Ενα νέο μηνιαίο περιοδικό της Αριστεράς γεννήθηκε και παρουσιάστηκε πριν λίγες μέρες σε βιβλιοπωλεία της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Το δυσαναπλήρωτο πολιτικό κενό που άφησε η μεταστροφή του ΣΥΡΙΖΑ, δημιούργησε την ανάγκη ανασύνταξης και πολιτικής έκφρασης σε δυνάμεις που είχαν αναφορά σ’ αυτόν και προσπαθούν, εδώ και καιρό, να ξεπεράσουν το σοκ και να βρουν ένα νέο βηματισμό. Το Μarginalia, πρωτότυπο σαν ιδέα, ξεκινά με μια πολύ θετική προδιαγραφή: η γκάμα των συνεργατών του καλύπτει τις περισσότερες εκφράσεις της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς, οι οποίοι συμπληρώνονται με πολλές σημαντικές υπογραφές από το χώρο της διανόησης και της τέχνης. Πέρα από τις αυτονόητες ευχές για το καλοτάξιδο του εγχειρήματος, θα ήθελα να θέσω κάποια ζητήματα τα οποία θεωρώ ότι θα παίξουν σημαντικό ρόλο στην ικανοποίηση των στόχων του περιοδικού. Πρώτα από όλα, πρέπει να κερδηθεί το στοίχημα της πλατιάς απεύθυνσης. Κι αυτό γιατί αν είναι ακόμα ένα περιοδικό που θα απευθύνεται μόνο στους παροικούντες την Ιερουσαλήμ, τότε θα οδηγηθεί νομοτελειακά σε ομφαλοσκόπηση που θα υπονομεύσει τη δυναμική του. Τα κείμενα του πρέπει να είναι εύληπτα, «φιλικά» στον αναγνώστη ως προς το στήσιμό τους και με στοχευμένη θεματολογία, χωρίς να είναι ακατάληπτα «σεντόνια» γεμάτα παραπομπές που δύσκολα διαβάζονται από τους μη μυημένους. Άλλωστε, η λογική των «σημειώσεων στο περιθώριο» παραπέμπει σε σύντομα κείμενα, που σκοπός τους είναι να ξεχωρίσουν και να επισημάνουν σημαντικές κι επίκαιρες ιδέες μέσα σε ένα συνολικό έργο ή να καταγράψουν προσωπικά συμπεράσματα και διαφωνίες. Δυστυχώς, ένα από τα αρνητικά χαρακτηριστικά της αριστερής διανόησης είναι η αυτάρεσκη, αναλυτική πολυλογία που συνήθως χάνει το στόχο της, κι αυτό δεν θα πρέπει να το δούμε στο νέο περιοδικό. Επίσης, είναι απαραίτητο το άνοιγμα στους νέους ανθρώπους, σε φρέσκους προβληματισμούς και ιδέες. Αν η συντριπτική πλειοψηφία των συντακτών του περιοδικού είναι μεσήλικες με τυποποιημένη γλώσσα, αισθητική και θεματολογία, πώς το νέο εγχείρημα θα γίνει ελκυστικό σε νέους αναγνώστες που είναι σε άλλο μήκος κύματος;
Ας αφήσουμε, όμως, τη σύνταξη του περιοδικού να μας εξηγήσει πως βλέπει η ίδια το καινούριο εγχείρημα. Στο αρχικό της κείμενο, αναφέρονται μεταξύ άλλων:
«Για να κερδίσει τα μυαλά και τις καρδιές των ανθρώπων, ή για να γίνει απλά πολιτική «με άλλα μέσα», η ιστορία γίνεται μύθος ή έργο τέχνης – και φυσικά δεν γίνεται από μόνη της. Για να κερδίσει τη μάχη του επιχειρήματος, η πολιτική αξιοποιεί άλλοτε το μύθο και την πολιτιστική παραγωγή, άλλοτε την επιστημονική έρευνα – προς όλες τις δυνατές κατευθύνσεις. Κι αν η έρευνα ή οι τέχνες κινητοποιούν ανθρώπους πέρα από τους ακαδημαϊκούς ή τους καλλιτεχνικούς κύκλους, δεν είναι άραγε γιατί συναντιούνται, «υιοθετούνται», εργαλειοποιούνται ή απαγορεύονται –γιατί εμπλέκονται, δηλαδή, ή «κάνουν» ευθέως πολιτική; Σε αυτές τις διαδρομές –στα σημεία συνάντησης πολιτικής, επιστημών και πολιτιστικής παραγωγής– θα αναζητά κάθε μήνα την ύλη του το Μarginalia. Σε όσα μας ενδιαφέρουν από κριτική σκοπιά. Και βέβαια, καθώς δεν είναι όλα πολιτική, σε όσα απλά μας συγκινούν.
