Κάνοντας μια αναδρομή από το δημοψήφισμα του Ιουλίου του 2015 και όσα επακολούθησαν μέχρι σήμερα, μπορούμε, με την ασφάλεια της χρονικής απόστασης, να καταλήξουμε στα παρακάτω ξεκάθαρα συμπεράσματα που χαρακτηρίζουν την πολιτική ζωή της χώρας:
• Παγιώθηκε ο μονόδρομος της βαθιά νεοφιλελεύθερης, με έντονα φασίζουσες αποχρώσεις, καπιταλιστικής Ευρωπαϊκής Ένωσης ως ανέγγιχτο, πλέον, θέσφατο.
• Η Ελλάδα δέθηκε με τον πιο κραυγαλέο κι υποτελή τρόπο στο άρμα των ΗΠΑ. Στις συμμαχίες της περιοχής της νοτιοανατολικής Μεσογείου επιλέχτηκε ο άξονας Ελλάδα-Ισραήλ-Αίγυπτος. Το παραδοσιακό αντιαμερικάνικο πνεύμα, το οποίο έχει βαθιές ρίζες στην πρόσφατη ιστορία της χώρας μας, πετάχτηκε στα σκουπίδια μαζί με την πολύχρονη αλληλεγγύη στα δίκια του παλαιστινιακού λαού απέναντι στο κράτος-τρομοκράτη του Ισραήλ.
• Ο ΣΥΡΙΖΑ, ως κόμμα, έχασε αυτό που θεωρούνταν βασικό συστατικό του στοιχείο και κλειδί της επιτυχίας του: την πολυχρωμία των διαφορετικών τάσεων κι απόψεων που τον συνιστούσαν. Από όλα τα ρεύματα της Αριστεράς που συμμετείχαν στη δημιουργία και στην πορεία του ΣΥΡΙΖΑ μέχρι την εξουσία, απέμεινε μόνο ο χώρος της Ανανεωτικής Αριστεράς. Αντ’ αυτού μετακινήθηκαν προς τον ΣΥΡΙΖΑ μεγάλος αριθμός πασοκικών στελεχών που απέκτησαν καίριες θέσεις στον κρατικό μηχανισμό, στο κόμμα και στην κυβέρνηση.
• Ο ΣΥΡΙΖΑ μετατοπίζεται σταθερά προς τη σοσιαλδημοκρατία η οποία περνά μια μακρά περίοδο στρατηγικής ήττας, τραγικής μείωσης της δυναμικής της και πολιτικής αφομοίωσής της στο νεοφιλελεύθερο μοντέλο. Αυτή η πορεία του ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να θεωρηθεί ως πολιτική αυτοχειρία, εκτός αν φιλοδοξεί(;) να ανανεώσει και να δώσει νέα πνοή στην απολύτως απαξιωμένη ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία. Οι προσπάθειές του να διαχειριστεί μεροληπτικά την κρίση, προς όφελος των κοινωνικών ομάδων που έχουν πληγεί περισσότερο, και να πάρει κάποιες θετικές πρωτοβουλίες σε χρονίζοντα προβλήματα, όπως το Μακεδονικό και οι σχέσεις κράτους-εκκλησίας, ενισχύουν την εικόνα του στον προοδευτικό κόσμο.
• Μετά το κοινωνικό σοκ των μνημονίων και την τελεσίδικη πολιτική μετατόπιση του ΣΥΡΙΖΑ, η πολιτική γεωγραφία της χώρας έχει αλλάξει. Στους χώρους δουλειάς και σε συνδικαλιστικό επίπεδο εκπροσωπούν τον ΣΥΡΙΖΑ αυτοί που παλιότερα εξέφραζαν τις πιο συντηρητικές απόψεις στο χώρο της Αριστεράς. Το ΚΚΕ περνά την πιο σεχταριστική του περίοδο, ερμητικά κλεισμένο στις αυθαίρετες βεβαιότητές του, συντηρητικό, αφοριστικό και απόλυτα εχθρικό απέναντι στην υπόλοιπη αριστερά. Με τα κινήματα στη μεγαλύτερη ύφεση των τελευταίων χρόνων, στην εξωκοινοβουλευτική Αριστερά παρατηρούνται χαρακτηριστικά συντηρητικής, πατριωτικής αναδίπλωσης και μια αυτάρεσκη εσωστρέφεια που δεν ευνοεί τις λίγες και λειψές ενωτικές προσπάθειες. Τη σχεδόν πλήρη αφομοίωση της Αριστεράς στο κυρίαρχο αστικό αφήγημα φανερώνει η στοίχισή της με την απόλυτη καταδίκη της βομβιστικής ενέργειας εναντίον του ακραία προπαγανδιστικού, σχεδόν ακροδεξιού, καναλιού ΣΚΑΪ. Καμιά διαφορετική απόχρωση απέναντι σε μια ενέργεια με πολλούς συμβολισμούς, οργανωμένη και προσεγμένη, ώστε να υπάρχουν μόνο υλικές ζημιές κι όχι κίνδυνος για ανθρώπινα θύματα.
• Και μέσα σ’ όλα αυτά, στον προθάλαμο της εξουσίας βρίσκεται μια ακροδεξιά Νέα Δημοκρατία που μπορεί πλέον να προκαλεί ανοιχτά και να τρομοκρατεί με τις ανάλγητες νεοφιλελεύθερες απόψεις της. Με πρωταγωνιστές ένα ξεκαρδιστικό, πλην άκρως επικίνδυνο, μείγμα αδίστακτων ακροδεξιών γιάπηδων, που θέλουν να πλασάρονται κι ως μαχαλόμαγκες, η δεξιά παράταξη φαίνεται να ξαναβρίσκει τις ρίζες της που θυμίζουν τους γερμανοτσολιάδες, τους ταγματασφαλίτες της κατοχής και το εκδικητικό μετεμφυλιακό κράτος. Και το χειρότερο είναι ότι βρίσκει ένα δρόμο στρωμένο με δεκάδες μνημονιακούς νόμους που της έρχονται γάντι, ώστε να εφαρμόσει με άνεση την αντιλαϊκή, ταξική πολιτική της.
Σ’ αυτό το αδιέξοδο πολιτικό σκηνικό φαίνεται να κυριαρχεί με μεγάλη ένταση ο διαχρονικός, όπως αποδεικνύεται, διπολισμός. Από τη μια, η απεχθής ακροδεξιά εικόνα της ΝΔ που γεννά ισχυρά, ιστορικά, αρνητικά αντανακλαστικά κι από την άλλη, ο ΣΥΡΙΖΑ που απογοήτευσε τον αριστερό κόσμο, αλλά τον γλυκαίνει λιγάκι με κάποιες αποχρώσεις της πολιτικής του. Μπορεί, στη σημερινή συγκυρία και απέναντι στο ισχυρότατο δίλλημα του νέου δικομματισμού, η λαβωμένη κινηματική αριστερά να δώσει μια πειστική απάντηση και να αντιτάξει τη δική της εναλλακτική λύση;
Ο δικηγόρος του διαβόλου
