Φωτογραφία: Στέφανος Ραπάνης / Eurokinissi
«Scrap the asylum system» τιτλοφορήθηκε το εξώφυλλο της ναυαρχίδας του οικονομικού φιλελευθερισμού, του Economist της εβδομάδας που μας πέρασε. Βέβαια τρία τεύχη προηγουμένως, το ίδιο περιοδικό αναφερόταν επικριτικά για τους πολιτικούς που μειώνουν τη μετανάστευση και αντιμετωπίζουν τις δυσμενείς (και για τον Economist) συνέπειες.
Δεν ξέρουμε αν επηρεάστηκε από την τρίμηνη αναστολή υποβολής αιτημάτων ασύλου της ελληνικής κυβέρνησης για τους ανθρώπους που καταφθάνουν στην Κρήτη. Το περιοδικό αναφέρεται σε ολοένα αυξανόμενα παραδείγματα μεγάλων («πλούσιων») χωρών που αρνούνται το δικαίωμα στο άσυλο. Το σύστημα δεν δουλεύει, γράφει το περιοδικό. Σχεδιασμένο για τη μεταπολεμική Ευρώπη δεν μπορεί να ανταποκριθεί σε ένα κόσμο αυξανόμενων συγκρούσεων, φθηνού μεταφορικού κόστους και τεράστιων οικονομικών ανισοτήτων. Οι «πλούσιες» χώρες, γράφει, πρέπει να ξεχωρίσουν το άσυλο από τη μετανάστευση για εργασία.
Δεν ξέρω αν αυτά ξεπατικώνει και ο νυν υπουργός Μετανάστευσης, και αναφέρει ότι η Σύμβαση για τους Πρόσφυγες είναι ξεπερασμένη. Σε κάθε περίπτωση όμως, είναι πολύ καλό το ότι πρόσωπο με ακραίες αντιμεταναστευτικές και λαϊκιστικές τουλάχιστον θέσεις, που τοποθετήθηκε ως υπουργός Μετανάστευσης, διαβάζει και ενημερώνεται για τη Σύμβαση της Γενεύης για τους Πρόσφυγες.
Υπάρχει μικρό δίκιο ότι στο μεταπολεμικό κόσμο (στον κόσμο μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, γιατί δυστυχώς έκτοτε έχουμε πολλούς άλλους μεγάλους πολέμους) η Σύμβαση χρησιμοποιήθηκε για να καλύψει περιπτώσεις αντιφρονούντων που διέφευγαν από την πρώην Σοβιετική Ενωση, όπως λέει ο νυν υπουργός. Δεν υπάρχει δίκιο στο ότι η Σύμβαση εργαλειοποιείται σήμερα από μετανάστες για εργασία για να εισέλθουν παράνομα στις «πλούσιες» χώρες, και να παραμείνουν σε γκρίζα ζώνη έως ότου απορριφθούν τα αιτήματά τους.
Τουλάχιστον στην ΕΕ το ποσοστό θετικών αποφάσεων (και μάλιστα μόνο στον πρώτο βαθμό εξέτασης) όλων των μορφών προστασίας (εξαιρουμένων των Ουκρανών), είναι μεγαλύτερο από το ποσοστό απορρίψεων (51,4% προς 48,6% – Στην Ελλάδα τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 71,5% προς 28,5%). Βέβαια, όπως αναφέρει και ο Economist, η πραγματικότητα είναι ότι οι πρόσφυγες παγκόσμια αυξάνονται συνεχώς, ανά τον κόσμο. Από την άλλη, συνήθως καταλήγουν στις γειτονικές τους χώρες. Ετσι 73% των προσφύγων παγκόσμια φιλοξενούνται από χαμηλού και μέσου εισοδήματος χώρες, ενώ το μερίδιο των «πλούσιων» χωρών ανά τον κόσμο είναι μόνο το 27% (δεν ξέρω που κατατάσσει την Ελλάδα ο Economist).
