Της Αθηνάς Σκούρτα*
Τα αποτελέσματα των βουλευτικών εκλογών της 7ης Ιουνίου στην Τουρκία ανέδειξαν σαφώς δύο βασικά ζητήματα. Το πρώτο σχετίζεται με την απόφαση του εκλογικού σώματος να στερήσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία από το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ), για πρώτη φορά έπειτα από δεκατρία χρόνια διακυβέρνησης. Η επιλογή αυτή υπήρξε φυσικά απόλυτα συνυφασμένη με τη στάση και τις πολιτικές επιλογές του τούρκου προέδρου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, καθώς επίσης αποτελεί ένα ξεκάθαρο μήνυμα για τις φιλοδοξίες του σχετικά με τη μετατροπή του πολιτεύματος σε προεδρικό και την υπερσυγκέντρωση των εξουσιών στο πρόσωπο του. Το δεύτερο ζήτημα, που αναδείχθηκε σε αυτές τις εκλογές με την είσοδο του φιλοκουρδικού Δημοκρατικού Κόμματος των Λαών (HDP) στην τουρκική Εθνοσυνέλευση, ήταν η τάση του εκλογικού σώματος για επίτευξη συναίνεσης μεταξύ των πολιτικών κομμάτων, που θα οδηγούσε σε κυβέρνηση συνεργασίας. Παρόλα αυτά, οι πολιτικές δυνάμεις στην Τουρκία δεν κατάφεραν να αναλύσουν σωστά αυτά τα αποτελέσματα και εν τέλει να φανούν αντάξιες των προσδοκιών του εκλογικού σώματος και να δημιουργήσουν νέες προϋποθέσεις για την πορεία της χώρας.
Προς μία νέα εκλογική αναμέτρηση
Μετά την αποτυχία των διαπραγματεύσεων για το σχηματισμό κυβέρνησης, ο τούρκος Πρόεδρος αποφάσισε τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών με οριστική ημερομηνία την Κυριακή 1η Νοεμβρίου, όπως επιβεβαίωσε και το Ανώτατο Συμβούλιο Εκλογών (YSK). Στον υπηρεσιακό πρωθυπουργό, Αχμέτ Νταβούτογλου, ανατέθηκε ο σχηματισμός μεταβατικής κυβέρνησης που θα αποτελείται από εκπροσώπους όλων των εκλεγμένων πολιτικών δυνάμεων με σειρά κοινοβουλευτικής δύναμης, όπως ορίζεται από το τουρκικό Σύνταγμα. Ωστόσο, τόσο το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) όσο και το Κόμμα Εθνικιστικού Κινήματος (MHP) αρνήθηκαν τη συμμετοχή των βουλευτών τους στη μεταβατική κυβέρνηση υπό τον Αχμέτ Νταβούτογλου, αφού θεωρούν πως το μήνυμα του τουρκικού λαού στις εκλογές της 7ης Ιουνίου ήταν σαφές και η προσπάθεια εκ νέου προσφυγής της χώρας στις κάλπες από τον Πρόεδρο Ερντογάν αποτελεί επιδίωξη για την εκπλήρωση των προσωπικών του φιλοδοξιών. Μονάχα ο Σελλαχατίν Ντεμιρτάς, συμπρόεδρος του HDP, δήλωσε πως οι βουλευτές του κόμματός του είναι επιλέξιμοι για υπουργικές θέσεις και πως το κόμμα του δεν έχει τον παραμικρό δισταγμό να ασκήσει το συνταγματικό του δικαίωμα και να συμμετάσχει στη μεταβατική κυβέρνηση. Παρόλα αυτά, ο Ντεμιρτάς σχολίασε χαρακτηριστικά πως «δεν θα εκπλαγούμε αν παραβιάσουν το σύνταγμα και προσπαθήσουν να σχηματίσουν κυβέρνηση χωρίς το κόμμα μας. Υπάρχει έστω μια μέρα που να μην έχουν παραβιάσει το σύνταγμα; Κάθε ώρα παραβιάζουν το σύνταγμα σε αυτή τη χώρα. Κάθε ώρα, διαπράττουν ένα συνταγματικό έγκλημα».
