«Θολός βυθός»
Ο Γιάννης Αρχοντής, γιος αντάρτη που διέφυγε στην Ανατολική Ευρώπη, καταλήγει στις Παιδουπόλεις που είχε δημιουργήσει η Φρειδερίκη για τα παιδιά των αγωνιστών του Δημοκρατικού Στρατού. Σε ένα αυστηρό περιβάλλον έρμαιο της προπαγάνδας των νικητών και την «πατριωτική και θρησκευτική διαπαιδαγώγηση». Όμως το «φάντασμα» του πατέρα τον στοιχειώνει. Πολλά χρόνια μετά θα καταφέρει να τον επισκεφτεί στη Βουλγαρία. Η συνάντηση αυτή θα επαναπροσδιορίσει τη σχέση τους, αφού τώρα γνωρίζονται ουσιαστικά, αλλά θα επαναπροσδιορίσει και τον ίδιο του τον εαυτό.
Ο Θολός βυθός της Ελένης Αλεξανδράκη είναι εμπνευσμένος από τα βιβλία του Γιάννη Ατζακά «Θολός βυθός» και «Διπλωμένα φτερά». Πρόκειται για τη ζωή του ίδιου του συγγραφέα, δοσμένη μέσα από την κάμερα της Αλεξανδράκη. Έτσι, μαζί με τη βιωμένη προσωπική ιστορία του μικρού Γιάννη, ξεδιπλώνεται και η τραγική ιστορία της Ελλάδας του Εμφυλίου και των πληγών που άφησε.
Η σκηνοθέτρια κινηματογραφεί με ρεαλισμό τις σκληρές συνθήκες και τη στρατιωτική πειθαρχία με τις οποίες διαπαιδαγωγούσε τα παιδιά των αγωνιστών το κράτος της Δεξιάς. Και βέβαια το πώς πολλά από αυτά τα παιδιά δόθηκαν για υιοθεσία σε ομογενείς από τις ΗΠΑ.
Η Αλεξανδράκη καταγράφει, αφηγείται, ανασύρει από τη μνήμη, καταγγέλλει κι αποκαλύπτει ποιο ήταν το πραγματικό παιδομάζωμα! Και φθάνει μέχρι τις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα για να δείξει διακριτικά τη διάψευση της ουτοπίας για την οποία αγωνίστηκαν κι εξορίστηκαν χιλιάδες αγωνιστές. Το θέμα της ταινίας είναι εκείνες οι σκοτεινές σελίδες, οι συνθήκες παντελούς ορφάνιας που βίωσαν χιλιάδες παιδιά που βρέθηκαν «υπό την προστασία της βασίλισσας».
Θαυμάσια ασπρόμαυρη φωτογραφία, εξαιρετικές ερμηνείες σε μια ταινία χρήσιμη για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης. Γιατί η εθνική συμφιλίωση δεν επιτυγχάνεται διά της αποσιώπησης.
«Η νέα χρονιά που δεν ήρθε ποτέ»
Στις 16 Δεκεμβρίου 1989 στην Τιμισοάρα, με αφορμή την αντικατάσταση του ιερέα Λάσλο Τόκες, που οι απόψεις του δεν άρεσαν στο καθεστώς, μερικές εκατοντάδες υποστηρικτών του βγήκαν στο δρόμο. Πολύ σύντομα η μικρή αυτή διαδήλωση, μετετράπη σε εξέγερση που εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη χώρα.
Ήταν η αρχή της κατάρρευσης του καθεστώτος του Νικολάε Τσαουσέσκου, ο οποίος στις 21 Δεκεμβρίου, κάτω από τις διαμαρτυρίες χιλιάδων ανθρώπων, που μετέτρεψαν την οργανωμένη φιλοκυβερνητική συγκέντρωση σε αντικυβερνητική, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το Βουκουρέστι. Μερικές μέρες μετά, ανήμερα των Χριστουγέννων, δόθηκε δραματικό τέλος σε μια δικτατορία που επί 42 χρόνια καταπίεζε τον λαό… εν ονόματι του λαού!
Μία μέρα πριν από την κατάρρευση, στις 20 Δεκεμβρίου, το Βουκουρέστι ζει μέσα στην αβεβαιότητα και τον φόβο για το μέλλον και κανείς δεν μπορεί να φανταστεί αυτό που ακολούθησε.
