Η ανταπόκριση των πολιτών στην εκδήλωση της Νάξου ήταν πολύ μεγάλη.
[φωτό: naxostimes.gr]
Συνεχώς φτάνουν ειδήσεις για προβλήματα με το νερό από διαφορετικές γωνιές της Ελλάδας. Φέτος το καλοκαίρι πολλά νησιά αντιμετώπισαν προβλήματα στην υδροδότηση και την άρδευση, που είχαν χρόνια να τα ζήσουν οι κάτοικοι. Δύο τέτοια παραδείγματα με διαφορές αλλά και κοινό παρονομαστή, αποτελούν η Νάξος και η Κρήτη, πιο συγκεκριμένα ο Δήμος Αποκόρωνα. Στον κοινό παρονομαστή βρίσκεται αφενός η κινητοποίηση των κατοίκων, αφετέρου η αδρανοποίηση των θεσμών όπως η τοπική αυτοδιοίκηση.
Στην Νάξο, την Κυριακή 13 Οκτωβρίου, πραγματοποιήθηκε εκδήλωση με θέμα «Το Νερό στην Νάξο: Σημερινή κατάσταση και προοπτική» από την Κίνηση για το Νερό της Νάξου και τον Σύλλογο Μονιατών «Η Τέχνη», στην οποία συμμετείχαν ως ομιλητές οι διδάκτορες Κωστής Χατζημιχάλης και Αιμιλία Κονδύλη.
Ο Κωστής Χατζημιχάλης αναφέρθηκε στο φλέγον ζήτημα της υφαρπαγής της γης και του νερού, διευκρινίζοντας τη διαφορά μεταξύ ανομβρίας και λειψυδρίας, με την τελευταία να οφείλεται κυρίως στην έλλειψη σχεδίου από τις αρχές. Η Αιμιλία Κονδύλη επισήμανε την απουσία μελετών περιβαλλοντικών επιπτώσεων στις αφαλατώσεις, ενώ τόνισε ότι η τριτοβάθμια επεξεργασία λυμάτων θα μπορούσε να εξασφαλίσει στη Νάξο 10.000 κ.μ. νερού ημερησίως.
«Η Nάξος, σε αντίθεση με άλλα κυκλαδονήσια, είχε κάποιες περιόδους ανομβρίας που δημιουργούσαν δυσκολίες στο απόθεμα νερών, αλλά δεν είχε το τεράστιο πρόβλημα που έχει προκύψει τα δύο τελευταία χρόνια. Ο λόγος είναι ότι είχαν δημιουργηθεί δύο μεγάλες λιμνοδεξαμενές και όλα τα παλιά σπίτια είχαν στέρνες, οπότε η διαχείριση του νερού σε τοπικό επίπεδο ακολουθούσε τις παραδοσιακές τεχνικές και λειτουργίες. Η μεγάλη αλλαγή έγινε, κατά τη διάρκεια της πανδημίας αλλά κυρίως αμέσως μετά, με την τεράστια έκρηξη της ανοικοδόμησης. Πρόκειται για φρενίτιδα έκδοσης οικοδομικών αδειών, οι οποίες αφορούν είτε μικρά ξενοδοχεία με πισίνες είτε ατομικές βίλες με πισίνες. Αυτά τα κτίρια συνοδεύονται στις περισσότερες περιπτώσεις με καλλωπιστική φύτευση ιδιαίτερα υδροβόρα», επισημαίνει στην Εποχή ο Κ. Χατζημιχάλης.