Μετά τα αποτελέσματα των εκλογών της 7ης Ιουνίου, είναι ξεκάθαρο το γεγονός πως το ιδανικότερο σενάριο για τον πρόεδρο Ερντογάν θα ήταν μια εκ νέου εκλογική αναμέτρηση, η οποία θα εξασφάλιζε στο ΑΚΡ μονοκομματική κυβέρνηση. Ωστόσο, σε ερώτηση του πρακτορείου δημοσκοπήσεων Metropoll, στις αρχές Αυγούστου, το συντριπτικό 50,4% των ψηφοφόρων στην Τουρκία απάντησε πως θεωρεί το ΑΚΡ υπεύθυνο για την αποτυχία σχηματισμού κυβέρνησης, ενώ το ποσοστό των ψηφοφόρων που συμφωνούν με τη διεξαγωγή πρόωρων-επαναληπτικών εκλογών περιορίζεται στο 41%. Για τις επερχόμενες εκλογές, δεν διαφαίνεται σχεδόν καμία μετατόπιση των ψηφοφόρων από την προηγούμενη εκλογική αναμέτρηση. Σύμφωνα με τη δημοσκόπηση του Metropoll, το ΑΚΡ λαμβάνει περίπου μία ποσοστιαία μονάδα επιπλέον (41,7% από 40,9%), το CHP βρίσκεται στο 25,5%, το εθνικιστικό MHP στο 15,7% και το φιλοκουρδικό HDP βγαίνει ενισχυμένο με 14,7%.
Με στόχο την ανατροπή του HDP
Η τρομοκρατική επίθεση που πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά σε τουρκικό έδαφος κατά τον περασμένο Ιούλιο, ανάγκασε την Άγκυρα να εμπλακεί στον πόλεμο ενάντια στο Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ και του Λεβάντε (ΙΚΙΛ). Πράγματι, η τουρκική Εθνοσυνέλευση αποφάσισε να ανοίξει τη στρατιωτική βάση στο Ιντσιρλίκ και οι τουρκικές δυνάμεις προέβησαν σε κοινούς βομβαρδισμούς με τις δυνάμεις των Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον στόχων του ΙΚΙΛ στα τουρκοσυριακά σύνορα, ενώ εκατοντάδες ύποπτοι συνελήφθησαν από τις τουρκικές αστυνομικές δυνάμεις στο εσωτερικό της χώρας. Ωστόσο, αποδείχθηκε πως για την Τουρκία επιχειρησιακή προτεραιότητα αποτελούν οι μαχητές του Κουρδικού Εργατικού Κόμματος (ΡΚΚ) και όχι η τρομοκρατία των τζιχαντιστών. Πράγματι, το ΡΚΚ πραγματοποίησε επιθέσεις και δολοφονίες Τούρκων στρατιωτών και αστυνομικών ως αντίποινα προς την κυβέρνηση του ΑΚΡ, εφόσον η τελευταία θεωρήθηκε βασικά υπεύθυνη που δεν απέτρεψε τα τραγικά γεγονότα στο Σουρούτς. Παρόλα αυτά, δεν είναι η πρώτη φορά που το ΡΚΚ προβαίνει σε τέτοιου είδους ενέργειες. Ακόμα και κατά την περίοδο της ειρηνευτικής διαδικασίας, οι Κούρδοι αντάρτες αρνούνταν να παραδώσουν τα όπλα.