«Η νέα χρονιά που δεν ήρθε ποτέ» (Anul nou care n–a fost) του Μπογκντάν Μουρεσάν, μπαίνει μέσα στην καθημερινότητα και τη ζωή των ανθρώπων της εποχής. Ενώ το εορταστικό τηλεοπτικό πρόγραμμα της Πρωτοχρονιάς έχει μαγνητοσκοπηθεί, μια ηθοποιός που εμφανίζεται στην εκπομπή το έχει σκάσει από τη χώρα και η εκπομπή πρέπει να ξαναγυριστεί!. Μια αντικαταστάτρια που βρίσκουν δεν είναι πρόθυμη να πάρει μέρος. Εν τω μεταξύ ο γιος του σκηνοθέτη της εκπομπής σχεδιάζει με έναν φίλο του να φύγουν κρυφά από τη χώρα. Μια ηλικιωμένη εξαναγκάζεται να εγκαταλείψει το σπίτι της που πρόκειται να κατεδαφιστεί στο πλαίσιο «εκσυγχρονισμού» της πρωτεύουσας, ενώ ο ασφαλίτης γιος της, την ώρα που παρακολουθεί τις κινήσεις των εξεγερμένων φοιτητών προσπαθεί να την παρηγορήσει. Ένας υπάλληλος της μεταφορικής που κάνει τη μετακόμιση της γυναίκας κινδυνεύει να συλληφθεί επειδή ο μικρός του γιος έγραψε κάτι «ανάρμοστο» στο γράμμα του προς τον Αη Βασίλη και το ταχυδρόμησε! Όλοι αυτοί οι άνθρωποι ζουν, χωρίς να το γνωρίζουν, τις τελευταίες ώρες του τσαουσεσκικού καθεστώτος. Την επόμενη μέρα ενώ κορυφώνεται η δράση έρχονται τα πάνω-κάτω!
Η ταινία, όπως και οι περισσότερες ρουμάνικες ταινίες χαρακτηρίζεται από σκηνοθετική λιτότητα. Μάλιστα αποφεύγει να βαρύνει την ατμόσφαιρα και επιλέγει να δώσει μια ανάλαφρη χιουμοριστική αύρα η οποία διαπερνά τις εμπλεκόμενες ιστορίες του. Ο 51χρονος Μουρεσάν ήταν 16 ετών το 1989, άρα έχει μνήμες από τότε. Εμπλέκει αριστοτεχνικά τις ιστορίες του επιμένοντας στην ανθρώπινη ματιά κι αποφεύγοντας να κρίνει. Χρησιμοποιεί και αρχειακό υλικό και με πλάνα από τη δίκη-παρωδία του ζεύγους Τσαουσέσκου, αποφεύγοντας, πολύ σωστά, να δείξει τις άγριες σκηνές που ακολουθούν.
Η κυριαρχία της Μαύρης Διεθνούς
2073 και στον κόσμο έχει επικρατήσει μια πρωτοφανής δικτατορία του κεφαλαίου. Οι διάφοροι μεγιστάνες έχουν, ουσιαστικά, αντικαταστήσει τις κυβερνήσεις και κυβερνούν με μοναδικό γνώμονα τα συμφέροντά τους. Στις παρυφές του Νέου Σαν Φρανσίσκο, στα υπόγεια ενός πολυκαταστήματος ζει μια γυναίκα, το Φάντασμα, που λειτουργεί ως η αφορμή για να ξετυλιχτεί η εφιαλτική αλήθεια της ταινίας.
Ο Βρετανός σκηνοθέτης Ασίφ Καπάντια με το «2073» γρονθοκοπά αλύπητα τους θεατές. Δεν έχει καμία εικόνα ή κουβέντα παρηγοριάς παρά μόνον φρίκη, απόγνωση και απαισιοδοξία.
Μέσα από τις εφιαλτικές εικόνες του, κάνει μερικά άλματα προς το παρελθόν για να μας υπενθυμίσει τι συνέβαινε πριν από το Συμβάν, δηλαδή πριν από την καταστροφή! Κι αυτό που βλέπουμε δεν είναι κάτι άγνωστο, δεν πρόκειται για μυθοπλασία αλλά για την πραγματικότητα που ξέρουμε, που ζήσαμε και που βιώνουμε αυτή τη στιγμή.
Η ταινία του Καπάντια δεν είναι μυθοπλασία, διαθέτει ένα μυθοπλαστικό νήμα επάνω στο οποίο ξεδιπλώνεται αυτό το συγκλονιστικό μελλοντολογικό δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ. Βλέπουμε πώς ξεκίνησαν όλα, πώς συνεχίζονται όλα και επίσης τι θα συμβεί πολύ σύντομα. Το Συμβάν, της ταινίας, «δεν ήταν απλώς ένα γεγονός. Όλα έγιναν αργά και σταδιακά», μας λέει ο Καπάντια.
