Οι άδειες πλατείες στις κινητοποιήσεις για τη στέγη δείχνουν ότι η εποχή ζητά νέα πολιτικά εργαλεία, μακριά από την αδράνεια του παρελθόντος.
Οι κινητοποιήσεις που οργανώθηκαν σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο της πανευρωπαϊκής εβδομάδας δράσης για το δικαίωμα στη στέγη, άφησαν πίσω τους μια εικόνα σιωπής και αμηχανίας. Παρά το γεγονός ότι το ζήτημα της στέγης αποτελεί σήμερα μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές κρίσεις, με τα ενοίκια να εκτινάσσονται και χιλιάδες άνθρωποι να βρίσκονται σε επισφαλείς συνθήκες διαβίωσης, η συμμετοχή στις κινητοποιήσεις ήταν εξαιρετικά περιορισμένη. Το ακόμα πιο ανησυχητικό ήταν η ηχηρή απουσία των σωματείων, των φοιτητικών συλλόγων, των συνδικάτων, δηλαδή των δυνάμεων εκείνων που ιστορικά πρωτοστατούσαν σε κάθε κοινωνικό αγώνα.
Η απουσία αυτή δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη, ούτε να αποδοθεί σε συγκυριακούς παράγοντες. Αντίθετα, φανερώνει μια βαθύτερη παθογένεια: την αργή, αλλά σταθερή αποσύνδεση των προοδευτικών κομματικών και κινηματικών οργανώσεων από την πραγματικότητα που ζει η πλειοψηφία της κοινωνίας. Όταν τα προβλήματα διογκώνονται αλλά οι υποτιθέμενοι φορείς διεκδίκησης σιωπούν, τότε η κρίση αξιοπιστίας βαθαίνει, όχι μόνο για τα ίδια τα σχήματα, αλλά για ολόκληρη την ιδέα της συλλογικής διεκδίκησης.
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς οργανωτικό. Δεν πρόκειται για μια κακή συνεννόηση ή μια «κακή μέρα». Πρόκειται για κρίση προσανατολισμού. Πολλά προοδευτικά κόμματα και οργανώσεις δείχνουν πλέον να λειτουργούν περισσότερο με όρους διαχείρισης εικόνας και πολιτικού συμβολισμού, παρά ουσιαστικής πολιτικής στράτευσης. Κι όμως, το δικαίωμα στη στέγη δεν είναι «επικοινωνιακό θέμα». Είναι θεμέλιο της ανθρώπινης αξιοπρέπειας που, όταν τίθεται υπό αμφισβήτηση, απειλείται συνολικά η συνοχή της κοινωνίας.
Δεν είναι τυχαίο ότι όσοι σήμερα βιώνουν την κρίση στέγης –νέοι εργαζόμενοι, άνεργοι, μονογονεϊκές οικογένειες, ηλικιωμένοι με χαμηλές συντάξεις– δύσκολα βρίσκουν έκφραση ή υπεράσπιση μέσα από τους παραδοσιακούς θεσμούς του εργατικού ή φοιτητικού κινήματος. Και όσο η σιωπή συνεχίζεται, τόσο θα ενισχύεται ο κυνισμός, η απογοήτευση και, τελικά, η αποστροφή απέναντι σε κάθε συλλογική πρωτοβουλία. Το κενό που αφήνει η απουσία αυτή δεν μένει ποτέ άδειο: συχνά το καλύπτουν δυνάμεις που ούτε θέλουν ούτε μπορούν να υπηρετήσουν πραγματικά τα συμφέροντα των αδύναμων.
Η αξιοπιστία, όμως, δεν είναι πολυτέλεια. Είναι το κεφάλαιο πάνω στο οποίο μπορεί να χτιστεί ξανά η πίστη σε μια πολιτική αλλαγή. Και δυστυχώς, κάθε τέτοιο φαινόμενο αδράνειας ή αδιαφορίας φθείρει αυτό το κεφάλαιο. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι, όσο οι οργανωμένες δυνάμεις της Αριστεράς και του προοδευτικού χώρου αποτυγχάνουν να υπερασπιστούν τα πιο ζωτικά δικαιώματα, τόσο περισσότερο σπρώχνουν την κοινωνία στην απελπισία ή στην αποπολιτικοποίηση.
Παρόλα αυτά, η ελπίδα δεν σβήνει. Ίσα ίσα, μέσα σε αυτές τις στιγμές σιωπής και απουσίας, διαφαίνεται και η ανάγκη για ένα νέο ξεκίνημα. Σε πολλές γειτονιές, σε κοινωνικές ομάδες που δεν περιμένουν πια από «ηγεσίες», αναπτύσσονται αυθόρμητες συλλογικότητες που προσπαθούν να καλύψουν το κενό. Πρωτοβουλίες πολιτών, ανοιχτές συνελεύσεις, νέες μορφές αλληλεγγύης, όλα αυτά δείχνουν ότι το αίτημα για κοινωνική δικαιοσύνη παραμένει ζωντανό, ακόμα κι αν αλλάζει μορφή και φορείς.
Η ανασύνθεση της πολιτικής αξιοπιστίας δεν θα προκύψει από επικοινωνιακές καμπάνιες, ούτε από ευκαιριακές “κινητοποιήσεις”. Θα απαιτήσει επιστροφή στην ουσία: στην καθημερινή παρουσία δίπλα στους ανθρώπους, στην υπεράσπιση των βασικών δικαιωμάτων, στην αφοσίωση χωρίς όρους και προσχήματα. Μόνο αν υπάρξει μια τέτοια επανασύνδεση με την πραγματική ζωή, μπορεί να ξαναγεννηθεί η πίστη στη συλλογική δράση.
Το ερώτημα που τίθεται πια είναι σαφές: θα συνεχίσουμε να βλέπουμε την κοινωνική αδικία σαν ένα ακόμα θέμα για “αναλύσεις” ή θα ξαναχτίσουμε, από τα κάτω και με νέους όρους, την πολιτική ελπίδα που τόσο απελπισμένα χρειάζεται η εποχή μας;