Γιατί όμως Marginalia ή «σημειώσεις στο περιθώριο»;
Ένας τρόπος να απαντήσει κανείς, είναι να ξεκινήσει από το βιβλίο. Οι άνθρωποι που δουλεύουν στην παραγωγή του (συγγραφείς, επιμελήτριες, μεταφράστριες και διορθωτές), ξέρουν πως, χωρίς ευρύ περιθώριο, ακόμα και τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία απλώς «δεν διαβάζονται». Είναι στο περιθώριο που σημειώνονται τα σημαντικά ή οι σκέψεις που πάνε δυο βήματα παραπέρα τα γραπτά – αλλά κι αυτά με τα οποία διαφωνούμε ή εξοργιζόμαστε (…) Η γοητεία του περιθωρίου όταν γίνεται βιβλίο, από την άλλη, είναι άλλο πράγμα από το πραγματικό περιθώριο: εκεί, πέρα από τον αγώνα τον ανθρώπων του περιθωρίου να αντέξουν, δεν υπάρχει τίποτα το γοητευτικό.
Πώς μπορεί κανείς να μιλά για το πραγματικό περιθώριο χωρίς να μιλήσει για τον «κανόνα» που περιθωριοποιεί – άρα για το Κέντρο, και τελικά για την πολιτική; Ο χώρος που παρουσιάζεται σήμερα στην Ευρώπη ως Κέντρο δεν αποκτά άραγε νομιμοποίηση, σχεδόν αποκλειστικά, προειδοποιώντας για τις απειλές που έρχονται από το «περιθώριο» –κι ας είναι αυτός ο ίδιος που το δημιουργεί; Ας μη φοβόμαστε τις λέξεις: κοινός παρονομαστής του χώρου που σήμερα αυτοαποκαλείται «κεντρώος» ή «μετριοπαθής» είναι η βιασύνη να κρατήσει κάθε δομική αμφισβήτηση στο περιθώριο –ή, αλλιώς, να τελειώνει με την «ιδεολογική ηγεμονία της Αριστεράς». Στο τέλος της μέρας, το δίλημμα γίνεται απλά αποπνικτικό: αν δεν θέλετε κάποιο από τα σημερινά πρόσωπα του φασισμού, πρέπει να ανεχτείτε ως κανονική την οικονομική βία που περιθωριοποιεί και τη διαρκή «έκτακτη ανάγκη» που την παγιώνει (…) Η κριτική δεν είναι δωρεάν: επιδρά και στρέφει το βλέμμα, δεσμεύει σε στάσεις· είναι, λοιπόν, ένα είδος παραγωγής. Αυτό είναι το στοίχημα του Marginalia – το στοίχημα μιας ομάδας ανθρώπων που δεν βλέπουν το βιβλίο ως μέσο διάκρισης αυτών-που-τάχα-ξέρουν. Με τη στήριξή σας, ελπίζουμε αυτό το «παραγωγικό» στοίχημα να κερδηθεί».
Ο δικηγόρος του διαβόλου
