Σε ένα κόμμα όπως ο ΣΥΡΙΖΑ, με τη συγκεκριμένη, ιστορικά διαμορφωμένη δομή, όπου συνεργάζονται άτομα με διαφορετικές ιδεολογικοπολιτικές και ταξικές καταβολές, ευαισθησίες, πολιτική και αισθητική κουλτούρα, αντιλήψεις, ικανότητες και προσεγγίσεις της πολιτικής, δεν μπορεί να επιβιώνουν εγκεφαλικές συλλήψεις και κινήσεις στις κορυφογραμμές, δίχως να είναι συμβατές και αντίστοιχες με τις ανησυχίες και τα θέλω της οργανωμένης βάσης, αλλά και της κοινωνίας. Εάν συνέβαινε αυτό, τότε το κόμμα θα έχανε την ταυτότητά του.
Ο πρόεδρος, τα μέλη της ΚΕ, τα στελέχη των ΝΕ και των ΠΕ, οι συντονιστές και τα συντονιστικά των ΟΜ της Αριστεράς δεν γεννιούνται από παρθενογένεση, δεν προκύπτουν από κληρονομικά δικαιώματα, ούτε αναδύονται μέσα από συνθήκες εργαστηρίου. Αναδεικνύονται και διαμορφώνονται δυναμικά, μέσα στους κοινωνικούς αγώνες, την ιδεολογικοπολιτική διαπάλη και τις διεργασίες, που αντανακλούν τον πολιτικό συσχετισμό δύναμης, της ταξικής πάλης και των προσωπικών ικανοτήτων και δυνατοτήτων τη δεδομένη κάθε φορά ιστορική στιγμή.
Για όσους θέλουν να ακούσουν, τα περισσότερα ερεθίσματα κριτικής τα δίνει η βάση του κόμματος και η κοινωνία και αναφέρονται κυρίως εκεί όπου τα ανώτερα κομματικά και κυβερνητικά πλέον όργανα, αδυνατούν να δώσουν διέξοδο, κωλυσιεργούν, διαπλέκονται, αποστασιοποιούνται από την κοινωνία, ενσωματώνονται στο σύστημα ή γίνονται αιτία νέων κοινωνικών προβλημάτων.
Οι προβληματισμοί και οι κάθε είδους πολιτικές πρωτοβουλίες έχουν την πηγή τους σε υπαρκτά ζητήματα ή ιδέες που υποβόσκουν, συζητιούνται ή εκφράζουν σε μεγάλο βαθμό και τη βάση του κόμματος.
Ο ρόλος των τάσεων
Κάπως έτσι προέκυψε π.χ. για κάποιους η ανάγκη για τη συσπείρωση γύρω από τον πρόεδρο και η δημιουργία μιας καλά οργανωμένης παρέμβασης (Ενωτική Κίνηση) με σχεδόν συνιστωσιακά χαρακτηριστικά. Αντίστοιχα, αν και όχι τόσο κάθετα οργανωμένα και με απόλυτα συμπαγείς απόψεις, δρουν και άλλες ομάδες, ή τάσεις όπως ήταν οι 53+, η πλατφόρμα 2010 κτλ. Οι τάσεις και οι ομάδες αυτές έχουν στο σημερινό ΣΥΡΙΖΑ λίγο ή πολύ ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας και δεν αποτελούν κλειστές κάστες, όπου δε χωράει η διαπάλη των ιδεών, η αλληλεπίδραση και η αλληλοεπικοινωνία. Στη βάση και σε όλα τα όργανα του κόμματος υπάρχουν επίσης σύντροφοι που δεν είναι οργανικά ενταγμένοι κάπου, παρά μόνο σε αυτό που κάποιοι ονομάζουν τον «όλον ΣΥΡΙΖΑ». Το όλον, όμως, αυτό προέκυψε και από το γεγονός της οργανωτικής πολυσχιδίας και του πλουραλισμού μέσων έκφρασης, πολιτικής και απόψεων.
Το σημαντικό σήμερα –παρόλη την αρνητική φόρτιση που επέφερε η διάσπαση- δεν είναι τόσο το γεγονός της λειτουργίας τάσεων ή ιδεολογικών ρευμάτων, όσο οι ανάγκες από τις οποίες προκύπτουν, οι σκοποί που εξυπηρετούν και οι κανόνες λειτουργίας τους.