Τελικά όλοι αυτοί οι μεγιστάνες που, ουσιαστικά, κυβερνούν τον κόσμο, μαζί με διάφορους ακροδεξιούς ηγέτες, συγκροτούν μια Μαύρη Διεθνή που απλώνει τα δίχτυα της παντού. Η τεχνητή νοημοσύνη που βρίσκεται στα δικά τους χέρια, μετατρέπει τους ανθρώπους «σε μέρος της ροής των δεδομένων». Κάνει και μια άλλη εντυπωσιακή διαπίστωση ο Καπάντια. Ότι αυτή τη στιγμή το 72% του πλανήτη βρίσκεται υπό αυταρχική διακυβέρνηση.
«Θα μπορούσε να είναι αλλιώς αν είχα αγωνιστεί; Τι θα κατάφερνα μόνη μου;”», αναρωτιέται η ηρωίδα της ταινίας. Την απάντηση ο σκηνοθέτης αφήνοντας μια χαραμάδα ελπίδας και αισιοδοξίας. Που λέει ότι μόνον αν αντιδράσουμε όλοι μαζί μπορούμε να αλλάξουμε τα πράγματα.
Το ένστικτο του κυνηγού
Ένας άνδρας, ο Γιάννης, είναι στο κυνήγι όπου δέχεται ένα τηλεφώνημα. Στη συνέχεια τον βλέπουμε στην κηδεία της μητέρας του. Κι ύστερα ο ίδιος άνδρας επιστρέφει στο σπίτι του. Είναι γύρω στα 50 με 60, ζει μόνος και εργάζεται σε ένα σιδεράδικο. Είναι κρυφά ερωτευμένος με τη φουρνάρισσα αλλά διστάζει να της το αποκαλύψει. Στο διπλανό διαμέρισμα ζει ένας αγροίκος, ο Ηλίας, που βασανίζει τον σκύλο του και τον αφήνει μόνο στο μπαλκόνι για πολλές ώρες. Ο σκύλος γαβγίζει συνεχώς κι όταν ο Γιάννης κάνει παράπονα, ο Ηλίας του φέρεται βίαια. Στο μεταξύ έχει να φροντίσει και τα κληρονομικά με το σπίτι της μητέρας του στο χωριό. Αλλά ο συμβολαιογράφος δείχνει σαν να θέλει να τον εκμεταλλευτεί. Μοναδική παρηγοριά για τον μοναχικό Γιάννη είναι ο σκύλος του γείτονα, που τον χαϊδεύει και τον ταΐζει. Κι εκείνος του ανταποδίδει την τρυφερότητα. Κι ύστερα έρχεται η στιγμή που θα αντιδράσει και θα οδηγηθεί στην έκρηξη.
Το Κυνήγι του Χρήστου Πυθαρά είναι μια ταινία που δεν μιλάει πολύ και που αναδεικνύει τη μελαγχολία του μοναχικού ανθρώπου. Πράος και ήρεμος στην καθημερινότητά του βρίσκει διέξοδο στο κυνήγι. Όταν όμως αφυπνιστεί κι αντιληφθεί τι συμβαίνει γύρω του το ένστικτο του κυνηγού θα λειτουργήσει αντίστροφα.
Ο Πυθαράς είναι λιτός, συγκεκριμένος, εύστοχος. Λέει λίγα αλλά υπονοεί περισσότερα. Ουσιαστικά η ταινία του είναι μια κοινωνική ματιά στην καθημερινότητα και τον κοινωνικό εκφασισμό. Απόλυτα ταιριαστή η επιλογή της σκοτεινής και κάπως «πειραγμένης» φωτογραφίας. Ταινία που αναδεικνύει το μεταίχμιο που ζούμε, δηλαδή λίγο «πριν από κάτι κακό».
Επίσης προβάλλονται
«Presemce» του Στίβεν Σόντερμπεργκ: Μια οικογένεια μετακομίζει. Στο σπίτι όμως ζει ένα πνεύμα.
«The monkey» του Όσγκουντ Πέρκινς: Μια μαϊμού παιχνίδι σε ένα φονικό κρεσέντο.
«Cleaner» του Μάρτιν Κάμπελ: Μια ομάδα εξτρεμιστών καταλαμβάνει ένα κτίριο και κρατά 300 ομήρους.
«Η τελευταία πνοή» (Le dernier suffle) του Κώστα Γαβρά: Ένας γιατρός και ένα συγγραφέας στοχάζονται επάνω στη ζωή και τον θάνατο.
