Η δική μου πρώτη επαφή με το Ολοκαύτωμα έγινε χωρίς τη θέλησή μου. Το όνομα Σεμτώβ το κουβαλάω από τη βάφτισή μου και ανήκει σε έναν άνθρωπο που ποτέ δεν γνώρισα.
Στην απορία μου ποιος ήταν αυτός, μου έλεγαν πως ήταν ένας αγαπημένος ξάδελφος της γιαγιάς, που «χάθηκε». Που και πώς έγινε αυτό, δεν καταλάβαινα. Αργότερα συνειδητοποίησα πως αυτός ο άνθρωπος, άφησε το αποτύπωμα της σύντομης ζωής του πάνω μου για να μη τον ξεχάσω ποτέ. Χάθηκε μαζί με τα άλλα έξι εκατομμύρια που εξαερώθηκαν στους θαλάμους των αερίων και τα κρεματόρια των στρατοπέδων εξόντωσης ανθρώπων που οι Ναζί τους κατέταξαν στην κατηγορία των «αποβλήτων».
Δεν θέλω να μιλήσω άλλο για νεκρούς. Το ίδιο έκανε η άλλη γιαγιά, η μητέρα της μάνας μου, η Λουίζα, όταν για χρόνια της ζητούσα επίμονα να μου μιλήσει για τα αδέλφια της. Είχε ξεχάσει (ή δεν ήθελε να τα θυμάται;) τα ονόματα όσων μια μέρα φορτώθηκαν με βία και βρισιές στα τραίνα που από τη Θεσσαλονίκη και τις άλλες πατρίδες Ελλήνων Εβραίων πολιτών έφτασαν στις πύλες του θανάτου του Άουσβιτς.
Ο Μάρκελος
Ο πατέρας μου είχε γεννηθεί σε ένα αστικό συντηρητικό σπίτι της Καβάλας. Στα χρόνια της Κατοχής την οικογένειά του είχε κρύψει από τους γερμανικούς διωγμούς στη σοφίτα του σπιτιού της η οικογένεια του γνωστού μουσικολόγου και κριτικού της καλής μουσικής Γιώργου Λεωτσάκου, που έφυγε κι αυτός πρόσφατα.
Τα βράδια, ο 8χρονος Γιώργος Λεωτσάκος επιδίωκε την κρυφή παρέα του τότε μόλις 14 ετών «Μιχαλάκη», όπως τον ονόμασε η αστυνομία στη σωτήρια ταυτότητα που είχε μοιραστεί στους διωκόμενους Έλληνες Εβραίους από τον αστυνομικό διευθυντή της Αθήνας, τον πατέρα Έβερτ, με τη συνδρομή του αρχιεπίσκοπου Δαμασκηνού.
Ο νεαρός «Μιχαλάκης» ήταν ο μόνος που, ελέω ταυτότητας και ηλικίας, με μύριες προφυλάξεις, τολμούσε να βγει απ’ το σπίτι για τα εντελώς αναγκαία. Και μόνο όταν το βαθύ σκοτάδι κάλυπτε το θανάσιμό τους μυστικό, συναντούσε στην ταράτσα τον οκτάχρονο ευεργέτη της οικογένειας και, κοιτώντας τα άστρα, μίλαγαν για μουσική και για το απρόβλεπτο μέλλον τους.
Η Μαίντη
Βγήκε στην παρανομία και πέρασε τον Όλυμπο με τους αντάρτες τις μέρες που οι Ναζί εισβολείς φόρτωναν τα τραίνα για το Άουσβιτς, γεμάτα φίλους και συγγενείς. Βίωσε τη μεγάλη πείνα της Κατοχής, τον θάνατο, την απώλεια, κρύφτηκε σε κάθε λογής κρυψώνες, μέχρι που έφτασε η μέρα της Απελευθέρωσης. Η Μαίντη υπήρξε μία από τις λίγες επιζήσασες της εποχής του Ολοκαυτώματος, φορέας μνήμης της ναζιστικής θηριωδίας και του αντισημιτισμού. Ήταν ένα μικρό άτακτο παιδί που το χαρακτήριζε η άγνοια κινδύνου. Οι στιγμές της ξεγνοιασιάς έδωσαν τη θέση τους στο ανελέητο σκηνικό του πολέμου. Την ημέρα που οι Ιταλοί και λίγο μετά οι Γερμανοί μπήκανε στην πόλη, ήταν 12 ετών.
