ΣΚΕΠΤΙΚΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ Ε.Ε. ΔΙΧΟΓΝΩΜΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΗΠΑ
Από την άτυπη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών, στη Ρίγα, 6-7 Μάρτη
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα παρέτεινε τις κυρώσεις εναντίον της Ρωσίας κατά ένα χρόνο. Οι κυρώσεις αυτές ισχύουν από τις 16 Μάρτη 2014 μετά την ένταξη της Κριμαίας στη Ρώσικη Ομοσπονδία. Αυτό το δικαιολόγησε λέγοντας ότι η ρώσικη πολιτική αποτελεί κίνδυνο για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ. Αν και η παράταση αφορά κυβερνητικούς αξιωματούχους και επιχειρηματίες και όχι τομείς της ρώσικης οικονομίας, η αμερικανική κυβέρνηση θέλησε να δείξει ότι οι κυρώσεις θα συνεχιστούν ανεξάρτητα από την τήρηση των συμφωνιών του Μινσκ. Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι η παράταση δίνεται στις κυρώσεις και δεν υπάρχει διεύρυνση, όπως δήλωνε σε όλους τους τόνους η αμερικανική κυβέρνηση. Η υπογραφή από τους ηγέτες του «κουαρτέτου της Νορμανδίας» των συμφωνιών για τη διευθέτηση της κρίσης στο Ντονμπάς οπωσδήποτε συνέβαλε στην απόφαση των ΗΠΑ. Από την άλλη, είναι φανερό ότι η αμερικανική πλευρά επιθυμεί τη συνέχιση των κυρώσεων, γιατί από την αντιπαράθεση Δύσης – Ρωσίας βγαίνουν μέχρι στιγμής οι πιο ωφελημένοι.
Πρώτον, η συνέχιση της αντιπαράθεσης δίνει τη δυνατότητα στην κυβέρνηση Ομπάμα να αναδεικνύει την ηγεμονία της στην παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα. Δεύτερον, μπαίνει φρένο στις όποιες επιδιώξεις της ΕΕ για κάποια αυτονομία στη λήψη των αποφάσεων. Τρίτον, αλλά όχι έσχατο, είναι η επιρροή που ασκείται στις εμπορικές και οικονομικές σχέσεις. Ο «πόλεμος των κυρώσεων» έχει πολύ μεγαλύτερες αρνητικές επιπτώσεις στις χώρες της ΕΕ παρά στις ΗΠΑ. Βέβαια, οι ΗΠΑ μπορούν ευκολότερα να πουλάνε στρατιωτικούς εξοπλισμούς στην ΕΕ και να προχωρούν στην προμήθεια, παραδείγματος χάρη, σχιστολιθικού αερίου, ώστε προοπτικά να περιοριστούν η προμήθεια ρώσικων ενεργειακών πρώτων υλών.
Οι χώρες της ΕΕ επανέφεραν τη συζήτηση για την πολιτική των κυρώσεων εναντίον της Ρωσίας κατά την άτυπη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών που έγινε στη Ρίγα, 6-7 Μάρτη. Είναι φανερό ότι δεν υπήρξε ενιαία άποψη για το συγκεκριμένο θέμα. Οι χώρες που στηρίζουν τις κυρώσεις (Πολωνία, χώρες της Βαλτικής, Μεγάλη Βρετανία, Σουηδία, Βέλγιο) ζήτησαν να συνεχιστεί η πίεση προς τη Μόσχα και να επεκταθούν οι κυρώσεις. Προχώρησαν μάλιστα ένα βήμα παραπέρα. Με πρόσχημα το ρωσικό κίνδυνο πρότειναν τη δημιουργία ενόπλων δυνάμεων στα πλαίσια της ΕΕ.
Δεν υπάρχουν λόγοι για παράταση
Κατά τη διήμερη συνάντηση των υπουργών εξωτερικών έγινε μια πρώτη προσπάθεια προσέγγισης των 28 χωρών, ενόψει της συνόδου κορυφής των χωρών-μελών της ΕΕ, στις 19 Μάρτη, όπου μεταξύ άλλων θα συζητηθούν οι σχέσεις με τη Ρωσία και η πορεία υλοποίησης των συμφωνιών του Μινσκ. Από την άλλη πλευρά, τονίζεται ότι δεν υπάρχουν λόγοι για παράταση των κυρώσεων που λήγουν 31 Ιούλη.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας, Πάολο Τζεντιλόνι, δήλωσε ότι έρχονται «ελπιδοφόρα μηνύματα» από την περιοχή του Ντονμπάς και «προς το παρόν δεν υπάρχει ανάγκη για επιβολή νέων κυρώσεων, ούτε για αυτόματη επέκταση των σημερινών». Προς την ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και η ομιλία του αυστριακού υπουργού Εξωτερικών Σεμπάστιαν Κουρτς. Ο υπουργός Εξωτερικών της Ισπανίας Χοσε Μανουέλ Γκαρσία – Μαργκάλο τόνισε ότι θα πρέπει να δοθεί μια ευκαιρία στην ειρήνη και στην τοποθέτησή του ήταν όλο «ήξεις – αφήξεις» και στη Ρίγα και κατά την επίσκεψή του στις 10 Μάρτη στη Μόσχα, όπου συναντήθηκε με το ρώσο ομόλογό του και του έθεσε τα μεγάλα προβλήματα που αντιμετωπίζουν η ισπανική αγροτική οικονομία μετά το εμπάργκο της Ρωσίας στα δυτικά αγροτικά προϊόντα, αλλά και ο τουρισμός. Ο Σεργκέι Λαβρόφ δήλωσε ότι η Ρωσία, όπως δεν ζήτησε την επιβολή των κυρώσεων από τη Δύση, έτσι δεν θα ζητήσει την άρση τους και ότι η ίδια η ζωή θα βάλει τα πράγματα στη θέση τους.
