Μία από τις κορυφαίες πράξεις της ελληνικής Αντίστασης πραγματοποιείται στην κατεχόμενη Αθήνα. Η αντιστασιακή οργάνωση ΠΕΑΝ, με επικεφαλής τον αξιωματικό της Αεροπορίας Κώστα Περρίκο, ανατινάζει τα γραφεία της φιλοναζιστικής ΕΣΠΟ, καταφέροντας ένα ισχυρό πλήγμα στον κατακτητή και στους Έλληνες συνεργάτες του.
Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου 1942. Η Αθήνα βρίσκεται για δεύτερο χρόνο κάτω από τη γερμανική Κατοχή. Η πείνα του προηγούμενου χειμώνα έχει αφήσει πίσω της χιλιάδες νεκρούς, η τρομοκρατία των κατοχικών αρχών βαραίνει πάνω από την πόλη και, την ίδια στιγμή, οι αντιστασιακές οργανώσεις αρχίζουν να πυκνώνουν τη δράση τους. Εκείνο το μεσημέρι μια ισχυρή έκρηξη συγκλονίζει το κέντρο της πρωτεύουσας. Στη συμβολή των οδών Πατησίων και Γλάδστωνος ανατινάζονται τα γραφεία της Εθνικής Σοσιαλιστικής Πατριωτικής Οργάνωσης (ΕΣΠΟ) μιας ανοιχτά φιλοναζιστικής και δωσιλογικής οργάνωσης που συνεργαζόταν με τις δυνάμεις Κατοχής.
Η ΕΣΠΟ επιχειρούσε εκείνη την περίοδο να στρατολογήσει Έλληνες για τη συγκρότηση μιας «Ελληνικής Λεγεώνας», η οποία θα πολεμούσε στο πλευρό της Βέρμαχτ στο Ανατολικό Μέτωπο. Παράλληλα ανέπτυσσε έντονη προπαγανδιστική δραστηριότητα υπέρ της ναζιστικής Γερμανίας. Την ανατίναξη των γραφείων της ανέλαβε Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζομένων Νέων (ΠΕΑΝ) μια αντιστασιακή οργάνωση με σημαντική παρουσία στους νέους των αστικών κέντρων. Ηγετική φυσιογνωμία της ήταν ο Κώστας Περρίκος, αξιωματικός της Πολεμικής Αεροπορίας.
Μαζί του στην επιχείρηση συμμετείχαν η Ιουλία Μπίμπα, ο Αντώνης Μυτιληναίος, ο Σπύρος Γαλάτης και άλλα μέλη της ΠΕΑΝ. Με μεγάλη προετοιμασία και με κίνδυνο της ζωής τους κατάφεραν να μεταφέρουν και να τοποθετήσουν τον εκρηκτικό μηχανισμό στο κτίριο όπου στεγαζόταν η ΕΣΠΟ. Η έκρηξη προκάλεσε μεγάλες καταστροφές. Ανάμεσα στους νεκρούς και τους τραυματίες βρίσκονταν μέλη της ΕΣΠΟ και Γερμανοί. Ο αρχηγός της οργάνωσης, Σπύρος Στεροδήμος, τραυματίστηκε βαριά και πέθανε λίγες ημέρες αργότερα. Οι ιστορικές πηγές διαφέρουν ως προς τον ακριβή αριθμό των θυμάτων, συμφωνούν όμως ως προς την έκταση και τη σημασία του πλήγματος.
Η ανατίναξη είχε και μία ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Το σχέδιο δημιουργίας ελληνικού ένοπλου σώματος που θα πολεμούσε στο πλευρό των ναζί δέχθηκε ένα καίριο πλήγμα, ενώ η ίδια η ΕΣΠΟ έχασε μεγάλο μέρος του οργανωτικού της μηχανισμού.Η ΕΣΠΟ βέβαια ανασυστάθηκε μετά την ανατίναξη, μεταφέροντας τα γραφεία της σε άλλα σημεία της Αθήνας, ενώ στην ηγεσία της εμφανίστηκαν μεταξύ άλλων ο Γεώργιος Τριαντόπουλος και ο Αριστείδης Ανδρόνικος. Η δράση της συνεχίστηκε, αν και το πλήγμα της 20ής Σεπτεμβρίου είχε περιορίσει αποφασιστικά τη δυναμική και τα σχέδιά της.
Το τίμημα του σαμποτάζ υπήρξε βαρύ. Ύστερα από προδοσία, η Γκεστάπο έφθασε στα ίχνη του επιχειρησιακού πυρήνα της οργάνωσης. Ο Κώστας Περρίκος συνελήφθη, βασανίστηκε και καταδικάστηκε σε θάνατο. Στις 4 Φεβρουαρίου 1943 εκτελέστηκε στο σκοπευτήριο της Καισαριανής. Η Ιουλία Μπίμπα συνελήφθη επίσης, καταδικάστηκε και μεταφέρθηκε στη Γερμανία, όπου εκτελέστηκε. Άλλα μέλη της ΠΕΑΝ φυλακίστηκαν, ενώ ο Αντώνης Μυτιληναίος κατάφερε να δραπετεύσει και να διαφύγει στη Μέση Ανατολή.
Υπάρχει όμως και μια λιγότερο φωτισμένη συνέχεια αυτής της ιστορίας. Μετά την Απελευθέρωση, η τιμωρία του δωσιλογισμού κάθε άλλο παρά υπήρξε καθολική. Η ιστορική έρευνα έχει καταγράψει ότι άνθρωποι που είχαν περάσει από ακραιφνείς φιλοναζιστικές και δωσιλογικές οργανώσεις κατά την Κατοχή εντάχθηκαν ή επανεμφανίστηκαν αργότερα σε αντικομμουνιστικούς μηχανισμούς, οργανώσεις και δίκτυα του μεταπολεμικού και μετεμφυλιακού κράτους και παρακράτους.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Γεωργίου Τριαντόπουλου, ο οποίος στην μεταπολεμική Ελλάδα εμφανίζεται ξανά ως επικεφαλής αντικομουνιστικών οργανώσεων του. Μελέτη του Πανεπιστημίου Μακεδονίας τον καταγράφει ως αρχηγό της «Πανελληνίου Ενώσεως Αρχηγών, Οπλαρχηγών και Μαχητών Ορθοδόξου Εθνικής Αντιστάσεως», σωματείου που αναγνωρίστηκε το 1959 και στις τάξεις του οποίου συμμετείχαν γνωστά ονόματα του κατοχικού δωσιλογισμού.
Η ανατίναξη της ΕΣΠΟ παραμένει, ογδόντα τέσσερα χρόνια μετά, μια από τις κορυφαίες στιγμές της ελληνικής Αντίστασης. Έδειξε με τον πιο ηχηρό τρόπο ότι η αντίσταση του ελληνικού λαού δεν είχε σιγήσει με την κατάληψη της χώρας. Η Πίνδος, το Τεπελένι,το Ρούπελ, η Κρήτη ήταν μόνο η αρχή , ο αγώνας συνεχιζόταν σε κάθε σπιθαμή γης ,στις κατεχόμενες πόλεις, στα βουνά, στις γειτονιές, στα παράνομα τυπογραφεία, στις απεργίες και στα συλλαλητήρια.
