Του Γιάννη-Ορέστη Παπαδημητρίου
Παραφράζοντας τη γνωστή ρήση των Ντελέζ-Γκουαταρί για την ψυχανάλυση, τα εγχώρια free press είναι σαν τη ρώσικη επανάσταση: κανείς δεν ξέρει πότε άρχισαν να πηγαίνουν τα πράγματα στραβά. Πώς φτάσαμε άραγε από την προ δωδεκαετίας έναρξη του εγχώριου αντίστοιχου της νεοϋορκέζικης Village Voice, που εγκαινίασε ορμητικά το φαινόμενο των free press ως απαραίτητων αξεσουάρ κάθε κατοίκου της πρωτεύουσας, στη lifestyle-οποίηση της Ουρανίας Μιχαλολιάκου που ξεσήκωσε αντιδράσεις την περασμένη εβδομάδα και στις απειλές εναντίον των κριτικών της όπως ο κομίστας Σπύρος Δερβενιώτης με φυλάκιση; Μέσα στην αναταραχή, τείνει γενικώς να ξεχνιέται ότι η Athens Voice του Φώτη Γεωργελέ απορρίπτεται πλέον από τους ίδιους ανθρώπους που κάποτε την αγκάλιασαν ως κάτι φρέσκο στον εκδοτικό χώρο, τη στιγμή που οι καθηγητές των σχολών δημοσιογραφίας, πλάι στους οποίους σήμερα παιανίζουν το «#Μένουμε_Ευρώπη», έκοβαν τους φοιτητές που τολμούσαν να τις παρουσιάσουν ως εφημερίδες.
Η υπόσχεση των free press
Τα λόγια του Στάθη Τσαγκαρουσιάνου στο εκδοτικό σημείωμα του πρώτου τεύχους της Lifo, του έτερου πρωτοπόρου του είδους, είναι ενδεικτικά της «επανάστασης» που εξήγγειλαν (και εν πολλοίς πραγματοποίησαν) τα νέα έντυπα: «Το free press με απελευθέρωσε. Όπως θα απελευθερώσει πολλούς στο μέλλον. Δεν χρειάζονται τερατώδη ποσά, δεν έχεις το άγχος της πλαδαρής εμπορικότητας, δεν χρειάζονται εξαρτήσεις και μεσάζοντες. Ασκείς την πρώτη και κύρια αρετή της δουλειάς σου: μιλάς θαρρετά. Και μοιράζεσαι τζάμπα. Δωρεάν ελάβατε, δωρεάν δότε.» Η προφητεία του Τσαγκαρουσιάνου επαληθεύτηκε για όλο το διάστημα μέχρι την έλευση της κρίσης. Από το 2005 και μετά, ένας μεγάλος αριθμός βραχύβιων free press άρχισε να εμφανίζεται στα – εγκαταλελειμμένα πλέον – σταντ στους δρόμους της πόλης· κανένα εξ αυτών, ωστόσο, ακόμα και στις περιπτώσεις που υπήρχε ένα υπόβαθρο πολιτικής υποστήριξης, δεν κατάφερε να αναμετρηθεί σοβαρά με τα «ιερά τέρατα» του είδους, που έπιασαν τους δύο παράλληλα παλλόμενους σφυγμούς μιας εποχής κοσμοπολιτισμού, πολιτισμικής έξαρσης και ριζικών πολεοδομικών μεταβολών στο κέντρο της Αθήνας.
Η υπόσχεση των free press ήταν άρρητη, πλην σαφής: ήταν μια υπόσχεση εκδημοκρατισμού των μέσων μαζικής ενημέρωσης, με συντάκτες εκτός του πλαισίου της γιγαντωμένης διαπλοκής, με ύλη που αποτύπωνε (και εν πολλοίς κατασκεύαζε) σε κλίμακα 1:1 την καθημερινή ζωή των αθηναίων, με τις μειοψηφικές πολιτικές απόψεις που εξέφραζαν οι «αιρετικοί» των επιφυλλίδων. Παρότι, όμως, ηγήθηκαν του ίδιου ρεύματος, μοιράστηκαν ένα κοινό πολιτισμικό πλαίσιο και παρουσίαζαν κάποιες ομοιότητες (ποπ καταναλωτισμός, κοινή θητεία των Τσαγκαρουσιάνου και Γεωργελέ στο ΚΛΙΚ), τα δύο έντυπα χαρακτηρίζονται περισσότερο από τις διαφορές, παρά από τις ομοιότητές τους.