Η ελληνική στάση
Ο έλληνας υπουργός εξωτερικών Νίκος Κοτζιάς σε συνέντευξή του στη δημόσια γερμανική τηλεόραση ARD ανέφερε ότι οι κυρώσεις έχουν κοστίσει στην Ελλάδα «ο κούκος αηδόνι» και διαμαρτυρήθηκε για την αδιαφορία με την οποία αντιμετωπίζει η ΕΕ περιπτώσεις χωρών όπως η Τουρκία, που εκμεταλλεύεται τις κυρώσεις για να διεισδύσει αυτή, με τα προϊόντα της στη θέση των ελληνικών, στη Ρωσία. Επίσης, ανέφερε ότι η Ελλάδα έχει αρνητική εμπειρία από το εμπάργκο που είχε επιβάλλει πριν 20 χρόνια στην ΠΓΔΜ. Σε ερώτηση, αν η Ελλάδα απειλεί με βέτο απάντησε: «Δεν απειλούμε με βέτο. Το βέτο περιλαμβάνεται στα δικαιώματα τα οποία διαθέτει η χώρα στην ΕΕ και το βρίσκω παράξενο να λέει κανείς ότι η χρήση των εργαλείων της ΕΕ αποτελεί απειλή. Τίποτα το οποίο προβλέπεται από το καταστατικό και τις συνθήκες της ΕΕ δεν αποτελεί απειλή… Ποτέ δεν ασκήσαμε βέτο χωρίς λόγο και στην περίπτωση της Ουκρανίας πιθανόν δεν θα ασκήσουμε βέτο χωρίς περαιτέρω λόγο».
Χωρίς ενιαία γραμμή
Ακόμη και ένθερμοι υποστηριχτές των κυρώσεων, όπως ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντόναλντ Τουσκ εμφανίζεται ιδιαίτερα σκεπτικός και υποστηρίζει ότι δεν είναι εύκολο να ασκούνται πιέσεις προς τη Ρωσία τη στιγμή που στο Ντονμπάς γίνονται βήματα προς την κατεύθυνση της αποκλιμάκωσης. Σε συνέντευξή του στην «Τhe New York Times», στις 8 Μάρτη ανέφερε ότι συμφωνία μεταξύ των 28 χωρών θα επιτευχθεί πολύ δύσκολα και ότι υπάρχουν πολιτικοί ηγέτες που ελπίζουν ότι θα αποφευχθεί ένας νέος γύρος αντιπαράθεσης μεταξύ ΕΕ – Ρωσίας. Οι δηλώσεις αυτές του Τουσκ , που θεωρείται ένας από τους πιο αντιρώσους πολιτικούς, υπαγορεύονται και από τις απώλειες των πολωνών αγροτών που έχασαν το 2014 από το εμπάργκο περίπου 500 εκατ. ευρώ. Η Άγγελλα Μέρκελ από την άλλη, το ίδιο διάστημα ταξίδεψε στο Τόκιο και είχε συνομιλίες με τον ιάπωνα πρωθυπουργό Σίντζο Αμπε. Σκοπός της επίσκεψης ήταν να επιβεβαιωθεί η κοινή στάση της Δύσης απέναντι στη Ρωσία. Ο κ. Αμπε, αν και εξέφρασε την υποστήριξή του απάντησε ότι η άσκηση πίεσης είναι απαραίτητη, αλλά θα είναι δύσκολη η διευθέτηση του προβλήματος μόνο με κυρώσεις.
Πέρασε ένας χρόνος από την επιβολή των κυρώσεων της Δύσης εναντίον της Ρωσίας . Το διάστημα αυτό ήταν αρκετό για να φανεί η ανεδαφικότητα του μέτρου στις σύγχρονες διεθνείς σχέσεις. Οι κυρώσεις είναι δίκοπο μαχαίρι και ενίοτε στρέφονται εναντίον των εμπνευστών τους. Οι κυρώσεις εναντίον της Ρωσίας αλλά και το απαντητικό εμπάργκο του Κρεμλίνου στα αγροτικά και κτηνοτροφικά προϊόντα της Δύσης δημιούργησαν πολλά και σοβαρά προβλήματα και στις δύο πλευρές και η συνέχισή τους θα σωρεύσει ακόμα περισσότερα. Ήδη εμφανίζονται ρωγμές στο εσωτερικό της ΕΕ. Εκτός από την Ελλάδα, εναντίον των κυρώσεων τάσσονται χώρες όπως η Κύπρος, η Ιταλία, η Αυστρία, η Ουγγαρία και άλλες. Επίσης, ενιαία άποψη για τις κυρώσεις δεν υπάρχει ούτε στις ίδιες τις ΗΠΑ. Μεγάλες αμερικανικές επιχειρήσεις διαφωνούν με τη συνέχιση των κυρώσεων. Η Exxon ήδη δήλωσε ότι έχει χάσει 1 δισ. δολάρια από τη διακοπή της συμμετοχής της στην ανίχνευση νέων κοιτασμάτων στη Δυτική Σιβηρία. Από τη άλλη πλευρά, η Ρωσία εξετάζει το ενδεχόμενο χαλάρωσης του εμπάργκο σε χώρες όπως η Ελλάδα.
Μιχάλης Ρένεσης