«Λόγω της παρατεταμένης ανομβρίας οι λιμνοδεξαμενές έμειναν άδειες, αφού επιπλέον ο Δήμος δεν τις είχε συντηρήσει και γίνονται πολλές γεωτρήσεις. Όσον αφορά τις τελευταίες, γίνονται γεωτρήσεις μέχρι και στα 600 μέτρα βάθος, πράγμα που σημαίνει ότι αντλούν νερό από τον υδροφόρο ορίζοντα των αρχαϊκών χρόνων, ο οποίος δεν υπάρχει δυνατότητα να ανατροφοδοτηθεί. Πέρυσι, στην αρχή της τουριστικής περιόδου, ο Δήμος νοίκιασε άρον άρον δύο μονάδες αφαλάτωσης, που είναι πανάκριβες και ηλεκτροβόρες, με αποτέλεσμα τη μεγάλη αύξηση της τιμής του νερού. Αυτό ξεσήκωσε τους κατοίκους, ιδιαίτερα συγκεκριμένων χωριών, κυρίως ορεινών, όπως η Μονή. Oι μονάδες αφαλάτωσης, όπως και οι γεωτρήσεις, μπορεί να είναι λύσεις, αλλά ύστατης καταφυγής, όταν πρόκειται για μεγάλα νησιά σαν την Νάξο. Λύση αποτελεί η ορθολογική διαχείριση των υδάτινων αποθεμάτων» σημειώνει ο ομιλητής.
Οι πηγές των νερών είναι δημόσιες
«Οι πηγές των Αρμένων υδροδοτούν είκοσι χωριά του Δήμου Αποκορώνου στο νομό Χανίων. Τη διαχείριση των πηγών αυτών έχει από το 2018 ο Δήμος Αποκορώνου. Βρίσκονται σε ένα οικόπεδο, στο οποίο παλιά στεγαζόταν ένα μικρό καφενείο, μάλιστα εκεί σύχναζαν ιστορικά πρόσωπα όπως ο Βενιζέλος και εκεί συστήθηκε το Σύνταγμα της Επιδαύρου. Σιγά σιγά το κατάστημα επεκτάθηκε με την ανοχή του χωριού, μέχρι που, στις αρχές του 2022, το οικόπεδο αυτό πουλήθηκε σε έναν επενδυτή. Αυτός έκλεισε την πρόσβαση προς τις πηγές, με άδεια μικρής κλίμακας από τη δημοτική πολεοδομία, γεγονός που ήταν η σταγόνα που έφερε την αντίδραση των χωριανών. Έφτιαξε λοιπόν ένα κτίσμα που το μισό είναι πάνω στις πηγές και το άλλο μισό στο ενάμιση μέτρο από αυτές», επισημαίνει στην Εποχή η Χαρά Βλαμάκη, μέλος της Συνέλευσης για τις Πηγές που έχει δημιουργηθεί από τους πολίτες.
«Πρόκειται για έναν χώρο που, αφενός για λόγους ιστορικότητας, αφετέρου και κυρίως για λόγους δημόσιου συμφέροντος και υγείας έπρεπε να μείνει δημόσιο. Οι κάτοικοι –περίπου 60 από αυτούς– έκαναν αγωγή αιτούμενοι την ελεύθερη πρόσβαση στις πηγές. Η αγωγή απευθύνθηκε στο αστικό δικαστήριο Χανίων το οποίο, σχεδόν δύο χρόνια μετά, αποφάνθηκε ότι δεν είναι αρμόδιο και προώθησε την αγωγή στο Ειρηνοδικείο Βάμου, που όμως με τον νέο δικαστικό χάρτη έχει καταργηθεί. Συνεπώς θα πρέπει να εκδικαστεί από το νέο περιφερειακό Πρωτοδικείο Χανίων με έδρα τον Βάμο, που θα ιδρυθεί…», υπογραμμίζει η κα Βλαμάκη.
Κάποιοι κάτοικοι όμως έκριναν ότι δεν φτάνει μόνο η δικαστική οδός. Έτσι δημιούργησαν τη Συνέλευση για τις Πηγές, επιχειρώντας να κρατήσουν ζωντανό το ενδιαφέρον και την ενημέρωση για αυτό το σημείο, με τη διοργάνωση εκδηλώσεων όπως πολιτιστικές διαδρομές και επισκέψεις σχολείων, αλλά και την προσπάθεια το σημείο να αναγνωριστεί ως μνημείο νεότερης ιστορίας. Αυτό το τελευταίο, μέχρι να εξεταστεί από το ΥΠΠΟ ο φάκελος, είναι που έχει βάλει μια άνω τελεία στην οικοδομική δραστηριότητα στον χώρο.