Στόχος θα πρέπει να είναι η ανάπτυξη μιας ουσιαστικής λειτουργικής πολυμορφίας, υπό την προϋπόθεση δημοκρατικών προωθητικών συνθέσεων και παραγωγής πρωτογενούς πολιτικής, ενταγμένων σε ένα συγκεκριμένο, δημοκρατικά συνομολογημένο κανονιστικό πλαίσιο ενδυνάμωσης του όλου κόμματος, πράγμα που θα διασφαλίζει την καταλυτική του επίδραση στο πολιτικό γίγνεσθαι, την αναγνωρισιμότητά του, την ελκυστικότητα και τη διαφορετικότητά του απέναντι στους αντιπάλους του και που θα βιώνεται από το λαό, ως υπόδειγμα κοινωνικής οργάνωσης και δράσης.
Επιθυμητή δηλαδή είναι η διαπάλη τάσεων και ιδεολογικοπολιτικών ρευμάτων, όταν αυτή δρα προς όφελος και διαμορφώνει τον «όλον ΣΥΡΙΖΑ», όταν η πρωταρχική στόχευση είναι με λίγα λόγια η ενδυνάμωση του κόμματος. Άλλωστε οι τάσεις ως συγκροτημένα ρεύματα ιδεών, πολιτικής και αισθητικής αντίληψης θα ενδυναμώνουν ή θα αδυνατίζουν ανάλογα με το βαθμό ωρίμανσης του όλου ΣΥΡΙΖΑ, ανάλογα με τη διεύρυνση της δημοκρατίας μέσα στο κόμμα και ανάλογα με τη διαπεραστικότητα και αφομοίωση των σύγχρονων ριζοσπαστικών ιδεών στο σώμα του κόμματος.
Συλλογική λειτουργία, κοινωνική γείωση
Ας μη δραματοποιούνται, λοιπόν, τα πράγματα περισσότερο από ό,τι από τη φύση τους είναι, ορμώμενοι από την πρόσφατη εμπειρία μιας τραυματικής διάσπασης. Το γεγονός αυτό αποτελεί μια τομή στην ιστορική διαδρομή του ΣΥΡΙΖΑ και δεν πρόκειται να τον αφήσει ανεπηρέαστο ιδεολογικά, πολιτικά και οργανωτικά. Είναι ένα ρήγμα, που κλείνει αντικειμενικά ένα κεφάλαιο και ανοίγει ένα καινούργιο στο δρόμο προς το συνέδριο. Ο ΣΥΡΙΖΑ θα πρέπει να βρει μια διαφορετική μορφή λειτουργίας και έκφρασης, που να διασφαλίζει ταυτόχρονα τη συλλογική δημοκρατική λειτουργία, την κοινωνική γείωση, τη λειτουργικότητα, το ρεαλισμό και το ριζοσπαστισμό.
Το δίλημμα και η πολιτική μάχη που θα διεξαχθεί –με βάση την τραυματική εμπειρία της διάσπασης– αντικειμενικά και νομοτελειακά θα είναι: Περισσότερη δημοκρατία και διαφάνεια, περισσότερη ανάγκη για ουσιαστικό συμμετοχικό σχεδιασμό, ή ανάγκη για περισσότερο έλεγχο, προσωποκεντρισμό και απόλυτη καθετοποίηση στην αντίληψη για τη λειτουργία του κόμματος;
Αριστερή Πλατφόρμα: παράδειγμα προς αποφυγή
Είναι σαφές ότι οι πρώην σύντροφοι δεν κατανόησαν τις προκλήσεις της ιστορίας τη δεδομένη στιγμή υιοθετώντας μια βολική, γραφειοκρατική και στατική αντίληψη για την κοινωνία και το κόμμα της ριζοσπαστικής αριστεράς. Για αυτούς το κόμμα ήταν εργαλείο χρήση για την προετοιμασία ενός «πολέμου κινήσεων» και όχι στόχος δημοκρατικής μετεξέλιξης στην πορεία χειραφέτησης των μελών και της κοινωνίας.
