Η Βανέσα Νακάτε μιλά με την Κριστίν Λοκοτόρ και την έντεκα μηνών κόρη της Απούα Ακαντόλι,
σε Κέντρο Υγείας στην περιοχή Τουρκάνα της Κένιας. (Φωτογραφία: Unicef)
Το 2020, όταν νεαροί ακτιβιστές από όλο τον κόσμο είχαν συγκεντρωθεί στο Νταβός της Ελβετίας για να πραγματοποιήσουν μια παράλληλη –με το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ– δράση διαμαρτυρίας και ανάδειξης του επιτακτικού αιτήματος για άμεση λήψη μέτρων ενάντια στην κλιματική αλλαγή, εκεί βρισκόταν και η Βανέσα Νακάτε. Για κάποιους όμως ήταν αόρατη, όπως για τον φωτογράφο του Associated Press που την «έκοψε» από φωτογραφία με την Γκρέτα Τούνμπεργκ και άλλες λευκές νεαρές ακτιβίστριες. Η ίδια παραμένει παρούσα και ενεργή στα κινήματα και μάλιστα έχει αναλάβει πλέον και τον ρόλο της πρέσβειρας καλής θέλησης της Unicef. Ήξερε ήδη πολύ καλά και από πολύ νέα βέβαια πώς είναι να σε παραβλέπουν και έτσι το περιστατικό με τον φωτογράφο στο Νταβός λειτούργησε για εκείνην ως μια πολύ εύγλωττη αναπαράσταση του παραγκωνισμού που γνωρίζουν οι μαύροι και ιθαγενείς άνθρωποι στην ήπειρο που μεγάλωσε, την Αφρική, αλλά και η ίδια η χώρα της, η Ουγκάντα.
Μόνο φέτος, η Ουγκάντα έχει χτυπηθεί από δύο κλιματικές καταστροφές. Στην πρώτη περίπτωση, στην πόλη Μπάλε, στα ανατολικά της χώρας, τουλάχιστον 29 άνθρωποι έχασαν τις ζωές του και χιλιάδες άλλοι αναγκάστηκαν να ξεριζωθούν, όταν μετά από καταρρακτώδεις βροχές δύο ποταμοί υπερχείλισαν κατακλύζοντας σπίτια, καταστήματα και δρόμους. Στη δεύτερη περίπτωση, στην Καραμόγια, στα βορειοανατολικά της χώρας, περίπου μισό εκατομμύριο άνθρωποι είναι αντιμέτωποι με την πείνα, εξαιτίας της ξηρασίας από την οποία ήδη έχουν πεθάνει εκατοντάδες άνθρωποι, κυρίως γυναίκες και παιδιά. Μια χώρα που αβοήθητη μαστίζεται από τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και τις έντονες αντιθέσεις και εξάρσεις μετεωρολογικών φαινομένων που αυτή επιφέρει ακόμα και μεταξύ κοντινών περιοχών.
Όμως η εμπειρία που ήταν ιδιαίτερα έντονη για την Νακάτε ήταν αυτή που βίωσε στη γειτονική Κένια, όπου ταξίδεψε πρόσφατα στο πλαίσιο της κινητοποίησής της για τον νέο της ρόλο μέσω της Unicef. Στην Τουρκάνα, περιοχή της βορειοδυτικής Κένιας, η παρατεταμένη ξηρασία έχει φέρει 37 εκατομμύρια ανθρώπους στα όρια της λιμοκτονίας. Εκεί η βροχή δεν πότισε το χώμα για πάνω από δύο χρόνια. «Το να δω με τα μάτια μου τι σημαίνει αυτή η ακραία κλιματική συνέπεια για μια κοινότητα ανθρώπων, πόσοι πολλοί άνθρωποι υποφέρουν και πόσο πολύ έχουν ανάγκη βοήθειας, ήταν μια εμπειρία που μου άλλαξε τη ζωή», λέει η νεαρή Αφρικανή. «Είδα μπροστά στα μάτια μου πώς η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τις ζωές των ανθρώπων και ότι αυτοί που κυρίως υποφέρουν είναι οι γυναίκες και τα παιδιά». Σε ένα νοσοκομείο όπου νοσηλεύονται παιδιά με σοβαρό υποσιτισμό, η Νακάτε γνώρισε ένα σκελετωμένο αγόρι που την επόμενη μέρα πέθανε. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, 7 εκατομμύρια παιδιά μικρότερα των πέντε χρόνων είναι σοβαρά υποσιτισμένα στη γύρω περιοχή, που βιώνει τη χειρότερη κρίση πείνας των τελευταίων 70 ετών. «Πάντα έλεγα ότι η κλιματική αλλαγή είναι πολύ περισσότερα από αριθμούς και στατιστική, πολύ περισσότερα από μετεωρολογικά φαινόμενα, αλλά στην Τουρκάνα ένιωσα στο πετσί μου αυτά τα λόγια».