Δεκάδες Τούρκοι στρατιώτες έχουν δολοφονηθεί από αντάρτες του ΡΚΚ, κατά τα τελευταία χρόνια, αλλά σε καμία από αυτές τις περιπτώσεις δεν έλαβαν στρατιωτική απάντηση από την τουρκική κυβέρνηση. Τι διαφορετικό συνέβη αυτή τη φορά; Γιατί η κυβέρνηση του ΑΚΡ επέλεξε τη δεδομένη χρονική στιγμή για την έναρξη των εχθροπραξιών με το ΡΚΚ; Η απάντηση βρίσκεται στην είσοδο του φιλοκουρδικού HDP στην τουρκική Εθνοσυνέλευση, το οποίο στέρησε από το ΑΚΡ την κυβερνητική αυτοδυναμία. Η ειρηνευτική διαδικασία με τους Κούρδους, όπως αποδείχθηκε, δεν ήταν παρά μια προσπάθεια του τούρκου προέδρου να εξασφαλίσει τη στήριξη της κουρδικής μειονότητας. Όμως, παρόλο που έχει καταφέρει να ταυτίσει το ΡΚΚ με τρομοκρατική οργάνωση, δεν έχει ακόμη καταφέρει να πείσει τον τουρκικό λαό πως το HDP συνδέεται με τις δράσεις του ΡΚΚ. Η ταύτιση του ένοπλου αγώνα των Κούρδων με το φιλοκουρδικό HDP που επιδιώκεται από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αποτελεί ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο εγχείρημα εάν αναλογιστούμε τις συνέπειες της επαναλαμβανόμενης απαγόρευσης των κουρδικών κομμάτων στην Τουρκία καθόλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990.
Ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, κατηγόρησε ευθέως τον τούρκο πρόεδρο για πολιτικό πραξικόπημα.
Η Τουρκία καθοδηγείται από τις προσωπικές φιλοδοξίες Ερντογάν
Ο Κιλιτσντάρογλου δήλωσε χαρακτηριστικά πως ο πρόεδρος Ερντογάν «ευθύνεται για την αιματοχυσία, το χάος και τον τρόμο» που έχει προκληθεί στη χώρα κατά το τελευταίο διάστημα. Πρόσθεσε επίσης πως «το μόνο πράγμα που ενδιαφέρει τα μέλη του ΑΚΡ είναι να διατηρήσουν τη θέση τους στην εξουσία» και πως «η Τουρκία έχει οδηγηθεί σκόπιμα σε αυτό το σημείο. Το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης δημιουργεί το χάος, μέσα από το οποίο προσπαθεί να πείσει τους ψηφοφόρους ότι όλα αυτά συμβαίνουν επειδή δεν έδωσαν αυτοδυναμία στο ΑΚΡ.» Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, παρόλα αυτά, συνεχίζει να εκφράζει την ανάγκη για τη de jure αναγνώριση των προεδρικών καθηκόντων του, προβάλλοντας παράλληλα την ανάγκη για μία σταθερή μονοκομματική κυβέρνηση, που θα επιφέρει εκ νέου την ομαλότητα στη χώρα. Ο ρόλος του Ερντογάν στην πολιτική σκηνή της χώρας, και τα εκβιαστικά διλλήματα τα οποία θέτει, δε φαίνεται να πείθουν την πλειονότητα του τουρκικού λαού ενώ αντίθετα λειτουργούν ολοένα και πιο αποσταθεροποιητικά. Η Τουρκία βρίσκεται ξανά -έπειτα από δεκατρία χρόνια φαινομενικής πολιτικής σταθερότητας, κοινωνικής ευημερίας και οικονομικής ανάπτυξης- σε κρίσιμη καμπή στην ιστορία της. Ίσως επειδή η δημοκρατική της μετάβαση απέτυχε. Ίσως πάλι επειδή δεν υπήρξε ποτέ. Η Τουρκία χρειάζεται μία πολιτική εξουσία μακριά από μικροπολιτικά συμφέροντα. Η Τουρκία χρειάζεται ηγέτες που θα την απεγκλωβίσουν από τα πολιτικά αδιέξοδα και που δε θα ενισχύουν τους κοινωνικούς διαχωρισμούς βαθαίνοντας τις πολιτικές κρίσεις.
*Διεθνολόγος – Απόφοιτη του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πολιτικές, Οικονομικές και Διεθνείς Σχέσεις στη Μεσόγειο», του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