«Όλο αυτό το διάστημα όμως οι πηγές είναι αφημένες στη μοίρα τους, που στην πράξη σημαίνει ότι μέσα στις πηγές έχουν ριχτεί σκουριασμένα σίδερα ακόμα και μπάζα και στη θεωρία ότι οι περιβαλλοντικοί όροι που πρέπει να εφαρμόζονται δεν ελέγχονται. Σε όλο αυτό το φόντο έρχεται να προστεθεί η τραγικά χαμηλή στάθμη των νερών λόγω λειψυδρίας. Να σημειώσουμε δε ότι τα χωριά που υδροδοτούνται από αυτές τις πηγές αντιμετωπίζουν εντεινόμενο πρόβλημα έλλειψης νερού. Φέτος το καλοκαίρι, κάποια χωριά έφτασαν να μην έχουν νερό μέχρι και μήνα, ενώ γίνονται συνεχείς γεωτρήσεις που αποδυναμώνουν τη ροή του νερού», σημειώνει η κάτοικος των Αρμένων.
Τουρισμός για ποιους;
Και στις δύο περιπτώσεις, η μονοκαλλιέργεια του τουρισμού και ο προσανατολισμός στην προσέλκυση επενδυτών ακουμπά το πρόβλημα με βία. Όπως το ακουμπά και η απουσία της τοπικής αυτοδιοίκησης και των θεσμών από το πλευρό των κατοίκων και των ζωτικών προβλημάτων με τα οποία έρχονται αντιμέτωποι. Ενδεικτικό είναι ότι στην εκδήλωση στην Νάξο κανείς δημοτικός σύμβουλος δεν έδωσε το «παρών», ενώ σε παράσταση διαμαρτυρίας των κατοίκων στο ΔΣ Νάξου, υπήρξε πλήρης αδιαφορία.
Ωστόσο, μιλώντας για την Νάξο, ο Κ. Χατζημιχάλης διαπιστώνει ότι φαίνεται να «έχει γίνει συνείδηση ότι το πρότυπο ανάπτυξης βασισμένο στον υπερτουρισμό και το real estate δεν είναι η λύση για τον τόπο, αφού δημιουργεί τρομερά αδιέξοδα, τα οποία καλούμαστε να πληρώσουμε όλοι, ακόμα και όσοι δεν ενέχονται στον τουρισμό και το real estate. Επίσης αρχίζει να γίνεται συνείδηση ότι τα μεγάλα κέρδη από τον τουρισμό δεν κατευθύνονται προς τους ντόπιους.»
Στον αντίποδα, ο πρωθυπουργός μόλις πριν μερικές μέρες έβαλε στο στόμα του τη λέξη «υπερτουρισμός», στο πλαίσιο εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε στο αεροδρόμιο «Ελ. Βενιζέλος», όπου συζητώντας με τον διευθυντή της εφημερίδας Καθημερινή, Αλέξη Παπαχελά, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Reimagine Tourism in Greece», δήλωσε ότι η Ελλάδα δεν έχει πρόβλημα υπερτουρισμού αλλά αντιμετωπίζει ζήτημα υπερσυγκέντρωσης τουριστών σε μερικές περιοχές μόνο.
Για αυτές έστω τις περιοχές, σύμφωνα με τη διαπίστωση του πρωθυπουργού, ποιος, με ποιο τρόπο και πότε θα στέρξει; Το ρεύμα των κινητοποιήσεων των κατοίκων γίνεται ορμητικό και σύντομα θα κληθεί να σπάσει το φράγμα της θεσμικής αδιαφορίας.
