Αν ο Κικλ γίνει ομοσπονδιακός καγκελάριος, δεν θα είναι επειδή το αποφάσισε ο λαός, αλλά επειδή το θέλει το ÖVP.
Στην περίπτωση της Αυστρίας φαίνεται με τον πιο ανάγλυφο τρόπο το πώς ο δεξιός ριζοσπαστισμός έγινε ήδη κανονικότητα στην Ευρώπη. Όταν το ÖVP, το παραδοσιακό συντηρητικό κόμμα, σχημάτισε τον Ιανουάριο του 2000 ομοσπονδιακή κυβέρνηση σε συμμαχία με το FPÖ, προκλήθηκε θύελλα αγανάκτησης στις Βρυξέλλες. Σήμερα, 25 χρόνια αργότερα, το γεγονός ότι ο πρόεδρος του FPÖ, Χέρμπερτ Κικλ, πήρε την εντολή για τον σχηματισμό κυβέρνησης, δεν προκαλεί κανέναν εκνευρισμό. Ωστόσο, το FPÖ είναι το ίδιο κόμμα, που ιδρύθηκε για να δώσει μια νέα πολιτική στέγη στα πρώην μέλη του NSDAP (Εθνικοσοσιαλιστικό Γερμανικό Εργατικό Κόμμα ). Σαν χαμαιλέοντας, το FPÖ, το οποίο ιδρύθηκε από έναν πρώην ταξίαρχο των SS και είχε ως ηγέτη επί δύο δεκαετίες έναν πρώην SS-Sturmbannführer (παραστρατιωτικός βαθμός ανάλογος του ταγματάρχη), έχει προσαρμοστεί σε διαφορετικές πολιτικές περιστάσεις χωρίς ποτέ να αλλάξει τη φύση του. Συνεχίζει να εκπροσωπεί τη γερμανική εθνικιστική πτέρυγα του αυστριακού συντηρητισμού, πράγμα που σημαίνει ότι οι ιδεολόγοι του βλέπουν τους Αυστριακούς ως μέρος της γερμανικής «εθνικής κοινότητας».
Με αυτό το πρόγραμμα το FPÖ προσέλκυσε ένα 5-7% του εκλογικού σώματος στο μεγαλύτερο χρονικό διάστημα της ύπαρξής του. Ταυτόχρονα, όμως, εξακολουθεί να έχει στη διάθεσή του ένα εκτεταμένο δίκτυο ακαδημαϊκών, δημοσίων υπαλλήλων και ιδιωτών επιχειρηματιών, το οποίο του δίνει δυσανάλογα μεγάλη επιρροή σε σχέση τους ψηφοφόρους του.
Ο Γεργκ Χάιντερ, ο οποίος ανέβηκε στην κορυφή του FPÖ με ένα εσωτερικό πραξικόπημα το 1986, μεταμόρφωσε το κόμμα σε έναν μαζικό και εκλογικά επιτυχημένο σχηματισμό. Το άκαμπτο κορπορατιστικό σύστημα που επικρατούσε στην Αυστρία χαρακτηριζόταν από υψηλό βαθμό διαφθοράς και πελατειακών σχέσεων, γεγονός που του παρείχε πολλές αφετηρίες για μια λαϊκιστική κριτική του «συστήματος». Ωστόσο, η εκλογική του επιτυχία τροφοδοτήθηκε από την αδίστακτη εκμετάλλευση του ρατσισμού, που είναι βαθιά ριζωμένος στην αυστριακή κοινωνία, και την προβολή των κοινωνικών φόβων που νιώθουν πολλοί άνθρωποι στα πρόσωπα των 1,8 εκατομμυρίων μεταναστών που ζουν στη χώρα. Χρησιμοποιώντας αυτή τη μέθοδο, κέρδισε το 27% των ψήφων το 1999, γεγονός που οδήγησε στο σχηματισμό της πρώτης «μαυρογάλανης» κυβέρνησης συνασπισμού [ÖVP και FPÖ] και στις προαναφερθείσες έντονες αντιδράσεις στην Ευρώπη. Το ίδιο κατάφερε το FPÖ για δεύτερη φορά με 26% και υπό την ηγεσία του Χάιντς-Κρίστιαν Στράχε, ο οποίος μπήκε και πάλι σε κυβέρνηση υπό την ηγεσία του ÖVP. Και στις δύο περιπτώσεις, οι κυβερνήσεις απέτυχαν μετά από μόλις δύο χρόνια λόγω της πολιτικής αστάθειας του FPÖ, αλλά αυτό δεν το εμπόδισε να έρθει πρώτο κόμμα στις εκλογές του προηγούμενου Σεπτεμβρίου προσελκύοντας το 29% του εκλογικού σώματος.
Εσωτερική πολιτική σύγκρουση στο ÖVP
Αυτό έθεσε σε δοκιμασία την ηγεσία του ÖVP, του δεύτερου σε ψήφους κόμματος. Ενώ η ηγεσία εισήλθε σε κυβερνητικές διαπραγματεύσεις με τους Σοσιαλδημοκράτες και τους Φιλελεύθερους, σε μια προσπάθεια να διατηρήσει το αξίωμα του ομοσπονδιακού καγκελάριου, η επιχειρηματική πτέρυγά του θα προτιμούσε να συμμαχήσει με το FPÖ από τη θέση του μικρότερου κυβερνητικού εταίρου.