Αναφέρει επίσης ορθά ότι στον κόσμο σήμερα υπάρχουν 123 εκατομμύρια αναγκαστικά εκτοπισμένοι, δηλαδή έχουν φύγει από τα σπίτια τους, για διάφορους λόγους (συγκρούσεις, γενικευμένη βία, παραβιάσεις δικαιωμάτων, διώξεις, φυσικές καταστροφές, κλιματική αλλαγή κ.λπ.). Από αυτούς μόνο 42,7 εκατομμύρια θεωρούνται κατά την Υπατη Αρμοστεία ως πρόσφυγες. Πράγματι, έτσι, η Σύμβαση της Γενεύης χρειάζεται αναθεώρηση, καθώς οι περιοριστικοί της ορισμοί, όσο και αν έχουν διευρυνθεί από άλλα πλαίσια (όπως αυτό της επικουρικής προστασίας, ή της προσωρινής προστασίας στην Ευρώπη, υπό την οποία καλύφθηκαν οι Ουκρανοί, ή ακόμη και παράπλευρα καθεστώτα π.χ. ανθρωπιστικών λόγων) δεν μπορούν να καλύψουν όλες τις ανάγκες προστασίας εκτοπισμένων προσώπων ανά τον κόσμο.
Αληθές επίσης είναι ότι από τους παγκόσμιους πρόσφυγες ή εκτοπισμένους, μόνο οι πλέον προνομιούχοι ή οι πλέον δυνατοί, έξυπνοι, θαρραλέοι και ριψοκίνδυνοι, θαλασσοπνίγονται και καταφέρνουν να φθάσουν στις «πλούσιες» χώρες.
Κι εδώ ερχόμαστε στη διαδικασία επιλογής. Κι ο Economist, και ο νυν, αλλά και όλοι οι προηγούμενοι υπουργοί Μετανάστευσης θα συμφωνήσουν στην ανάγκη ύπαρξης μετανάστευσης. Ανάλογα με τα ιδεολογικά κίνητρα του καθενός, άλλος για την ανάγκη εργατικού δυναμικού, άλλη για τη δημογραφική γήρανση, άλλο για την ανάγκη ύπαρξης πολυπολιτισμικότητας.
Νόμιμη και εύτακτη όμως θα πουν οι περισσότεροι υπουργοί των «πλούσιων» χωρών. Όμως για τις χώρες προέλευσής τους δεν υπάρχει νόμιμη ή παράνομη μετανάστευση. Τα μεταναστευτικά εμβάσματα δεν έχουν χρώμα. Ακόμη και από καθαρά οικονομική άποψη, αν αυτή ενδιαφέρει μόνο τον Economist, δεν έχει σημασία η διάκριση των ανθρώπων σε πρόσφυγες ή μετανάστες. Ως προς δε το εύτακτη, όταν τίθενται σύνορα και περιορισμοί ολοένα και περισσότεροι, η μετακίνηση θα είναι αναγκαστικά άτακτη.
Πέρα όμως από τα παραπάνω, η διάκριση πρόσφυγα και μετανάστη και η ευμενέστερη μεταχείριση του πρώτου έχει ευρύτερη σημασία και για το δυτικό, τον «πλούσιο» κόσμο του Economist. Η προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου, ταυτόχρονα με τη διατήρηση μιας οικονομικής ευημερίας, αποτελεί τον πραγματικό φάρο που φέρνει ανθρώπους στην Ευρώπη. Η ορθή εφαρμογή των κριτηρίων και της Σύμβασης της Γενεύης για τους Πρόσφυγες (όπως αυτή έχει διαμορφωθεί στο σύγχρονο κόσμο) διαφυλάσσει αυτή την ιδεολογική ηγεμονία.
Κάθε προσπάθεια να καταργήσουμε αυτό το σύστημα προστασίας είναι επικίνδυνη. Κάθε αναστολή του ασύλου, όπως αυτή του Μάρτη του 2020, αλλά και η τωρινή, αποτελεί απλά ένα κτύπημα στα θεμέλια του μεταπολεμικού κόσμου.
