λόγω κρίσης, όχι λόγω ασφάλειας |
| 2011–2015 | 70–90 | ~2.200 | Μείωση παραγωγής |
| 2016–2020 | 80–100 | ~2.500 | Άνοδος εργολαβιών, πλατφόρμες, ελαστικές σχέσεις |
| 2021–2025 | 100–120 | ~3.000 | Επανεκκίνηση έργων, δραματική υποστελέχωση ΣΕΠΕ |
| 2026 (έως Ιούλιο) | 91 | 199 | 1 νεκρός κάθε 2 ημέρες — ελλιπής καταγραφή |
Το ΣΕΠΕ, ο μοναδικός θεσμός που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ανάχωμα στην παραγωγή κινδύνου, είναι δραματικά υπό-στελεχωμένο. Σύμφωνα με την Ετήσια Έκθεση του ΣΕΠΕ (sepenet.gr/statistika), από τις 750 οργανικές θέσεις επιθεωρητών λειτουργούν λιγότερες από τις μισές. Σε κρίσιμες περιφέρειες, οι έλεγχοι γίνονται από 3 έως 7 άτομα για δεκάδες χιλιάδες επιχειρήσεις, όπως τεκμηριώνουν η ΓΣΕΕ και ρεπορτάζ της Εφ. Συν.
Η υποστελέχωση είναι πολιτική επιλογή που διαμορφώνει το ίδιο το παραγωγικό μοντέλο. Η χώρα δεν γνωρίζει πραγματικά πόσα ατυχήματα συμβαίνουν: η καταγραφή είναι ελλιπής, οι δηλώσεις δεν γίνονται, οι παραβάσεις μένουν ατιμώρητες. Έτσι συγκροτείται ένα μοντέλο όπου η εργασία είναι αναλώσιμη, η ασφάλεια κόστος, και η εποπτεία ενόχληση. Η απόκρυψη της πραγματικότητας δεν είναι ατύχημα — είναι δομική λειτουργία της εξάρτησης.
Σε χώρες με παραγωγική ισχύ, η ασφάλεια είναι θεμέλιο της παραγωγής. Στην Ελλάδα, το μοντέλο εξάρτησης δεν συγκρότησε ποτέ βιομηχανική κουλτούρα, αλλά αντίθετα προέκρινε την αποβιομηχάνιση που επέφερε απομείωση τεχνικής γνώσης, αποσύνδεση εκπαίδευσης από παραγωγή, διάλυση τεχνικής πειθαρχίας.
Οι κυβερνήσεις των τελευταίων 30 ετών υπονόμευσαν συστηματικά την ασφάλεια οδηγώντας σήμερα σε 13ωρα, αποψίλωση επιθεωρητών εργασίας, ελαστική εργασία που βαφτίστηκε «εκσυγχρονισμός» και την εργολαβία ως βασικό μηχανισμό παραγωγής. Το αποτέλεσμα: παραγωγή χωρίς θεμέλιο ασφάλειας, χωρίς τεχνική συνέχεια, χωρίς βιομηχανική κουλτούρα, ένα μοντέλο που παράγει θάνατο ως λειτουργικό χαρακτηριστικό.
Ο νεοφιλελευθερισμός ως μηχανισμός αποδιάρθρωσης ασφάλειας και εργασίας
Ο νεοφιλελευθερισμός, ως μηχανισμός αναδιάταξης της εξουσίας μέσα στην παραγωγή, ανατρέπει τις σχέσεις ανάμεσα στο κράτος, την εργασία και την τεχνική γνώση. Μετατρέπει την ασφάλεια από θεμέλιο της παραγωγής σε «εμπόδιο», την εργασία από κοινωνικό δικαίωμα σε «κόστος», τον χρόνο από ανθρώπινη ανάγκη σε εμπορεύσιμο πόρο.
Η ταχύτητα επιβάλλεται για να είναι τα παραδοτέα έργα γρήγορα, φθηνά, με ελάχιστη εποπτεία. Η εργολαβία επιτρέπει τη διάλυση της ενιαίας ευθύνης. Η ελαστική εργασία λειτουργεί ως εργαλείο απορρύθμισης. Η υποστελέχωση των ελεγκτικών μηχανισμών δεν είναι αμέλεια· είναι δομικό στοιχείο ενός μοντέλου που χρειάζεται λιγότερο κράτος για να λειτουργεί χωρίς εμπόδια.
Έτσι, η παραγωγή μετατρέπεται σε πεδίο όπου η ασφάλεια δεν ενσωματώνεται ως τεχνική προϋπόθεση αλλά ως κόστος που πρέπει να περιοριστεί. Και όταν η ασφάλεια περιορίζεται, ο κίνδυνος θεσμοποιείται. Ο θάνατος δεν είναι τυχαίος· είναι η υλική έκφραση ενός μοντέλου στο οποίο η ανθρώπινη ζωή είναι μεταβλητή χαμηλής προτεραιότητας.