Εμπρηστικό περιεχόμενο
Διαβάζοντας τα πρώτα τεύχη μια δεκαετία αργότερα, η AV φαίνεται να κινείται από νωρίς στις πιο ελιτίστικες γραμμές του σημιτικού εκσυγχρονιστικού πλαισίου. Η θυματοποίηση του νεοφιλελευθερισμού ενδέχεται και να ξεκίνησε από τις σελίδες της, μια τάση που έγινε απροκάλυπτα «γραμμή» στα χρόνια της κρίσης, όπου στους κόλπους της βρήκαν χώρο τακτικής φιλοξενίας πολιτικά πρόσωπα, μεταξύ των οποίων και ακραίες φωνές ρεπουμπλικανισμού όπως ο Θάνος Τζήμερος. Έξω από το «Σε Είδα» (σηκωμένο κατευθείαν από τις σελίδες του «Σχολιαστή» τη δεκαετία του ‘80) και το «Μίλα μου βρώμικα» που έγιναν κοινός τόπος μιας ευρύτερης γκάμας αναγνωστών τα πρώτα χρόνια, η AV απευθυνόταν σε μία πιο εύπορη και ίσως ηλικιακά μεγαλύτερη ομάδα, συζητώντας κοινωνικοπολιτικά ζητήματα με μακροσκοπικό, «αριστοκρατικό» τρόπο απ’ το πρώτο κιόλας τεύχος. Κόντρα στους σημερινούς της μύδρους ενάντια στο πολιτικό σύστημα, η AV είχε πιο ισχυρούς δεσμούς με το «παλιό» απ’ ότι ο κύριος ανταγωνιστής της· και ήταν αυτοί οι δεσμοί που την καθήλωσαν στο μοντέλο λειτουργίας της στην αρχή της κρίσης, με το τιράζ της να μειώνεται παρέα με τα διαφημιστικά κεφάλαια, και τη διαδικτυακή της παρουσία να είναι από ισχνή έως ανύπαρκτη. Το 2012, για τα εναλλακτικά σάιτ, η Athens Voice είχε «βουλιάξει» τόσο βαθιά στη διαδικτυακή κυκλοφορία, που δεν λογιζόταν καν ως υπολογίσιμος ανταγωνιστής.
Μόνο με άξονα την πτώση και τους όρους ανάκαμψής της μπορεί να γίνει κατανοητό το εμπρηστικό περιεχόμενο της AV. Συντεταγμένη με πολιτικές δυνάμεις χαμηλής συσπείρωσης (Ποτάμι, ΠΑΣΟΚ, Φιλελεύθερη Συμμαχία, Δράση, Δημιουργία Ξανά), στους κόλπους των οποίων διασώζονται τα απομεινάρια της φιγούρας και του τρόπου ζωής των παλαιών της αναγνωστών, και αναγνωστικά ηττημένη κατά κράτος από τη φύσει ευπροσάρμοστη στις πολιτισμικές καινοτομίες, Lifo, η AV ασπάστηκε περιχαρώς τον «αντι-λαϊκίστικο λαϊκισμό» του ακραίου κέντρου, διεκδικώντας να γίνει – παρέα με το Protagon του Σταύρου Θεοδωράκη – η πιο δημόσια έκφραση μιας ιδεολογικής γραμμής που απασχολεί μόνο έναν κόσμο κινούμενο στα κατώτερα κλιμάκια της δημοσιογραφικής, πολιτικής και επιχειρηματικής εξουσίας. Είναι μάλλον εσφαλμένη η ανάγνωση ότι ο χαλαρός σχολιασμός της ενδυμασίας της Ουρανίας Μιχαλολιάκου είναι απόπειρα άρδευσης «κλικ». Πιθανότερο είναι, ταλαντευόμενη ανάμεσα στις περασμένες της δόξες και τους απόβλητους της μαζικής πολιτικής, η AV να έχει πια παγιδευτεί στην ανάδραση με την κλειστή ψευδο-ελίτ του πιο σκληρού νεοφιλελευθερισμού, αδιαφορώντας για τη δημόσια ευθύνη απέναντι στην πλέμπα των αναγνωστών – και συνεπώς για τις αντιδράσεις τους.
•
