Η ιδιαιτερότητα των γενικών εκλογών στη Βοσνία – Ερζεγοβίνη, που διεξάγονται στις 4 Οκτωβρίου, είναι ότι την ίδια ημέρα διεξάγονται πολλές διαφορετικές αναμετρήσεις με υποψηφίους εκπροσώπους των τριών εθνοτήτων της χώρας. Οι πολίτες θα εκλέξουν τα τρία μέλη της Προεδρίας της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης και τους εκπροσώπους στη Βουλή των Αντιπροσώπων της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης. Το σύστημα εκλογής της τριμελούς Προεδρίας αντανακλά τη μεταπολεμική δομή της χώρας. Από την Ομοσπονδία της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης εκλέγονται το βοσνιακό και το κροατικό μέλος, ενώ από τη σερβική πλευρά εκλέγεται το σερβικό μέλος. Στην Ομοσπονδία της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης θα εκλεγούν επίσης η Βουλή των Αντιπροσώπων του κοινοβουλίου της οντότητας και οι συνελεύσεις των δέκα καντονιών. Στη σερβική οντότητα, η κάλπη αφορά την Εθνοσυνέλευση, τον πρόεδρο και τους δύο αντιπροέδρους. Η σύνδεση της εκπροσώπησης τόσο με την εθνική κοινότητα όσο και με την οντότητα στην οποία ψηφίζει ο πολίτης αποτελεί βασικό στοιχείο του συστήματος που εγκαθίδρυσε η συμφωνία του Ντέιτον, μετά το τέλος του πολέμου.
Ταξιδεύοντας στο Σαράγεβο, δεν μπορεί παρά το μυαλό σου να πάει στον πόλεμο της δεκαετίας του ‘90 και στη μακροβιότερη πολιορκία πρωτεύουσας στην σύγχρονη ιστορία,για σχεδόν 4 χρόνια, που άφησε πίσω του περίπου11.500 νεκρούς. Ο ανεξέλεγκτος σέρβικος εθνικισμός που μετασχηματίστηκε σε δολοφονική μηχανή και η ωμή, ιμπεριαλιστική επέμβαση των νατοϊκών μεγάλων δυνάμεων για την δημιουργία νέων ζωνών επιρροής, αιματοκύλησαν και διαμέλισαν μια ολόκληρη χώρα. Ήταν ίσως από τους πρώτους πολέμους που παρακολουθήσαμε μέσα από εκτεταμένες τηλεοπτικές ανταποκρίσεις. Τα τελευταία χρόνια έχει ξεκινήσει να ακούγεται όλο και πιο έντονα η αλήθεια πίσω από τους ελεύθερους σκοπευτέςτου Σαράγεβο. Την προσομοίωση ενός video game στην πραγματική ζωή, έτσι θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε το σαφάρι ανθρώπων που έλαβε χώρα από το 1992 έως το 1995. Πολλοί φέρεται να ταξίδευαν ως τουρίστες πολέμου, πληρώνοντας υπέρογκα ποσά σε σέρβους στρατιώτες με σκοπό να ζήσουν ως ελεύθεροι σκοπευτές για ένα Σαββατοκύριακο, σκοτώνοντας βόσνιους αμάχους. Κρυμμένοι στα βουνά που περικυκλώνουν τη πρωτεύουσα, και με συγκεκριμένο τιμοκατάλογο, έπαιζαν τους δολοφόνους όπως στις κονσόλες. Σύμφωνα με μαρτυρίες, τα παιδιά αναφέρονται ότι «κόστιζαν» περισσότερο από τους άνδρες και τις γυναίκες. Η πιο επικίνδυνη μεριά της πόλης για να βρίσκεσαι εκείνη την περίοδο ήταν η Sniper Alley, η λεωφόρος των ελεύθερων σκοπευτών, εκεί όπου οι άνθρωποι δεν περπατούσαν αλλά έτρεχαν.
Σήμερα, τα πράγματα έχουν αλλάξει αλλά δεν έχουν ξεχαστεί. Η πόλη δεν αρνείται το παρελθόν της, το αναδεικνύει και το τιμά. Ένα από τα πιο ιδιαίτερα μνημεία της σύγχρονης ιστορίας της πόλης είναι τα λεγόμενα «Ρόδα του Σαράγεβο». Πρόκειται για σημάδια που άφησαν οι όλμοι κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της πόλης, όταν οι εκρήξεις δημιούργησαν μικρούς κρατήρες στο οδόστρωμα. Μετά τον πόλεμο, οι κάτοικοι αποφάσισαν να γεμίσουν ορισμένους από αυτούς τους κρατήρες με κόκκινη ρητίνη. Το σχήμα που δημιουργείται θυμίζει λουλούδι, γι’ αυτό και ονομάστηκαν ρόδα. Τα «Ρόδα του Σαράγεβο» αποτελούν μια ξεχωριστή καταγραφή ιστορικής μνήμης, μαζί με τα διατηρημένα σημάδια που άφησαν οι σφαίρες και οι εκρήξεις στις προσόψεις των πολιορκημένων κτιρίων. Κάνοντας μια βόλτα στο Σαράγεβο δεν μπορεί παρά να θυμηθείς τους στίχους του τραγουδιού των δικών μας Magic de Spell, που τραγουδούσαν εκείνη την εποχή: «Φώναξε, η ζωή μας χάνεται πάει / Διάλυσε τη σκόνη που σκεπάζει το φως / Ο θάνατος διακοπές στο Σαράγεβο πάει / Ξύπνησε, στις ειδήσεις τα βλέπεις και τρως»!
Στο σύγχρονο Σαράγεβο, οι πολιτισμικές και θρησκευτικές διαφορές είναι εμφανείς, δεν φαίνεται όμως να αποτελούν εμπόδιο για την αρμονική συμβίωση των κατοίκων του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι κοινές παρέες γυναικών με μουσουλμανικές μαντήλες και δυτικό ντύσιμο. Επίσης, είναι αξιοσημείωτες οι τιμητικές αναφορές στον στρατάρχη Τίτο, τον ηγέτη της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας. Μια κεντρική λεωφόρος του Σαράγεβο έχει το όνομά του, κάτω από το μουσείο της περιόδου του πρόσφατου πολέμου ο χώρος είναι αφιερωμένος στον Τίτο ενώ μικρά μουσεία στην πόλη διαθέτουν πλούσιο υλικό που αναφέρεται στην κομμουνιστική Γιουγκοσλαβία και τον εμβληματικό ηγέτη της. Το αντίθετο συμβαίνει στην Σερβία όπου ακόμη και το μαυσωλείο του Τίτο μαζί με το ιστορικό μουσείο της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας βρίσκονται στα τουριστικά αζήτητα, με την υποβάθμισή τους να τα καθιστά αθέατα στο σύγχρονο Βελιγράδι.
ΥΓ: Στο «καφέ Τίτο» στο Σαράγεβο υπάρχουν αφίσες των λεγόμενων προπαγανδιστικών πολεμικών ταινιών για τις μεγάλες νίκες των παρτιζάνων, που γυρίστηκαν την εποχή του ψυχρού πολέμου, όπως «Η μάχη του Νερέτβα». Δεν είναι άξιο απορίας πώς συγκεντρώθηκαν για να πρωταγωνιστήσουν σ’ αυτές τις ταινίες τόσα διεθνή, λαμπερά αστέρια: Όρσον Γουέλς, Γιουλ Μπρίνερ, Κουρτ Γιούγκερνς, Φράγκο Νέρο, Ρίτσαρντ Μπάρτον, Ειρήνη Παππά;
Πάνος Δημητρούδης