Αυτή η εσωτερική πολιτική σύγκρουση στο ÖVP δεν διεξήχθη ανοιχτά, αλλά με τη μορφή πολιτικής φάρσας – με έναν τυπικά αυστριακό τρόπο.
Οι διαπραγματεύσεις για κυβερνητική συνεργασία μεταξύ των τριών κομμάτων διεξάγονταν επώδυνα επί τρεις μήνες, ώσπου τελικά οι Φιλελεύθεροι –κατά το πρότυπο του γερμανικού FDP– αποχώρησαν, επειδή οι Σοσιαλδημοκράτες αρνήθηκαν να συμφωνήσουν σε ριζικές περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες, που ήταν απαραίτητες για την επιβολή των νέων δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ.
Λιγότερο από 24 ώρες αργότερα, το ÖVP τερμάτισε επίσης τις διαπραγματεύσεις του με τους Σοσιαλδημοκράτες τονίζοντας την προθυμία του να συμπορευτεί με το FPÖ.
Οι Σοσιαλδημοκράτες είχαν δίκιο που δεν αφέθηκαν να προσδεθούν στο κοινωνικά αντιδραστικό σχέδιο που ήθελαν να τους επιβάλουν το ÖVP και οι Φιλελεύθεροι (Neos). Αν ο Κικλ γίνει ομοσπονδιακός καγκελάριος, δεν θα είναι επειδή το αποφάσισε ο λαός, αλλά επειδή το θέλει το ÖVP. Είναι σαφές ότι οι καπιταλιστικοί κύκλοι στο εσωτερικό του ÖVP και των Neos ενδιαφέρονται πολύ περισσότερο να προωθήσουν το κοινωνικά αντιδραστικό τους σχέδιο παρά να εμποδίσουν τον δεξιό ριζοσπαστισμό στον δρόμο του προς την εξουσία. Συμπεραίνουμε: Τα ταξικά συμφέροντα υπερισχύουν της ηθικής. Έτσι ήταν στη δεκαετία του 1930 και έτσι είναι και σήμερα.
Η μάχη στο πεδίο της κοινωνικής πολιτικής
Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ του ÖVP και του FPÖ δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί. Όσο κι αν τα δύο κόμματα συμφωνούν στη νεοφιλελεύθερη οικονομική πολιτική τους, οι απόψεις τους για τη διεθνή πολιτική διαφέρουν σημαντικά, για παράδειγμα όσον αφορά τη ρωσική επιθετικότητα στην Ουκρανία. Ενώ το ÖVP ευθυγραμμίζεται με την ΕΕ, το FPÖ χαρακτηρίζεται από την έντονη εγγύτητά του προς τη σημερινή ηγεσία της Ρωσίας.
Οι δυνάμεις κατά μιας ομοσπονδιακής κυβέρνησης υπό την ηγεσία του Κικλ βρίσκονται μόνο στον εξωκοινοβουλευτικό χώρο. Οι διαδηλώσεις κατά της κυβέρνησης, όπως αυτές που ζήσαμε τη δεκαετία του 2000, είναι καλές. Ωστόσο, η ÖGB (Ομοσπονδία Αυστριακών Συνδικάτων) και τα συνδικάτα έχουν να διαδραματίσουν έναν βασικό ρόλο. Θα επιλέξουν να προσαρμοστούν στις αντιδραστικές συνθήκες ή θα προβάλουν αντίσταση;
Αυτό απαιτεί να σπάσουν τα νεοφιλελεύθερα ταμπού. Όχι, το υπ' αριθμόν ένα πρόβλημα της χώρας δεν είναι τα δημόσια οικονομικά, αλλά ο αυξανόμενος αριθμός των ανέργων, η έλλειψη στέγης και η κοινωνική ανασφάλεια. Όχι, πρωταρχικό στόχο του κράτους δεν μπορεί να αποτελεί ο εξοπλισμός του αυστριακού στρατού με κόστος δισεκατομμυρίων, αλλά η αναδιοργάνωση του εκπαιδευτικού και υγειονομικού μας συστήματος. Όχι, οι θέσεις εργασίας δεν δημιουργούνται με την περικοπή των συντάξεων, αλλά με την ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης και τις δημόσιες επενδύσεις στον οικολογικό μετασχηματισμό.
Είναι αλήθεια ότι η εναντίωση στο FPÖ αποτελεί ηθική υποχρέωση. Ωστόσο, η μάχη θα χαθεί ή θα κερδηθεί στο πεδίο της κοινωνικής πολιτικής. Αυτό απαιτεί το θάρρος να κολυμπήσουμε κόντρα στο νεοφιλελεύθερο ρεύμα.
Όπως και να έχει, η Αυστρία βρίσκεται σε ένα σημείο καμπής. Οι κοινοβουλευτικοί τακτικισμοί μεταξύ των ίδιων σχηματισμών έχουν φτάσει στο τέλος τους. Και καμία δύναμη στο κοινοβούλιο δεν είναι υπέρ μιας ριζικής αλλαγής πορείας που θα δίνει προτεραιότητα στα συμφέροντα των πολλών έναντι της κερδοσκοπίας των λίγων.
Είναι επομένως πιθανό οι Αυστριακοί να κληθούν να ψηφίσουν ξανά στο εγγύς μέλλον.
Μετάφραση: Γιώργος Χονδρός