Γι’ αυτό τα δυστυχήματα δεν είναι «εξαιρέσεις». Είναι η κανονικότητα ενός συστήματος όπου η εργασία είναι αναλώσιμη, η τεχνική συνέχεια διαλυμένη, η εποπτεία αποδυναμωμένη και η παραγωγή οργανωμένη γύρω από την ελαχιστοποίηση του κόστους. Και αυτό το σύστημα δεν διορθώνεται· ανατρέπεται.
Από την Αριστερά της διαχείρισης στην αναγκαιότητα της Ρήξης
Το 2018, μετά την έξοδο από τα μνημόνια, η «κυβερνώσα» Αριστερά βρέθηκε στη μοναδική ιστορική στιγμή όπου μπορούσε να μετατοπίσει σταδιακά την κατεύθυνση του παραγωγικού μοντέλου. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες είχε τη δυνατότητα να αμφισβητήσει το μοντέλο εξάρτησης που είχε παγιωθεί: να συγκρουστεί με την εργολαβία, να αποκαταστήσει την τεχνική συνέχεια, θέτοντας τις βάσεις μιας πραγματικής παραγωγικής ανασυγκρότησης με την ασφάλεια ως ένα από τα θεμέλια της παραγωγής.
Αντί όμως να αξιοποιήσει αυτή τη στιγμή, επέλεξε τη διαχείριση και την επιστροφή στην «κανονικότητα». Μιλούσε για δικαιώματα αλλά επικοινωνούσε την πολιτική της με όρους κόστους, εγκλωβισμένη στη λογική ότι η παραγωγή πρέπει να λειτουργεί χωρίς συγκρούσεις και χωρίς ανατροπές. Δεν αμφισβήτησε το μοντέλο εξάρτησης· το διαχειρίστηκε. Η ήττα του 2019 δεν ήταν συγκυριακή· ήταν το αποτέλεσμα αυτής της στρατηγικής επιλογής.
Από το 2019 έως σήμερα, ως αντιπολίτευση, η επονομαζόμενη «κυβερνώσα Αριστερά» δεν άλλαξε προσανατολισμό. Αντί να αναμετρηθεί με το παραγωγικό μοντέλο που παράγει θάνατο, περιορίζεται στην περιγραφή των συνεπειών του. Επικαλείται τον περιορισμό της επισφάλειας αντί της ανατροπής της, περιγράφει την αποβιομηχάνιση αντί να την αντιστρέψει με σχεδιασμένα βήματα, καταγγέλλει την εργολαβία αντί να προτείνει την κατάργησή της. Μιλάει για κοινωνική προστασία, αλλά δεν αγγίζει το θεμέλιο που παράγει την ανασφάλεια. Μιλάει για παραγωγική ανασυγκρότηση, αλλά δεν αγγίζει το μοντέλο που παράγει θάνατο.
Και εδώ ακριβώς αναδύεται η Ρήξη — όχι ως σύνθημα, αλλά ως αναπόφευκτο πολιτικό συμπέρασμα. Όταν ένα παραγωγικό μοντέλο παράγει συστημικά θάνατο, όταν η ασφάλεια έχει καταργηθεί θεσμικά, όταν η εργασία είναι αναλώσιμη, όταν η πολιτική διαχείριση αναπαράγει το πρόβλημα, τότε η Ρήξη δεν είναι επιλογή· είναι αναγκαιότητα.
Ρήξη σημαίνει να αποκατασταθεί η τεχνική συνέχεια, να επανέλθει η ασφάλεια ως θεμέλιο της παραγωγής, να καταργηθεί η εργολαβία ως μηχανισμός διάχυσης της ευθύνης, να ενισχυθεί η εποπτεία ως πυλώνας δημοκρατίας, να συνδεθεί η εργασία με την κυριαρχία και την κοινωνική ισχύ.
Και αυτή η Ρήξη δεν είναι αφηρημένη· είναι η μόνη πολιτική απάντηση που αντιστοιχεί στο μέγεθος του προβλήματος και μπορεί να γίνει πράξη μόνο από μια πολιτική δύναμη της Αριστεράς που είναι αποφασισμένη να μετατρέψει την περιγραφή σε ανατροπή και να επαναφέρει τη ζωή στο κέντρο της παραγωγής.
Η Αριστερά της Ρήξης δεν είναι άλλη μια πολιτική επιλογή· είναι η μόνη διέξοδος απέναντι σε ένα μοντέλο που παράγει συστημικά θάνατο. Μόνο η Ρήξη μπορεί να αποκαταστήσει την τεχνική συνέχεια, να επαναφέρει την ασφάλεια στην παραγωγή και να ανακτήσει την παραγωγική κυριαρχία. Κάθε καθυστέρηση σημαίνει συνέχιση του φόρου αίματος — και αυτός ο φόρος μεγαλώνει κάθε ημέρα, κάθε μήνα, κάθε χρόνο…
