Με αφορμή την πρόταση του εκδότη του «Μανδραγόρα» και παλιού συνεργάτη της «Εποχής», του Κώστα Κρεμμύδα, να συμμετάσχω σε μια εκδήλωση στο πλαίσιο της Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου στη Θεσσαλονίκη, σήμερα θα πούμε δυο λόγια για την «ποίηση της αγανάκτησης». Πρόκειται για μια ασαφή κατηγοριοποίηση μιας σύγχρονης μορφής ποιητικής έκφρασης, που χαρακτηρίζεται επίσης και ως «ποίηση της κρίσης» ή ακόμη και ως «αριστερή μελαγχολία». Αφορά το γέννημα μιας εποχής που μαστίζεται από την πολύπλευρη κρίση ατομικών, κοινωνικών και πολιτικών αξιών. Σ’ ένα τέτοιο υπόβαθρο, η καλλιτεχνική δημιουργία αποκτά κοινωνική γείωση κι αυτό την κάνει εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Κι αυτό γιατί ο ποιητής μπαίνει στη λογική της συμμετοχής στις κοινωνικές διεργασίες ή, τουλάχιστον, δεν είναι αποστασιοποιημένος κι ανενεργός, γράφοντας μόνο για να ικανοποιήσει προσωπικά πάθη και αναζητήσεις. Αντίθετα διεκδικεί να προσεγγίζει με την ποιητική του ματιά τα έντονα προβλήματα που δημιουργεί η κρίση και ν’ αφήνει στην άκρη τα προσωπικά του αδιέξοδα. Έτσι συναντάμε ποιήματα που μιλούν για μετανάστευση, προσφυγιά, διαδηλώσεις, απεργίες, εξεγέρσεις και γενικά εμπεριέχουν ένα σαφές κινηματικό περιεχόμενο.
Ο χαρακτηρισμός «αριστερή μελαγχολία» γι’ αυτή την τάση της ποιητικής δημιουργίας συμβαδίζει με τα νέα δεδομένα που προκύπτουν από την σχέση εξουσίας και Αριστεράς. Η εγκατάλειψη, από την Αριστερά ως κυβέρνηση, των επαναστατικών οραμάτων, η αντικατάσταση της ρήξης και της ανατροπής με την αποδοχή της «μη ύπαρξης εναλλακτικής λύσης» και η στροφή στη διαχειριστική σοσιαλδημοκρατία, καλλιεργούν μια γενικευμένη απογοήτευση και παραίτηση από τη συλλογική δράση. Ακόμα περισσότερο, η σύγχυση μεγεθύνεται όταν η κυβερνώσα Αριστερά ταυτίζεται με το σύστημα ενώ ένας επικίνδυνος, φασιστικός ριζοσπαστισμός διεισδύει στην κοινωνία, κυρίως στη νεολαία, με το ναζιστικό μόρφωμα της Χρυσής Αυγής να αποκτά αντισυστημικό ρόλο. Εδώ, η «ποίηση της αγανάκτησης» βρίσκει την έμπνευση να απαντήσει. Παραθέτω το ποίημα του Θωμά Νικολάου «Σήμερα νιώθω ντροπή», αφιερωμένο στον Παύλο Φύσσα:
Σήμερα νιώθω ντροπή./ Δεν θα μιλήσω με κρυφά νοήματα/ όπως κάνουνε οι ποιητές συνήθως.
Σήμερα νοιώθω ντροπή/ γιατί η Ελλάδα που μεγάλωσα έχει πεθάνει. Γιατί αναρωτιέμαι που μεγάλωσα/ Και αύριο/ δεν θα μπορώ να κοιτάξω τους γείτονες χωρίς καχυποψία.
Γιατί θα πάψω ν’ αναζητώ/ στο γέλιο των περαστικών την αθωότητα.
Ξέρεις, μπορεί να έχω ένα σπίτι να κοιμάμαι/ και το φαΐ να μην έλειψε ποτέ απ’ το τραπέζι μας,/ αλλά μέσα μου νιώθω ντροπή.
Ξέρω, φταίει ο καπιταλισμός και η κρίση/ που γεννάει τον φασισμό./ Αλλά εγώ μεγάλωσα με τις μνήμες/ ενός άλλου λαού που ήτανε περήφανος.
Που τους φασίστες και τους προδότες/ τους πολέμαγε ξυπόλυτος./ Γι’ αυτό και νιώθω σήμερα ντροπή.
Είναι γεγονός ότι η ποίηση, όπως κάθε μορφή τέχνης, καλλιεργείται και ακμάζει όταν υπάρχει κοινωνική κινητικότητα. Είναι σημαντικό, σε μια εποχή κρίσης, μετά από μια μακρά περίοδο μικροαστικής χαύνωσης, η ποίηση να βρει τις διεξόδους να εμπνευστεί και να εμπνεύσει, αποφεύγοντας τις συμπληγάδες της πολιτικής στράτευσης από τη μια και της ατομικής περιχαράκωσης από την άλλη. Κι απ’ ότι φαίνεται, η «ποίηση της αγανάκτησης» είναι σε καλό δρόμο!
Ο δικηγόρος του διαβόλου
