Χωρίς αμφιβολία, αυτό που χαρακτηρίζεται ως «μεσαίος χώρος» αποτελεί το κοινωνικό στρώμα που μετακινείται συγκυριακά κατά καιρούς και δίνει την κυβέρνηση στα εκάστοτε κόμματα εξουσίας. Μπορούμε να παρατηρήσουμε με βεβαιότητα ότι σ’ αυτή την κοινωνική κατηγορία όλα είναι ασαφή. Δεν υπάρχει ταξική συνείδηση ούτε ιδεολογική συγκρότηση, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τον μπούσουλα για μια συγκεκριμένη πολιτική συμπεριφορά. Επίσης, απουσιάζουν η κουλτούρα της συλλογικής δράσης και προκρίνονται πάντα οι ατομικές λύσεις και πρακτικές. Αυτό που υπερισχύει πάνω απ’ όλα είναι το προσωπικό οικονομικό συμφέρον, που όποιος τολμήσει να το θίξει να είναι βέβαιος ότι ο μεσαίος χώρος σίγουρα θα τον εγκαταλείψει.
Με μια περισσότερο πολιτική προσέγγιση, θα μπορούσαμε να κατατάξουμε αυτόν τον κοινωνικό χώρο στα μικροαστικά στρώματα από τα οποία η κρίση πέρασε ξώφαλτσα. Αυτοί οι οποίοι επλήγησαν καθοριστικά από τα μνημόνια χάνοντας δουλειές και εισοδήματα, περνώντας σε μια επώδυνη πληβειακή κατάσταση, δεν μπορούμε να πούμε ότι ανήκουν σ’ αυτόν το χώρο. Αντίθετα, στη μικροαστική αυτή νοοτροπία ταιριάζουν απόλυτα πολλοί δημόσιοι υπάλληλοι, που διατήρησαν ένα ικανοποιητικό επίπεδο σταθερού μισθού, έχοντας και κάποια συμπληρωματικά εισοδήματα κυρίως από ακίνητα, όπως επίσης και ελεύθεροι επαγγελματίες, που ενώ πάντα κλαίγονται τα καταφέρνουν μια χαρά με τη φοροδιαφυγή και την εκμετάλλευση των υπαλλήλων τους. Σ’ αυτό το έδαφος καλλιεργείται μια συνείδηση ατομικού βολέματος συνοδευμένη από την απολίτικη συμπεριφορά που προβάλει την άποψη «όλοι είναι ίδιοι». Έτσι, η μετακίνησή τους, ως πρόχειροι κι ιδιοτελείς ψηφοφόροι, είναι εύκολη μεταξύ των κομμάτων εξουσίας, στην κατεύθυνση του κόμματος που προηγείται. Αν μάλιστα αυτό το κόμμα είναι η Νέα Δημοκρατία, με παραδοσιακή εμπλοκή στις πελατειακές σχέσεις, το σενάριο των προσδοκιών για την εξυπηρέτηση μικροσυμφερόντων ικανοποιεί απόλυτα τις προσδοκίες της ιδιοτελούς νοοτροπίας του μεσαίου χώρου.
Σ’ αυτή την κατηγορία εφάπτεται και μια κοινωνική ομάδα, από άτομα νεανικής και μέσης ηλικίας, που την χαρακτηρίζει το κυνήγι της καριέρας. Εδώ οι συνταγές του νεοφιλελευθερισμού ταιριάζουν γάντι. Ατομική ανέλιξη χωρίς όρους και όρια, υιοθέτηση των πιο αντιδραστικών μεθόδων αξιολόγησης και εποπτείας, ανελέητο κυνήγι της προβολής και των δημοσίων σχέσεων, ανυπαρξία συναδελφικότητας, αλληλεγγύης και συλλογικής δράσης, με δυο λόγια, «ο θάνατός σου, η ζωή μου». Στο σκληρό και χωρίς αντίπαλο καπιταλιστικό περιβάλλον, η Δεξιά βρίσκει μεγάλη απήχηση σ’ ένα τέτοιο ακροατήριο ενώ η Αριστερά, που έχει χάσει την ελκτική κοσμοθεωρητική της δύναμη, αδυνατεί να καλλιεργήσει και να εμπνεύσει συλλογικές και ουμανιστικές αντιλήψεις.
Παρονομαστής των παραπάνω σκέψεων δεν μπορεί παρά να είναι ο βαθύς, διαχρονικός και οριζόντιος συντηρητισμός της ελληνικής κοινωνίας. Βήματα ανάκτησης εργασιακών δικαιωμάτων, θεσμοθέτηση δικαιωμάτων για τους κρατούμενους στις φυλακές, ανάδειξη των θεμάτων που αφορούν την ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα, λήψη εκσυγχρονιστικών μέτρων, όπως το σύμφωνο συμβίωσης κι ο διαχωρισμός Κράτους – Εκκλησίας, βρίσκουν αντίθετο ή αδιάφορο το μεγαλύτερο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας. Με αποκορύφωμα το «Μακεδονικό» – όπου αναδείχθηκαν συμπεριφορές που κυμαίνονται ανάμεσα στον ακροδεξιό σκοταδισμό, τον αφελή κι απολίτικο πατριωτισμό και έναν πρωτοφανή αριστερό συντηρητισμό στα όρια του εθνολαϊκισμού – μπορούμε να καταλήξουμε στην παλιά, σοφή ρήση ότι «κάθε λαός έχει την κυβέρνηση που του αξίζει»!
Ο δικηγόρος του διαβόλου