«Θυμάμαι τη μέρα αυτή τόσο έντονα που ακόμη ανατριχιάζω. Φτάνω στο σχολείο, το βλέπω άδειο και αναρωτιέμαι τι συμβαίνει; Μου λέει τότε ο επιστάτης “τι γυρεύεις εδώ Μαίντη; Φύγε γρήγορα για το σπίτι, γίνεται πόλεμος”. Δεν είχα καταλάβει τίποτα. Μετά από λίγη ώρα άρχισαν οι βομβαρδισμοί. Οι Ιταλοί βομβάρδιζαν το λιμάνι και το σπίτι μας βρισκόταν κοντά στην παραλία. Σηκωθήκαμε και φύγαμε».
Η παρουσία των Ιταλών στην πόλη κράτησε μέχρι να κάνουν αισθητή την παρουσία τους οι Γερμανοί. Τα πράγματα γίνονταν κάθε μέρα και πιο δύσκολα. «Έπεσε πείνα φοβερή. Θυμάμαι τον κόσμο να πεθαίνει στους δρόμους και να μαζεύουν τα νεκρά κορμιά με τα κάρα…». Η αφήγησή της σταματάει εδώ και συνεχίζεται πιο κάτω:
«Οι πιο πολλοί συγγενείς μου οδηγήθηκαν σε στρατόπεδα. Δεν γύρισε κανείς, ένας μονάχα κατάφερε και επέστρεψε, ο εξάδελφός μου ο Σαμ. Όταν, μετά την κατοχή, πηγαίνοντας από σπίτι σε σπίτι, από μαγαζί σε μαγαζί, διηγούταν τις ιστορίες του από τα στρατόπεδα του θανάτου, όλοι του έλεγαν πως είναι τρελός, πως δεν ξέρει τι λέει. Μιλούσε για φούρνους, για τα κρεματόρια των ναζί και δεν τον πίστευε κανείς. Όλοι έλεγαν: α, νάτος, περνάει πάλι ο τρελός!».
Ποτέ πια!
Η 27η Ιανουαρίου, ημέρα της απελευθέρωσης του στρατοπέδου του Άουσβιτς από τα σοβιετικά στρατεύματα (βρίσκεται σήμερα στην πολωνική επικράτεια), έχει οριστεί διεθνώς ως Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος. Το Άουσβιτς είναι ο συμβολικός τόπος των 6.000.000 Εβραίων που θανατώθηκαν. Και δεν ήταν οι μόνοι. Αιχμάλωτοι πολέμου, πολιτικοί αντίπαλοι, ιδίως κομμουνιστές, τσιγγάνοι και άλλες διαφυλετικές μειονότητες, βρέθηκαν στα στρατόπεδα εξόντωσης. Αλλά οι ιλιγγιώδεις αριθμοί που αναφέρονται στον εβραϊκό πληθυσμό καθιστούν το γεγονός μοναδικό.
Το Ολοκαύτωμα δεν αφορά μόνο τα θύματα και τα τραύματά τους. Επιβάλλεται να μεταμορφώσουμε τα αθώα θύματα των ναζί σε ένα αδιαπέραστο τείχος απέναντι στην επανάληψη της φρίκης. Μόνο έτσι το «ποτέ πια!» θα πάψει να είναι μια απλή ευχή ή μια συναισθηματική διακήρυξη. Οι απόπειρες συμψηφισμού του Ολοκαυτώματος με τη σημερινή εγκληματική πολιτική του Ισραήλ κατά των Παλαιστινίων είναι άτοπες και υποσκάπτουν τον αγώνα τους για ανεξαρτησία και δικαιοσύνη.
