Της Βιβής Κεφαλά
Σχεδόν απαρατήρητη πέρασε η δεύτερη πολύνεκρη τρομοκρατική επίθεση, που έγινε στην Τυνησία στα τέλη Ιουνίου, καθώς η προσοχή είναι στραμμένη στην κρίση, που σηματοδότησε το «ελληνικό πρόβλημα», αλλά και στο διεθνές οικονομικό σύστημα, το οποίο απειλείται από την κινεζική κρίση.
Αν και η κατάσταση που επικρατεί στην Τυνησία, δεν έχει σε καμία περίπτωση τέτοια βαρύτητα και αμεσότητα, ωστόσο αποτελεί πηγή έντονης ανησυχίας όχι μόνο για την τύχη της τυνησιακής εξέγερσης, αλλά και για τη συνεχώς επιδεινούμενη κατάσταση ασφάλειας στη Βόρεια Αφρική και την ευρύτερη Μέση Ανατολή.
Η επίθεση
Στις 26 Ιουνίου, ένας νεαρός Τυνήσιος, που εργαζόταν σε τουριστική επιχείρηση στην πόλη Σούσσα, άνοιξε πυρ εναντίον παραθεριστών, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους τριάντα οκτώ άτομα, πριν πέσει νεκρός και ο ίδιος από αστυνομικά πυρά. Επρόκειτο για μία πραγματική σφαγή αμάχων, η δεύτερη μετά την επίθεση στο μουσείο Μπαρντό της Τύνιδας, το Μάρτιο του 2015.
Στο σημείο αυτό θα πρέπει να επισημανθούν δύο σημαντικές παράμετροι: η πρώτη αφορά το προφίλ του δολοφόνου και η δεύτερη την επιλογή του χρόνου και του τόπου, όπου έγινε το τρομοκρατικό χτύπημα.
Ο ισλαμιστής τρομοκράτης ήταν 23 ετών, καταγόταν από μία μικρή πόλη, δεν είχε δώσει ποτέ δείγματα θρησκευτικού φανατισμού, ήταν μεταπτυχιακός φοιτητής και εργαζόταν στον τουριστικό τομέα. Πρόκειται για μια περιγραφή που θα μπορούσε να ταιριάζει σε χιλιάδες νεαρούς Τυνήσιους, καθώς η χώρα έχει εξαιρετικά μεγάλο αριθμό πτυχιούχων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ ο τουρισμός1 αποτελεί, εδώ και πολλά χρόνια, οικονομικό πνεύμονα για την Τυνησία.
Κατά συνέπεια, η επιλογή του χρόνου και του χώρου του δεύτερου αιματηρού τρομοκρατικού χτυπήματος στην Τυνησία κάθε άλλο παρά τυχαία είναι. Τον Μάρτιο, που αρχίζει η καλοκαιρινή τουριστική περίοδος, γίνεται το χτύπημα στο μουσείο Μπαρντό στην Τύνιδα. Στα τέλη Ιουνίου, οπότε η τουριστική ροή αυξάνεται σημαντικά, έρχεται το χτύπημα στο θέρετρο της Σούσσα.
Οι δύο αυτές επιθέσεις καθιστούν σαφές ότι στόχος των ισλαμιστών, τουλάχιστον αυτή την περίοδο, είναι οι ξένοι και όχι οι Τυνήσιοι και η επιλογή αυτή γίνεται για δύο λόγους. Ο πρώτος λόγος είναι ότι αποφεύγοντας να χτυπήσουν πολίτες της χώρας, οι ισλαμιστές ελπίζουν ότι όχι μόνο δεν θα χάσουν την συμπάθεια του κόσμου, αλλά και ότι θα την αυξήσουν. Ο δεύτερος στόχος των ισλαμιστών είναι να πλήξουν απ΄ ευθείας ένα από τα ζωτικά κέντρα της τυνησιακής οικονομίας, δηλαδή τον τουρισμό, πράγμα που θα επιδεινώσει ακόμα περισσότερο τη θέση της εύθραυστης κοσμικής κυβέρνησης συνασπισμού της Τυνησίας.
