Ο βουρκόλακας και άλλα μορμολύκεια, μετάφραση, ανθολόγηση, εισαγωγή Δημήτρης Λογοθέτης, εκδόσεις: Έρμα, 2026
Οι πολυποίκιλες και ιδιαζόντως ευρηματικές παραδόσεις των βρικολάκων και οι συνακόλουθες αφηγήσεις για ζωντανούς νεκρούς που τρέφονται με αίμα έχουν τις ρίζες τους σε πολλές διαφορετικές κουλτούρες, λογοτεχνίες και εποχές. Αλλά η εικόνα του βρικόλακα –όπως τη γνωρίζουμε σήμερα– αρχίζει να διαμορφώνεται κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα, όταν οι αναφορές στη λαϊκή παράδοση γίνονται όλο και πιο συχνές στη δυτική Ευρώπη, ιδίως μετά από φήμες για περιστατικά βρικολάκων που σκορπούσαν τον τρόμο μες στη νύχτα, κυρίως στη Σερβία, στην Ουγγαρία και στη Ρουμανία.
Όπως ήταν αναμενόμενο, η λογοτεχνία δεν θα αργούσε να αξιοποιήσει τους βρικόλακες, αλλάζοντας για πάντα τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την αγωνία της αρρώστιας και του θανάτου. Το πρώτο λογοτεχνικό έργο που παρουσιάζει τον βρικόλακα όπως τον γνωρίζουμε είναι ο Βρικόλακας (1819) του Τζον Πολιντόρι. Όσο για την περίφημη Καρμίλα (1872) του Τζόζεφ Σέρινταν Λε Φανού, κατάφερε να συνδυάσει τον τρόμο με τον ερωτισμό, ενώ το πιο γνωστό και καθοριστικό έργο του είδους είναι ο Δράκουλας (1897) του Μπραμ Στόκερ, που βασίζεται –εν μέρει– στη λαογραφία της Τρανσιλβανίας και στην ιστορική φιγούρα του Βλαντ Τσέπες – μια εμβληματική φιγούρα της λογοτεχνίας του τρόμου που ρουφάει αίμα!
Οι βρικόλακες, ωστόσο, έχουν σημαντική παρουσία και στην ελληνική λαογραφία με αναφορές που χρονολογούνται από την εποχή της Τουρκοκρατίας. Υπάρχει μια υπέροχη μελέτη για τους βρικόλακες με τίτλο Το βαμπίρ στην Ευρώπη (1929) του Αουγκούστους Μόνταγκιου Σάμερς, η οποία θεωρείται κλασική για τους βρικόλακες, στη γηραιά ήπειρο. Σε αυτό το βιβλίο, και πιο συγκεκριμένα στο σχετικό κεφάλαιο «Σύγχρονη Ελλάδα», ο Βρετανός μελετητής σημειώνει ότι «σε καμία άλλη χώρα η παράδοση των βαμπίρ […] δεν διατήρησε περισσότερο την επιρροή της στους ανθρώπους απ’ ό,τι στη σύγχρονη Ελλάδα».
Δεν είναι τυχαίο ότι αυτό το κείμενο αποτελεί το επίμετρο στην εξαιρετική ανθολόγηση διηγημάτων τρόμου με τίτλο Ο βουρκόλακας και άλλα μορμολύκεια, σε μετάφραση, επιλογή κειμένων και εισαγωγή του Δημήτρη Λογοθέτη. Πρόκειται για ένα βιβλίο-ντοκουμέντο που εστιάζει σε μια άκρως ενδιαφέρουσα λογοτεχνική και λαογραφική σύγκλιση: την απεικόνιση και την εξέλιξη του «Έλληνα βρικόλακα» στη δυτική πεζογραφία του φανταστικού.
Ο ανθολόγος συγκεντρώνει κείμενα εμβληματικών δημιουργών, όπως οι Τζον Πολιντόρι, Λόρδος Μπάιρον, Σίμπερι Κουίν και Εβάντζελιν Γουόλτον. Μέσα από τις σελίδες της συλλογής ο αναγνώστης ταξιδεύει στο ελληνικό τοπίο, όπως το φαντάστηκαν, το έζησαν ή το αναπαρήγαγαν ξένοι λόγιοι και περιηγητές. Το απέθαντο σώμα του παραδοσιακού «βουρκόλακα», ριζωμένο βαθιά στις προφορικές δοξασίες και στη λαϊκή πίστη της ελληνικής υπαίθρου, μετατρέπεται σταδιακά σε ένα παγκόσμιο, διαχρονικό σύμβολο του γοτθικού και υπερφυσικού τρόμου.
Το συγκεκριμένο εγχείρημα ξεπερνά τα όρια μιας απλής συλλογής τρομακτικών ιστοριών και λειτουργεί ως ένα συναρπαστικό πολιτισμικό ψηφιδωτό της νεότερης Ελλάδας, ως τόπου όπου το αρχαίο παρελθόν συναντά τον ρομαντισμό και η δεισιδαιμονία την καθημερινότητα. Όσο για τις διηγήσεις που απαρτίζουν αυτή την πολύτιμη έκδοση, είναι ασυνήθιστα ζοφερές, πυρετώδεις –θα έλεγε κανείς– καταγραφές, γεμάτες εφιαλτικά προμηνύματα και μακάβριες σκηνές πνιγηρής ατμόσφαιρας και ανατριχιαστικής περιγραφής της δράσης των βρικολάκων. Κατά τα άλλα, τρόμος, φρίκη, εφιαλτικό μεγαλείο και αλλόκοτες καταστάσεις αποτελούν την πρώτη ύλη αυτών τα κατασκότεινων κειμένων που αποτυπώνουν εντέλει διεξοδικά τη νοσηρή γοητεία του κακού και των πλέον απρόσμενων εκφάνσεών του…