Το κυρίαρχο σε αυτήν την περίπτωση όμως δεν είναι η δαιμονοποίηση, αλλά τα πολιτικά συμπεράσματα που θα πρέπει να εξαχθούν. Ποια λύση θα έπρεπε να δοθεί σε αυτό το πρόβλημα «ομογενοποίησης», που προέκυπτε όλο και πιο έντονα, στην πορεία κατάκτησης της κυβερνητικής εξουσίας;
Ένα παράδειγμα μόνο αρκεί. Η γραμματεία του συνεδρίου τον Ιούλιο του 2013, αφαίρεσε το δικαίωμα στους εκλεγμένους από τη βάση αντιπροσώπους να αποφασίσουν με ποιον τρόπο θα ψηφίσουν για την ανάδειξη της ΚΕ του κόμματος. Το ζήτημα αυτό τέθηκε «ξερά» κατά τη διάρκεια της συζήτησης στο σώμα των αντιπροσώπων του ιδρυτικού συνεδρίου, το οποίο θα εξέλεγε αυτούς που του αρνούνταν το δικαίωμα να αποφασίζει!
Αυτή η κεκτημένη από το παρελθόν τακτική των «διεκπεραιώσεων» μεταξύ «πεφωτισμένων» στελεχών είχε ως αποτέλεσμα σοβαρά ζητήματα εσωκομματικής λειτουργίας να «λύνονται» από τους μηχανισμούς. Επιπλέον, ο τρόπος αυτός «επίλυσης» των διαφορών απέκλειε χιλιάδες παλιά και νέα μέλη, που δεν ανήκαν σε συνιστώσες και τάσεις. Το ίδιο «θέαμα» λαμβάνει χώρα και διαπερνά όλο τον κομματικό οργανισμό, κάθε φορά που πρέπει να παρθούν σοβαρές αποφάσεις για εκπροσωπήσεις, στελέχωση και υποψηφιότητες…
Ανάγκη για δημοκρατική κουλτούρα
Δεν είναι λοιπόν κάποιο αόρατο χέρι που από ψηλά «συνωμοτεί», αλλά πολύ συγκεκριμένες βασικές αδυναμίες στον πυρήνα της διαμόρφωσης του κόμματος που είναι η αιτία.
Αφού, λοιπόν, πρώτα τα πράγματα αφήνονται συνειδητά και οργανωμένα στην τύχη τους, για να «παραδοθούν» νομοτελειακά στις διεργασίες του παρασκηνίου, μετά αναζητούνται φταίχτες και αποδιοπομπαίοι τράγοι.
Πόσοι και πόσες φορές δεν ένιωθαν, όταν έθεταν κάποιο θέμα που άγγιζε «ευαίσθητες» χορδές, ότι αντιμετωπίζονταν με ένα όχι πολιτικό τρόπο, αλλά με καχυποψία και εχθρότητα; Όλοι, μα όλοι οι «εναπομείναντες» -που λένε και οι πρώην σύντροφοι της πλατφόρμας- δεν επιθυμούν το ίδιο το καλό του κόμματος, της κυβέρνησης, του προέδρου και της κοινωνίας; Ή μήπως υπάρχουν κληρονομικά δικαιώματα και σε αυτό; Δεν τιμούν κανέναν οι πολεμικές κραυγές σε ένα κόμμα, όπου όλοι πια έχουν κοινούς στόχους. Ο πιο κοινός από όλους είναι να φτιαχτεί ένα κόμμα με κοινωνική γείωση και δημοκρατική κουλτούρα.
Η κοινωνική γείωση, όμως, δεν επιτυγχάνεται ευκαιριακά και συγκυριακά, με μέτρο τις εκλογές και τη διάνοιξη διαύλων επικοινωνίας με την κυβερνητική εξουσία, αλλά με μέτρο τη δουλειά στην κοινωνία, μαζί με την κοινωνία, την ανιδιοτέλεια και με την ενδυνάμωση του αξιακού, πολιτικού και ταξικού αποτυπώματος του ΣΥΡΙΖΑ. Γιατί το σημαντικό σε όλα τούτα που συμβαίνουν, είναι η οικοδόμηση ενός κόμματος που θα εμπνέει και θα δείχνει νέους δρόμους και όταν ακόμα δεν θα είναι στη διακυβέρνηση της χώρας. Γιατί κόμμα θα υπάρχει και μετά…
Ο στόχος, λοιπόν, ο μεγάλος είναι η συσπείρωση με βάση την πολιτική και ηθική δέσμευση πάνω στις δημοκρατικές αρχές και τις αξίες της αριστεράς, για να προκύψει το κόμμα των μελών, για το οποίο όλοι (κοινωνία και μέλη) θα είναι συμμέτοχοι, συνδιαμορφωτές και υπερήφανοι. Ας φροντίσουν συντροφικά όλοι οι εμπλεκόμενοι, να υπάρξει η ευκαιρία αυτή!
Φίλιππος Βαμβουκάκης,
οργάνωση μελών Ηρακλείου