Η κυβέρνηση
Είναι γνωστό ότι οι αραβικές εξεγέρσεις του 2011 άρχισαν από την Τυνησία, η οποία ήταν η πρώτη χώρα του αραβικού κόσμου, όπου έγιναν πραγματικά δημοκρατικές εκλογές, τις οποίες κέρδισε το μετριοπαθές ισλαμικό κόμμα Εννάχντα. Όμως το Εννάχντα, που χρειάστηκε την σύμπραξη των σαλαφιστών ισλαμιστών για να σχηματίσει κυβέρνηση, δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί στις τεράστιες προκλήσεις που είχε να αντιμετωπίσει. Τις επόμενες βουλευτικές εκλογές, που έγιναν το 2014, κέρδισε ο συνασπισμός κοσμικών κομμάτων Νιντάα Τούνες, ο οποίος, επίσης, κατάφερε να κερδίσει και τις προεδρικές εκλογές, που έγιναν την ίδια χρονιά.
Το παράδειγμα, επομένως, της Τυνησίας διέψευδε την –εντελώς λανθασμένη αλλά πολύ διαδεδομένη άποψη- ότι αραβικός κόσμος και δημοκρατία αποτελούν ασύμβατους μεταξύ τους όρους. Επρόκειτο για ένα τεράστιο βήμα προς την Δημοκρατία και την πολιτική νεωτερικότητα, καθώς όχι μόνο η αντιπολίτευση αποδέχθηκε την νίκη των κοσμικών δυνάμεων, αλλά και στο νέο τυνησιακό Σύνταγμα εμπεριέχονται –παρά τις όποιες αμφισημίες- δημοκρατικές εγγυήσεις.
Παρ’ όλα αυτά, η μικρή αυτή χώρα της Βόρειας Αφρικής συνεχίζει να πλήττεται από σοβαρά οικονομικά προβλήματα, καθώς η οικονομική ανάπτυξη, που θα δημιουργούσε θέσεις εργασίας, δεν είναι καν ορατή, ενώ η βοήθεια που υποσχέθηκε η Δύση στις αραβικές χώρες, δεν έφθασε ποτέ. Η κατάσταση αυτή – και κυρίως η έλλειψη κάθε προοπτικής – συνέβαλε στη δημιουργία μιας ηλεκτρισμένης ατμόσφαιρας, που γίνεται ακόμα βαρύτερη εξ αιτίας των απεργιών, που κηρύσσουν διάφοροι κλάδοι όπως οι δάσκαλοι και το ιατρικό προσωπικό, απεργίες τις οποίες η κυβέρνηση δεν φαίνεται να μπορεί να διαχειριστεί και στις οποίες τείνει να αποδώσει πολιτικό χαρακτήρα. Η κυβερνητική ρητορική, άλλωστε, στηρίζεται σε ένα πραγματικό γεγονός, δηλαδή στο ότι οι πολίτες παρέμειναν διχασμένοι ανάμεσα στις κοσμικές και ισλαμικές πολιτικές δυνάμεις, όπως άλλωστε προκύπτει και από τα εκλογικά αποτελέσματα.
Η κατάσταση γίνεται ακόμα χειρότερη εάν αναλογιστεί κανείς την θέση της χώρας, δηλαδή το γεγονός ότι η Τυνησία βρίσκεται ανάμεσα στην Αλγερία, που αποτελεί κοιτίδα του ισλαμικού εξτρεμισμού στην Βόρειο Αφρική, και την Λιβύη, που βρίσκεται ουσιαστικά στο έλεος των τζιχαντιστών και ομάδων του οργανωμένου εγκλήματος. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, κατά συνέπεια, δεν προκάλεσε καμία έκπληξη η ανακοίνωση των τυνησιακών αρχών ότι ο δολοφόνος της Σούσσα, είχε εκπαιδευτεί στην χρήση όπλων στην γειτονική Λιβύη.