Στο ίδιο ταξίδι, η Βανέσα γνώρισε έναν νεαρό άνδρα που ρωτούσε γιατί ενώ οι χώρες του βόρειου ημισφαίριου του πλανήτη εκλύουν το μεγαλύτερο μέρος αερίων του θερμοκηπίου, οι περιοχές του νότιου ημισφαιρίου, όπως η Τουρκάνα, υπόκεινται τις μεγαλύτερες συνέπειες. «Πίστευε πως αυτοί κάνουν κάτι λάθος… Ήταν πολύ σκληρό και δύσκολο να εξηγήσω πώς γίνεται αυτοί που είναι λιγότερο ένοχοι να είναι συνάμα αυτοί που είναι καταδικασμένοι να βιώνουν καταστροφικές συνέπειες. Αυτή είναι μια από τις πλέον τρομακτικές αλήθειες της κλιματικής κρίσης».
Οι 54 χώρες της αφρικανικής ηπείρου μαζί συνιστούν το 15% του παγκόσμιου πληθυσμού και είναι υπεύθυνες για λιγότερο από 4% της έκλυσης αερίων του θερμοκηπίου. Αυτός ο αριθμός είναι 23% για την Κίνα, 19 για τις ΗΠΑ, και 13 για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Πέρυσι, στη Γλασκόβη όπου διεξήχθη η Cop26, ελάχιστοι αφρικανοί ακτιβιστές μπόρεσαν να συμμετέχουν λόγω των δυσκολιών με τις διαπιστεύσεις, τη χρηματοδότηση αλλά και τον εμβολιασμό, αφού μέχρι εκείνη τη στιγμή λιγότεροι από 5% των κατοίκων της αφρικανικής ηπείρου είχαν καταφέρει να εμβολιαστούν. Το αποτέλεσμα ήταν, για άλλη μια φορά, οι εκκλήσεις εκείνων που πλήττονται πιο βάναυσα από την κλιματική αλλαγή να μην ακουστούν. Στη φετινή Cop26, στο Σαρμ ελ Σεΐχ της Αιγύπτου, η Νακάτε θα είναι παρούσα αλλά δεν θα συμβεί το ίδιο με πολλούς άλλους αφρικανούς ακτιβιστές. «Πολλοί ονομάζουν τη φετινή Cop26 "Αφρικανική Cop26", αλλά δεν πρόκειται να είναι τέτοια στην ουσία της αν οι κοινότητες της Αφρικής δεν είναι παρούσες».
Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θα δουν ποτέ με τα μάτια τους το είδος της καταστροφής που βιώνουν οι κοινότητες στην Αφρική. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι πολύ σημαντικό οι φωνές και οι εμπειρίες αυτών που υπόκεινται τραγικές συνέπειες να μεταδίδονται σε παγκόσμιο επίπεδο, μέσω των ΜΜΕ αλλά και σε γεγονότα παγκόσμιας εμβέλειας όπως οι συναντήσεις για το κλίμα στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών. «Η Αφρική είναι στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης αλλά δεν είναι στις πρώτες σελίδες των εφημερίδων του κόσμου. Κάθε ακτιβιστής που μιλά, αφηγείται μια ιστορία βιωμένη από τον ίδιο και την κοινότητά του. Αν αγνοηθεί, ο κόσμος δεν θα μάθει τι πραγματικά συμβαίνει και ποιες μπορεί να είναι οι λύσεις. Η σίγαση της φωνής μας ισοδυναμεί με τον αφανισμό των κοινοτήτων μας», επισημαίνει η Βανέσα Νακάτε.
Απόδοση: Ζωή Γεωργούλα
Το κείμενο είναι βασισμένο σε άρθρο της Nina Lakhani που δημοσίευσε ο «Γκάρντιαν» στην ιστοσελίδα του: www.theguardian.com/environment/2022/sep/17/vanessa-nakate-climate-activist-africa-cop27?fbclid=IwAR0b9h4tFC1Kxr-qlJZsxa5ulffqKkaElNsBA9QZBKmU71WLYjmsI74ZH3k