Κήρυξη κατάστασης εκτάκτου ανάγκης
Αντιμέτωπη με όλα αυτά τα προβλήματα – αλλά και με δεδομένη πλέον την αδυναμία των αστυνομικών αρχών να ανταποκριθούν στις αυξημένες απαιτήσεις ασφάλειας έναντι του ισλαμικού κινδύνου- ο Τυνήσιος πρόεδρος κήρυξε την χώρα σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, μία εβδομάδα μετά την σφαγή της Σούσσα. Οι λόγοι τους οποίους επικαλέστηκε, με την σειρά, ο πρόεδρος Εσσέμπσι ήταν οι επαναλαμβανόμενες απεργίες –που παρεμποδίζουν την ομαλή οικονομική λειτουργία της χώρας, όπως αυτές που πραγματοποιούνται στα ορυχεία φωσφορικών αλάτων- οι αυξημένοι κίνδυνοι και απειλές που αντιπροσωπεύει ο ισλαμικός φονταμενταλισμός, αλλά και η εκρηκτική κατάσταση που επικρατεί στην γειτονική Λιβύη.
Έτσι, ο πρόεδρος Μπέζι Σαϊντ Εσσέμπσι, κατέφυγε (ή μάλλον επανέφερε σε ισχύ) το διάταγμα 78-50, το οποίο είχε υπογράψει τον Ιανουάριο του 1978 ο τότε πρόεδρος της Τυνησίας, Χαμπίμπ Μπουργκίμπα, δια του οποίου αποδίδονται εξαιρετικά διευρυμένες αρμοδιότητες στους νομάρχες της χώρας, την αστυνομία και το στρατό. Η πολιτική εξουσία, με την βοήθεια του στρατού και των σωμάτων ασφαλείας, μπορεί να απαγορεύει τις δημόσιες συγκεντρώσεις, να κηρύσσει παράνομες τις απεργίες, μπορεί να περιορίζει την κυκλοφορία, να ελέγχει συνδικαλιστικά όργανα αλλά και τον τύπο, ενώ μπορεί να επιβάλει κατ’ οίκον περιορισμό σε όποιον κρίνει ύποπτο.
Σύμφωνα με το νόμο, η κατάσταση εκτάκτου ανάγκης ισχύει για τριάντα ημέρες, μπορεί όμως να παραταθεί, εάν κριθεί απαραίτητο, πράγμα που μάλλον θα συμβεί όπως όλα δείχνουν. Αν και η απόφαση του προέδρου να κηρύξει την Τυνησία σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης έγινε δεκτή με πολύ θετικό τρόπο από τα άλλα κόμματα του Κοινοβουλίου, δεν συμβαίνει το ίδιο και με τους πολίτες.
Για πολλούς Τυνήσιους οι απαγορεύσεις και ο ασφυκτικός έλεγχος του τύπου, των συνδικαλιστών και της πολιτικής δράσης σηματοδοτούν την αποτυχία του κυβερνώντος συνασπισμού να αντιμετωπίσει τα μεγάλα προβλήματα της χώρας. Ακόμα χειρότερα, όμως, επισείει τον κίνδυνο της οπισθοδρόμησης της χώρας και της εκ νέου μετατροπής της σε ένα αστυνομοκρατούμενο καθεστώς, όπως αυτό του Ζιν Αμπεντίν Μπέν Άλι, που ανατράπηκε, τέσσερα μόλις χρόνια πρίν.
1. Ο τουριστικός τομέας συνεισφέρει περισσότερο από 7% στο Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν και απασχολεί περίπου μισό εκατομμύριο εργαζόμενους. Μετά την επίθεση του Μαρτίου, τα έσοδα από τον τουρισμό μειώθηκαν κατά τουλάχιστον 25%, πτώση που αναμένεται να συνεχιστεί αν όχι να αυξηθεί μετά την επίθεση στην Σούσσα. Βλ. Le Monde 27/06/2015.
